II SA/Ol 220/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zezwolenia na zajęcie nieruchomości postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę F. W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]". We wniosku z dnia 13 czerwca 2013 r. skarżący wniósł o ustanowienie dla niego wskazanego imiennie adwokata do wniesienia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku. Dodał jednocześnie, iż w niniejszej sprawie został już zwolniony od kosztów sądowych. Pismem z dnia 19 czerwca 2013 r., skarżący wezwany został do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. W wezwaniu poinformowano go jednocześnie, iż wbrew jego przekonaniu nie został on w niniejszej sprawie zwolniony od kosztów sądowych w całości, lecz - zgodnie z prawomocnym postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 kwietnia 2013 r. - jedynie od wpisu od skargi. Odmowa zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w pozostałym zakresie uzasadniona została korzystnym wpływem, jaki na możliwości płatnicze skarżącego mogła wywrzeć na dalszym etapie postępowania sądowego wypłata przysługujących mu odszkodowań za drzewa z działki o nr "[...]" w A i ich usunięcie oraz za udostępnienie tej działki i szkody powstałe w wyniku jej zajęcia. Mając to na uwadze wskazano, że w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na niniejsze wezwanie, skarżący, poza właściwym określeniem zakresu żądania, odpowiadającego jego rzeczywistym oczekiwaniom, powinien wskazać jaki jest stan spraw dotyczących obydwu odszkodowań, określić ich ustaloną wysokość oraz spodziewany termin ich wypłaty, a ponadto wskazać wysokość obecnych dochodów skarżącego i członków jego rodziny, w tym ewentualnych dochodów o charakterze okresowym oraz wysokość i przeznaczenie ponoszonych aktualnie wydatków miesięcznych. W dniu 26 czerwca 2013 r., tj. w terminie wyznaczonym w wezwaniu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło pismo procesowe skarżącego z dnia 24 czerwca 2013 r., w którym stwierdził, iż w wykonaniu wezwania z dnia 19 czerwca 2013 r., przedkłada (zawarte w tym piśmie) dodatkowe oświadczenie oraz - w załączeniu - wypełniony Formularz PPF datowany na dzień 24 czerwca 2013 r., a także zwraca Sądowi nieaktualny Formularz PPPr. We wniosku z dnia 24 czerwca 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący, zmieniając zakres pierwotnego żądania, wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podniósł, iż jedynymi stałymi źródłami utrzymania jego i jego żony są renta i emerytura (w części zajęte). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz "nieczynny" obiekt szklarniowy, w rubryce nr 10 ("Dochody") – dochód własny z tytułu renty i dochód żony z tytułu emerytury w łącznej wysokości 1.553 zł, natomiast w rubryce nr 11 dodał: "stałe co miesiąc opłaty wykazane i opisane w załączonym załączniku". Z uwagi na brak załączenia do wniosku załącznika, o którym skarżący wspomniał w rubryce nr 11, do akt niniejszej sprawy włączono - ze sprawy o sygn. akt II SA/Ol 458/13 - wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w którego rubryce nr 11 wykazał "obowiązkowe opłaty co miesiąc" w wysokości 1211 zł. Z dodatkowego oświadczenia skarżącego, złożonego w piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2013 r., wynika, iż sprawy dotyczące przysługujących skarżącemu odszkodowań nie zostały jeszcze rozstrzygnięte, a termin ich zakończenia nie jest mu znany. Skarżący oświadczył, iż członkowie rodziny nie uzyskują żadnych innych dochodów, poza wykazanymi we wniosku. Podniósł, iż wysokość wydatków na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu" wykazana została we wniosku "w najniższej – minimalnej kwocie" (tj. 200 zł). Niemożliwe jest natomiast przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków, gdyż "są to narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd., itd., itd." Odnosząc się do kwestii wydatków na ogrzewanie, skarżący wskazał, iż od maja nie ponosi wydatków na ogrzewanie budynku i nie będzie go ogrzewał do połowy października. Oświadczył, iż w sezonie grzewczym jest to wydatek ok. 4.000-5.000 zł. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w wyznaczonym w wezwaniu terminie skarżący złożył właściwy, wypełniony formularz PPF. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2013r. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W postanowieniu tym wskazano, że mając na uwadze treść pouczenia zawartego w wezwaniu oraz stwierdzenie skarżącego zawarte w piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2013 r., zgodnie z którym wypełniony formularz PPF przedkłada w wykonaniu tego wezwania, przyjąć należy, iż określając zakres żądania, odpowiadający jego rzeczywistym oczekiwaniom, skarżący zmienił jego pierwotny zakres i wnosi obecnie wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Referendarza w świetle wyjaśnień wnioskodawcy, złożonych we włączonym do akt niniejszej sprawy piśmie procesowym, stwierdzić należy, iż nie wszystkie jego wydatki zasługują na miano "obowiązkowych". Ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczania 200 zł miesięcznie na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu", co obejmuje według wyjaśnień wnioskodawcy wydatki na "narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd." (w wykazie załączonym do wniosku ostatnia z wymienionych pozycji stanowi jednak odrębną kategorię: "opłata za wywóz odpadów 46 zł/msc") nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez wnioskodawcę postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Przyjąć bowiem należy, iż ograniczenie wydatków we wskazanym zakresie do w istocie koniecznych, czy też nawet czasowe odstąpienie od ich ponoszenia, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Wskazano również, że oszacowane na 300 zł miesięcznie wydatki na "opał - ogrzewanie budynku", jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy, złożonych we włączonym do akt niniejszej sprawy piśmie procesowym, nie są ponoszone od maja i nie będą ponoszone do połowy października. Podniesiono, że mimo niewysokich dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, po reorganizacji wskazanych wydatków, wnioskodawca jest w stanie zgromadzić obecnie środki pieniężne na partycypowanie w kosztach sądowych w niniejszej sprawie i innych, wszczętych z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, szczególnie, że dotychczas wnioskodawca wielokrotnie korzystał z prawa pomocy, co w sposób znaczący odciążało jego budżet domowy. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł F. W., stwierdzając, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów przedmiotowego postępowania oraz innych postępowań toczących się w obecnym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Przede wszystkim trzeba wskazać, że załączonego przez skarżącego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika jednoznacznie, że wniósł on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz "nieczynny" obiekt szklarniowy, w rubryce nr 10 ("Dochody") – dochód własny z tytułu renty i dochód żony z tytułu emerytury w łącznej wysokości 1.552 zł. Według załączonego do wniosku wykazu, "wydatki miesięczne, obowiązkowe z utrzymaniem domu w rodzinie" to: podatek od nieruchomości – 65 zł, opłata za energię elektryczną – 350 zł, opłata za wodę – 40 zł, opłaty za "tel., RTV" – 60 zł, opłata za wywóz odpadów – 46 zł, "utrzymanie posesji, ogrodu" – 200 zł, "opał - ogrzewanie budynku" – 300 zł, "zakup lekarstw - leczenie" – 150 zł. Z włączonego do akt niniejszej sprawy pisma procesowego wnioskodawcy, złożonego w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 458/13, wynika, iż sprawy dotyczące przysługujących wnioskodawcy odszkodowań za drzewa z działki o nr "[...]" w A i za ich usunięcie oraz za udostępnienie przedmiotowej działki i za szkody powstałe w wyniku jej zajęcia nie zostały jeszcze rozstrzygnięte, a termin ich zakończenia nie jest wnioskodawcy znany. Wnioskodawca oświadczył, iż członkowie rodziny nie uzyskują żadnych innych dochodów, poza wykazanymi we wniosku. Podniósł, iż wysokość wydatków na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu" wykazana została we wniosku "w najniższej – minimalnej kwocie" (tj. 200 zł). Niemożliwe jest natomiast przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków, gdyż "są to narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd., itd., itd." Odnosząc się do kwestii wydatków na ogrzewanie, wnioskodawca wskazał, iż od maja nie ponosi wydatków na ogrzewanie budynku i nie będzie go ogrzewał do połowy października. Oświadczył, iż w sezonie grzewczym jest to wydatek ok. 4.000-5.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne, uznano, iż skarżący udowodnił, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia pełnych kosztów postępowania. Jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia ocenę, że nie jest on w stanie, bez ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, wygospodarować środków finansowych na koszty sądowe. Skarżący wykazał, że wysokość środków finansowych postawionych do dyspozycji rodziny nie przewyższa kosztów jej utrzymania. Wprawdzie wątpliwości może budzić wskazana przez stronę wysokość ponoszonych kosztów miesięcznych energii elektrycznej oraz mało precyzyjnie określone koszty utrzymania posesji i ogrodu, które nie wydają się być niezbędnym wydatkiem. Należy jednak uwzględnić również nie wskazane przez wnioskodawcę koszty wyżywienia i zakupu odzieży dla wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W ocenie Sądu nawet gdyby uznać, że wydatki na utrzymanie posesji i ogrodu nie są niezbędną potrzebą, a koszty energii elektrycznej ponoszone przez skarżącego oscylują na nieco niższym poziomie niż wskazany przez niego, to i tak trudno uznać, że pozostała kwota stanowi oszczędności strony. Biorąc pod uwagę realne wydatki przeciętnej rodziny na wyżywienie i odzież, trzeba z dużą dozą prawdopodobieństwa uznać, że pozostałe środki będące w dyspozycji skarżącego i jego rodziny są przeznaczane właśnie w całości na te podstawowe potrzeby. W tych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy powodowałaby ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom postępowania. W niniejszej sprawie skarżący wykazał zatem, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.