II SA/Ol 233/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. P. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki garażu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego – A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 16-17), odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący "stwierdził, iż jest inwalidą "[...]" grupy, wymaga opieki i pozostaje w niedostatku. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Pobiera rentę w wysokości "[...]" netto. "[...]" przeznaczane jest na lekarstwa, a "[...]" na potrącenia komornicze. W pierwszej pozycji rubryki 7.1. formularza ["dom, jego wielkość (w m2) oraz szacunkowa wartość"] wpisano: "lokal mieszkalny ok. "[...]" - wartość", w drugiej zaś ["mieszkanie, jego wielkość (w m2) oraz szacunkowa wartość"] - ""[...]" m2". W następnych pozycjach dotyczących majątku wpisano: "nie posiadam", w rubryce 8 ["Stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym"] - "żona - na utrzymaniu męża", a w 9 ["Inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym"] - "zadłużenie za "[...]" ok. "[...]"". W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie dotyczącym nieruchomości z rubryki 7.1., dochodu i majątku żony, wysokości renty skarżącego z uwzględnieniem dokonywanych potrąceń komorniczych oraz ponoszonych wydatków, innych niż wykazane w rubryce 11. Pomimo pouczenia, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi. W tych okolicznościach, uznając, że nieuzyskanie odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie nie pozwala na sformułowanie wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej skarżącego, Referendarz sądowy odmówił przyznania mu prawa pomocy. W związku z doręczeniem odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący złożył ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tym razem jednak wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 37-38). W jego uzasadnieniu nawiązał do przedmiotu sprawy, podnosząc, że jest ona trudna. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (rubryki 6 i 8). W rubryce 7.1. poz. "mieszkanie" wpisał: "współwłasność budynku wielorodzinnego gdzie znajduje się mieszkanie ok. "[...]" m2", w rubryce 8 - "żona (...) - bez dochodu". W rubrykach 9 i 10 wykazał dochód z tytułu renty w kwocie "[...]", wskazując, że po potrąceniach ("zajęcia komornicze") otrzymuje "na rękę" ok. "[...]". W rubryce nr 11 wpisał: "raty, kredyty ściągane przez komornika - "[...]" miesięcznie" i wykazał wydatki ponoszone miesięcznie: lekarstwa - "[...]", co dwa miesiące: energia elektryczna - "[...]", gaz butla "[...]"; szambo - "[...]", kwartalnie: odpady - "[...]" i rocznie: podatki - "[...]". Pomimo, że skarżący w kolejnym wniosku nie zastosował się w pełni do żądań zawartych we wcześniejszym wezwaniu, z uwagi na wskazane obniżenie jego dochodu, został on ponownie wezwany do uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonych przez niego oświadczeń. Skarżący wezwany został ponownie do wyjaśnienia kwestii majątkowych w zakresie wykazywanej/wykazywanych dotychczas w rubryce 7.1. nieruchomości oraz różnic we wskazywanej we wnioskach wysokości renty i dokonywanych z niej potrąceń komorniczych, odniesienia się do sytuacji dochodowej i majątkowej żony oraz wskazania ponoszonych przez 2-osobową rodzinę wszystkich wydatków. Skarżący wezwany został ponadto do złożenia dodatkowego oświadczenia odnoszącego się do kredytów wykazanych w rubryce 11, garażu, którego dotyczy niniejsza sprawa, w tym źródła sfinansowania tej inwestycji i możliwości pokrycia z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ewentualnych samochodów, będących własnością małżonków oraz ewentualnego korzystania przez nich ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, a także do przedłożenia dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym aktualnej wysokości brutto i netto renty skarżącego oraz wysokości dokonywanych z niej potraceń, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków oraz wysokości ewentualnego zadłużenia z tego tytułu, a także wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych z okresu od dnia 1 marca 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie lub oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie - 7 dni od daty doręczenia wezwania - żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył dodatkowe oświadczenie, w którym wskazał, że garaż "kosztował "[...]"" i służy do przechowywania opału. Samochód, który wykorzystywany jest jako środek transportu do lekarza, należy do "[...]". Odnosząc się do kwestii majątkowych, stwierdził: "Na swój lokal wydałem "[...]" mieszkanie "[...]"" oraz wskazał plany inwestycyjne: "[...]". Wskazał, że żona jest "[...]" osobą bezrobotną bez jakichkolwiek dochodów, opiekuje się nim i utrzymuje się z jego renty. Nie korzystała z żadnych świadczeń, nie posiadała i nie posiada żadnego majątku. Odnosząc się do kwestii wysokości swojego dochodu, skarżący stwierdził: "Mój dochód (...) "[...]" i potrącił komornik "[...]" nie w każdy miesiąc jest jednakowo raz jest więcej raz mniej." Wskazał, że w "[...]" wziął "pożyczkę na remont "[...]". Dodał: "A kredyty były zaciągnięte w "[...]" i komornik nie odciągał do "[...]" po "[...]" co miesiąc." Wskazał, że wziął pożyczkę m.in. na "[...]". Na zakończenie skarżący wskazał ponoszone wydatki - co dwa tygodnie: nieczystości - "[...]", co miesiąc: wyżywienie - "[...]", co dwa miesiące: światło - "[...]", butla gazowa - "[...]", mieszkanie - "[...]" i bez wskazania czasokresu: leki - "[...]" i grunt pod budynkiem - "[...]". Wcześniej wskazał, że potrzebny jest "[...]". Skarżący nie przedłożył jednocześnie jakichkolwiek spośród żądanych dokumentów źródłowych i nie wskazał przyczyny tego stanu rzeczy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Mając to na uwadze zauważyć należy, że rozpoznawany obecnie wniosek jest drugim wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Rozpoznając ponowny wniosek skarżącego należy ocenić zatem, czy w jego sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej zaszły zmiany, które uzasadniają przyznanie mu obecnie prawa pomocy. Na wstępie zauważyć jednak należy, że powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w efekcie rozpoznania jego pierwszego wniosku był brak odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie, co nie pozwalało na dokonanie wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny. Składając drugi - rozpoznawany obecnie wniosek, skarżący nie uzupełnił go w pełni o informacje wymagane w tym wezwaniu ani nie odniósł się wyraźnie do wszystkich sygnalizowanych w nim wątpliwości. Mając na uwadze wskazany obecnie, niższy dochód skarżącego, sugerujący pogorszenie sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny, został on ponownie wezwany do złożenia stosownego dodatkowego oświadczenia w tym zakresie, poszerzonego jednocześnie w zakresie wskazanym wyżej, także o dokumenty źródłowe, w celu jednoznacznego wyjaśnienia wątpliwości dotyczących sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny skarżącego i uzupełnienia w niezbędnym zakresie informacji w tym przedmiocie. Pomimo ponownego wezwania i zawartego w nim pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wyczerpującego dodatkowego oświadczenia i nie złożył żądanym dokumentów źródłowych. W reakcji na wezwanie skarżący udzielił wprawdzie odpowiedzi, lecz w sposób niepełny i ogólnikowy. Nie wyjaśnił też przy tym przyczyny niezłożenia oświadczenia i dokumentów źródłowych w żądanym zakresie. Powyższe sprawia natomiast, że pomimo przeprowadzenia - w interesie skarżącego - uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawa pomocy również obecnie nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny skarżącego, co stanowi przeszkodę dla uwzględnienia jego wniosku. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu od dnia 1 marca 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na wezwanie lub oświadczenia o nieposiadaniu przez małżonków jakichkolwiek rachunków bankowych. W sytuacji, gdy strona nie przedkłada wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, nie jest natomiast możliwa pełna ocena jej rzeczywistych zdolności płatniczych. W tej sytuacji nie można wykluczyć bowiem, że strona rachunki takie posiada i posiada również ulokowane na nich środki pieniężne, które mogłyby być przeznaczone na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym. W warunkach niniejszej sprawy, wobec braku złożenia żądanych wyciągów lub stosownego oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych, okoliczności tych nie można zweryfikować. Nie można ustalić tym samym, czy skarżący rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Pomimo ponownego wezwania skarżący nie wyjaśnił również w sposób jednoznaczny wątpliwości dotyczących wysokości jego dochodu z tytułu renty i ponoszonych przez rodzinę wydatków, co również nie pozwala na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Zauważyć należy, że skarżący nie wyjaśnił różnicy w wysokości renty i dokonywanych z niej potraceń komorniczych pomiędzy tą wykazaną w poprzednim wniosku (skarżący wykazał wówczas dochód z tytułu renty w kwocie "[...]" netto i potrącenia komornicze w kwocie "[...]"), a tą wykazaną obecnie (aktualnie skarżący wykazał dochód z tytułu renty w kwocie "[...]" i wskazał, że po potrąceniach wynosi "[...]"). W dodatkowym oświadczeniu stwierdził: "Mój dochód (...) "[...]" i potrącił komornik "[...]" nie w każdy miesiąc jest jednakowo raz jest więcej raz mniej". Powyższe oświadczenia nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej wysokości dochodu skarżącego, a nie przedłożył on również - pomimo wezwania - kopii dokumentów, z których wynika aktualna wysokość brutto i netto jego renty oraz wysokość dokonywanych z niej potraceń, które ostatecznie rozwiałyby wszelkie wątpliwości w tym zakresie. Skarżący nie przedłożył również dokumentów potwierdzających wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków, zaś te wykazane w dodatkowym oświadczeniu, zamiast rozwiać wątpliwości co do obciążeń jego rodziny dodatkowo komplikują ocenę jej sytuacji finansowej, bowiem już same wydatki na wyżywienie przekraczają wysokość wykazanego dochodu skarżącego, a skarżący - pomimo wezwania - nie przedłożył dodatkowego oświadczenia, z którego wynikałoby, że korzysta z dodatkowej pomocy określonych instytucji, osób trzecich lub członków rodziny. W tych okolicznościach nie jest możliwa ocena, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna 2-osobowej rodziny skarżącego, a to uniemożliwia przyznanie mu prawa pomocy. Zauważyć również należy, co wynika z dodatkowego oświadczenia skarżącego, że przeprowadza ona okresowo określone inwestycje - postawienie garażu, "[...]", a także planuje przeprowadzić dalsze związane z "[...]". Planowanie i realizacja inwestycji wymaga natomiast dysponowania określonymi środkami pieniężnymi. Skarżący - pomimo wezwania - nie ujawnił natomiast źródła sfinansowania inwestycji związanej z postawieniem garażu oraz nie wskazał, czy jest możliwe z tego źródła pokrycie również kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącego i jego żony uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny, a tym samym również uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo ponownego wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.