II SA/Ol 23/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.A. na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Orzeczeniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie w sprawie z wniosku S.A. przeciwko Prezydentowi Miasta o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu "[...]" jest nieuzasadniona. Wnosząc skargę na to orzeczenie, S.A. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż: "Z końcem 2007 r. Prezydent Miasta podniósł wysokość opłat z tytułu użytkowania wieczystego wszystkich gruntów oddanych Spółce w użytkowanie wieczyste. Wysokość opłat rocznych wzrosła od 100 % do 300 %. Spółka natomiast prowadzi działalność w większości na gruntach oddanych jej w użytkowanie wieczyste. Wydatki polegające na uiszczeniu podwyższonych opłat rocznych nie zostały przez Spółkę ujęte w planowanym budżecie na 2008 r. Światowy kryzys dotyczy m.in. branży "[...]". W związku ze zmniejszeniem popytu na "[...]", Spółka podjęła działania zmniejszające poziom produkcji. Ma to pozwolić na jak największe utrzymanie dotychczasowych miejsc pracy ("[...]"). Spółka w ostatnim kwartale 2008 r. (lipiec – wrzesień 2008 r.) poniosła stratę w wysokości "[...]" zł. W sprawozdaniu finansowym został ujęty zysk w kwocie "[...]" zł, który jednak został sztucznie wygenerowany z powodu rozliczenia zwolnienia od podatku dochodowego, jaki Spółka otrzymała na skutek poczynionych w poprzednich latach dużych inwestycji. Pozytywny wynik finansowy jest tylko teoretyczny. Spółka obecnie nie osiąga zysku, wprost przeciwnie ponosi coraz większą stratę z tytułu prowadzonej działalności. Spółka od początku listopada 2008 r. zmniejsza produkcję "[...]". Spółka do końca 2008 r. zredukowała produkcję "[...]" co najmniej o 10 %. Skutkiem tych działań jest możliwość zmniejszenia zatrudnienia i likwidacja etatów. Prognozy dotyczące sytuacji finansowej Spółki kształtują się pesymistycznie. Ograniczenie produkcji w fabryce "[...]" jest skutkiem zmian zachodzących na całym rynku europejskim. Pozostałe fabryki "[...]" w Europie również borykają się z problemem kryzysu na światowych rynkach finansowych. W związku z tym, Spółka spodziewa się, iż straty będą się powiększać. Ponadto S.A. poczyniła w ostatnich latach znaczące nakłady finansowe na rozbudowę zakładu oraz stworzenie nowych miejsc pracy nie spodziewając się kryzysu. Poniesione wydatki inwestycyjne nie przyniosły jeszcze spodziewanych korzyści finansowych." Według oświadczenia o majątku i dochodach spółki, wysokość kapitału zakładowego wynosi "[...]" zł, środki trwałe mają wartość "[...]" zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła "[...]" zł, a z końcem grudnia 2008 r. jej rachunki bankowe zamknęły się saldami ujemnymi w łącznej wysokości "[...]" zł. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Istotne przy tym jest to, że w świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa, zadłużenie (w tym konieczność spłaty kredytów), ale brak jakichkolwiek środków, które strona mogłaby przeznaczyć na opłaty sądowe. Oceniając zasadność wniosku Sąd winien zatem ocenić, czy strona dysponuje i jakimi środkami finansowymi bądź majątkiem i porównać wysokość tych środków z wysokością kosztów, jakie strona winna ponieść na tym etapie postępowania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 września 2005 r., sygn. akt II FZ 620/05, niepublikowane). Na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie 200 zł, co wynika z § 2 ust 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Dalsze koszty postępowania mogą natomiast, ale nie muszą, pojawić się na dalszym jego etapie, w zależności od podjętego w sprawie rozstrzygnięcia (100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej). Identyczna sytuacja dotyczy pięciu innych przypadków, w których spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z wniesieniem skarg na orzeczenia umarzające postępowania w sprawach z wniosków o ustalenie, że podwyższenie opłat za użytkowanie wieczyste jest uzasadnione w mniejszej wysokości. Uwzględniwszy powyższe, należałoby więc przychylić się do postulatu skarżącej w takim zakresie, w jakim brakowałoby jej środków pozwalających na uiszczenie 200 zł w każdej z sześciu spraw. Należy przez to rozumieć sytuację, w której zapłata tych należności spowodowałaby utratę płynności finansowej przedsiębiorstwa i mogła przyczynić się do jego upadłości. Nawet w obliczu skutków globalnego kryzysu gospodarczego, zapłata 1200 zł ("[...]") z pewnością nie przekracza możliwości finansowych spółki, która dysponując kapitałem zakładowym w wysokości "[...]" zł i środkami trwałymi o wartości "[...]" zł, wchodzi w skład "[...]" znajdującej się w ścisłej czołówce światowej branży "[...]". Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.