II SA/Ol 236/24

Dnia 18 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że 3 listopada 2023 r. K. J. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej m.in. na zakup żywności, powołując się na sytuację zdrowotną własną i męża oraz konieczność ponoszenia wydatków na leki i inne opłaty. Decyzją z 21 listopada 2023 r. Burmistrz [...] (dalej: organ I instancji) przyznał skarżącej świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 200 zł w listopadzie 2023 r. Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji. Zarzucając organowi nieuwzględnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i potrzeb jej 2-osobowej rodziny, wskazała, że kwotą adekwatną na zakup żywności byłoby 600 zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 3 stycznia 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu I instancji w zakresie zasadności zarówno udzielenia skarżącej przedmiotowego świadczenia pieniężnego, jak i jego wysokości. W uzasadnieniu stwierdziło, że skarżąca bezspornie spełniła kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, warunkujące udzielenie jej pomocy w formie przyznanego świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.) w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r. poz. 1007 ze zm.) oraz regulacjami prawa miejscowego. Ustalony w sposób prawidłowy dochód na osobę w jej rodzinie - z miesiąca października 2023 r. ([...]) - nie był bowiem wyższy od tego kryterium. Kolegium wskazało jednak, że pomoc pieniężna uzyskiwana w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ może, a nie musi, ją przyznać. Ponadto kształtując jej wysokość, uwzględnia nie tylko sytuację materialną rodziny wnioskodawcy, ale także własne możliwości finansowe związane z koniecznością racjonalnego wydatkowania przekazanych na ten cel środków pieniężnych. Mając to na uwadze Kolegium zauważyło, że organ I instancji od znacznego już czasu regularnie wspiera rodzinę skarżącej różnorakimi formami pomocy społecznej. Uznało, że z punktu widzenia ograniczonej liczby środków pozostających do dyspozycji tego organu nie można przyjąć, aby pomoc udzielona skarżącej w postaci spornego świadczenia była zbyt niska w stosunku do jego możliwości finansowych. Zauważyło, że organ I instancji przyznał jej tego rodzaju wsparcie nawet pomimo świadomości, że jako osoba [...]-letnia i posiadająca jedynie [...] stopień niepełnosprawności, jest zdolna do podjęcia zatrudnienia, a nie wykonuje żadnej pracy zawodowej. W ocenie Kolegium organ I instancji nie potraktował skarżącej w sposób mniej korzystny od pozostałych beneficjentów pomocy społecznej. Zauważyło, że w listopadzie 2023 r. skarżącej przyznano pomoc nie tylko w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, ale również zasiłki celowe na inne cele oraz zasiłek okresowy. Opisując stan faktyczny Kolegium podniosło, że organ I instancji w piśmie przewodnim przesłanym wraz z odwołaniem wskazał, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na zasiłki celowe w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu", tj. [...] na cały 2023 r., a od stycznia do końca listopada 2023 r. wydatkowano z tej kwoty już ponad [...]. W listopadzie 2023 r. przeznaczono na przedmiotową formę pomocy kwotę [...], wsparciem objęto [...] rodzin (w sumie [...] osób). Średnia wysokość takiego zasiłku w przeliczeniu na osobę wyniosła więc 109,33 zł. Organ I instancji podniósł, że udziela przedmiotowej pomocy w sposób uznaniowy, stosownie do ustalonej sytuacji materialnej danej osoby lub rodziny – średnio w wysokości 40 zł na osobę w rodzinie (osoby samotnie gospodarujące otrzymują taką pomoc w przedziale od 60 do 80 zł), a zatem wysokość udzielonej skarżącej pomocy społecznej jest adekwatna do posiadanych przez niego środków finansowych. Mając na uwadze informacje przekazane przez organ I instancji Kolegium uznało, że pomoc żywnościowa w kwocie wskazanej w odwołaniu byłaby nieproporcjonalnie wysoka w porównaniu do średniej wysokości pomocy celowej, udzielanej przez organ I instancji w analogicznym okresie innym podopiecznym i w ocenie Kolegium stanowiłaby jaskrawy przykład dyskryminacji innych osób oraz rodzin. Zauważyło jednocześnie, że pomoc celowa przyznana skarżącej nie jest niższa od tej, przyznanej jej w miesiącu poprzednim, tj. w październiku 2023 r. Podkreśliło też, że z uwagi na ograniczoną liczbę środków finansowych pozostających w dyspozycji organu I instancji pomoc nie może być przeznaczona na pokrycie całości potrzeb osoby wnioskującej, lecz jedynie ich części. W konsekwencji uwzględniając okoliczności dotyczące dochodu rodziny skarżącej (również to, że dochód ten mógłby być wyższy w przypadku podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, do którego wykonywania jest aktualnie zdolna) oraz wykazanych możliwości finansowych organu I instancji, Kolegium uznało, że nie jest możliwe skuteczne zanegowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając: 1. naruszenie jej interesu poprzez zaniechanie uwzględnienia dyrektyw wynikających z art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. i tym samym przyznanie zasiłku w wysokości nieodpowiedniej "do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy", bez "zaspokojenia niezbędnych potrzeb" i bez umożliwienia życia "w warunkach odpowiadających godności człowieka". Udzielona pomoc nie pozwala jej bowiem zaspokoić niezbędnych potrzeb w zakresie należytego odżywiania; 2. błędną bądź przedwczesną interpretację okoliczności faktycznych, tj. pominięcie, że posiadane przez nią orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności istnieje w obrocie prawnym tylko formalnie, bowiem złożyła odwołanie od tej decyzji i postępowanie odwoławcze jest w toku. Wskazała, że jest osobą faktycznie bardzo chorą i ze względu na aktualny stan jej zdrowia wykonywanie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej jest wykluczone. Dodała, że docenia dotychczasowe wsparcie, jednak znajduje się w patowej sytuacji, ponieważ mimo że nie może podjąć pracy zarobkowej, nie ma szans na otrzymanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, więc jedyną szansą na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jest obecnie korzystanie z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę, Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego aktu sąd stwierdzi, że nie narusza on prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności to obowiązany jest skargę oddalić. W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia prawa, które uzasadniłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów administracyjnych. Poza sporem pozostaje to, że skarżąca jest osobą spełniającą przesłanki do przyznana jej świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Skarżąca, w której rodzinie pojawił się problem bezrobocia i niepełnosprawności, spełnia bowiem prawne kryteria dochodowe. Kwestią sporną pozostaje w warunkach niniejszej sprawy wysokość przyznanego świadczenia. Zauważyć zatem należy, że rozstrzygnięcie zarówno w zakresie przyznania zasiłku celowego, jak i określenia jego wysokości, wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organowi administracji publicznej przyznany został w tych sprawach pewien luz decyzyjny. Wysokość pomocy ustalana jest na podstawie szczegółowego rozeznania sytuacji wnioskodawcy i jego rodziny podczas wywiadu środowiskowego, nie może ona pozostawać w rażącej dysproporcji z ustalonymi potrzebami, jednakże jest uzależniona zarówno od możliwości finansowych organu, jak i ilości innych osób oczekujących na pomoc. Nawet spełnienie kryteriów przez wnioskodawcę nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości, jakiej oczekuje. W warunkach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że wysokość przyznanego zasiłku celowego ustalona została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika bowiem, że potrzeby skarżącej w ramach przyznanego zasiłku zostały zaspokojone w zakresie, w jakim mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Zauważyć należy, że skarżąca pozostaje pod stałą i regularną opieką ośrodka pomocy społecznej, korzystając z różnorodnych form wsparcia. Jak wynika z informacji przekazanej Kolegium przez organ I instancji w 2022 r. rodzina skarżącej otrzymała świadczenia z pomocy społecznej w łącznej kwocie 9.755,63 zł, natomiast w 2023 r. (do listopada włącznie) - 10.907,05 zł. Pozwala to sądzić, że organ I instancji zna dobrze sytuację materialną rodziny skarżącej, której jedynymi źródłami dochodu są szeroko pojęte świadczenia socjalne, i jej potrzeby. Z uwagi na ograniczone środki, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, potrzeby te nie zawsze mogą być jednak zaspokojone w pełni. Wskazać należy, że zgodnie z przywołanym w skardze art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wspieranie w wysiłkach prowadzących do zaspokojenia potrzeb bytowych, o którym stanowi art. 3 ust. 1 u.p.s., wskazuje jednak na subsydiarną rolę pomocy społecznej i koresponduje z wynikającymi z art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości oraz nakazem uprzedniego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Dodatkowo podkreślić należy, że w art. 3 ust. 4 u.p.s. ustawodawca wyraźnie zastrzegł, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W warunkach niniejszej sprawy w zakresie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności organ I instancji na etapie postępowania odwoławczego przedstawił szczegółowe dane co do wysokości środków finansowych przyznanych mu do dyspozycji w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" oraz dotychczasowy sposób ich wydatkowania. Skarżącej przyznany został zasiłek w wysokości odpowiadającej wysokości zasiłku przyznanego jej za poprzedni miesiąc, a ponadto jak wynika z przedstawionych danych odpowiadającej również średniej wysokości zasiłków przyznawanych na ten cel innym potrzebującym, co oznacza, że uwzględniając całościowo sytuację życiową beneficjentów tej pomocy organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie w wysokości nawet wyższej od części tych podmiotów. Jak słusznie zauważyło Kolegium pomoc żywnościowa w kwocie wskazanej w odwołaniu byłaby w tych okolicznościach nieproporcjonalnie wysoka w porównaniu do średniej wysokości pomocy udzielanej na ten cel. Jej przyznanie w tej wysokości nastąpiłoby w konsekwencji kosztem innych potrzebujących. Zauważyć natomiast należy, że rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być wyważone i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc dotarła do jak największej liczby osób najbardziej potrzebujących, tak aby nie pozostawić tych osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoją temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na ograniczone środki organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc ani udzielać zawsze świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości i to nawet, gdy uzasadnia to ich sytuacja materialna i zdrowotna oraz niezależnie od stopnia niepełnosprawności, jakim się legitymują. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności, co - jak słusznie przejęło Kolegium - oznacza, że jest zdolna do podjęcia w pewnym zakresie zatrudnienia. Pozwala też na przyjęcie, że wykorzystując swoje możliwości może polepszyć sytuację materialną rodziny, szczególnie że, mimo że skarżąca kwestionuje aktualność tego orzeczenia na etapie postępowania przed organami nie przedłożyła dowodów świadczących o całkowitej niezdolności do pracy. Pomimo zatem niezadowolenia skarżącej z wysokości przyznanego świadczenia nie można uznać, że kontrolowane rozstrzygnięcia noszą cechy dowolności. Decyzji podjętych w niniejszej sprawie nie można uznać w konsekwencji za niezgodne z prawem. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.