II SA/Ol 237/24

Dnia 23 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2024 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. Dnia 3 listopada 2023 r., K. J. (dalej: "skarżąca", "strona"), złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej m.in. na zakup żywności, środków czystości, higieny, leków itp. W uzasadnieniu opisała trudną sytuację materialną zdrowotną własną i męża, związaną z koniecznością zakupu leków, opłat oraz dojazdów do lekarzy. Decyzją z [...] r., działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta L. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: "organ pierwszej instancji"), przyznała skarżącej świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu środków czystości, higieny i leków w miesiącu listopadzie 2023 r. w kwocie 50 zł. Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, zarzucając organowi przekroczenie zasad swobody uznaniowej i dokonanie nienależytej oceny sytuacji materialnej strony i jej męża oraz niewzięcie pod uwagę rodzaju schorzenia skarżącej oraz listy leków, które jest zmuszona przyjmować każdego dnia. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: "Kolegium"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło, że strona spełnia warunek kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, warunkujący możliwość udzielenia pomocy w formie przedmiotowego zasiłku celowego. Zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym. Oznacza to, że organ uprawniony do przyznawania tego rodzaju wsparcia nie musi, ale może przyznać tego rodzaju zasiłek. Organ może też kształtować jego wysokość w zależności nie tylko od sytuacji materialnej rodziny skarżącej, ale także w oparciu o własne możliwości finansowe związane z koniecznością racjonalnego wydatkowania przekazanych na ten cel środków pieniężnych. Powoduje to, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania tego świadczenia. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie zarówno samej zasadności udzielenia stronie przedmiotowego zasiłku celowego, jak też w aspekcie wysokości tego rodzaju świadczeń. Skutkiem powyższego jest więc konieczność utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Kolegium oceniło, że organ pierwszej instancji zebrał w sprawie kompletny materiał dowodowy, a następnie dokonał jego kompleksowej analizy i oceny, z uwzględnieniem wszelkich istotnych okoliczności mających w dalszej kolejności również wpływ na wysokość przyznanej pomocy. Wskazano, że Burmistrz Miasta L. od znacznego już okresu czasu regularnie analizuje sytuację rodziny i regularnie wspiera ją różnorakimi formami pomocy społecznej. Rodzina nie tylko nie jest pozbawiona wsparcia ze strony organu pierwszej instancji, ale też uzasadnione jest stwierdzenie, że aktualnie utrzymuje się w całości ze środków szeroko rozumianej pomocy socjalnej. Ograniczona liczba środków pozostająca w dyspozycji organu pierwszej instancji winna być rozdysponowana w sposób racjonalny, tj. taki, który zabezpieczałby potrzeby jak największej ilości osób o nią wnioskujących. Z tego punktu widzenia nie można przyjąć, aby udzielana pomoc w postaci zasiłku celowego była zbyt niska w stosunku do możliwości finansowych organu. Bardzo istotnym pozostaje fakt, że organ pierwszej instancji przyznał wsparcie nawet pomimo świadomości, że wnioskodawczyni jako osoba 48-letnia i posiadająca jedynie lekki stopień niepełnosprawności, a więc zdolna do podjęcia zatrudnienia, nie wykonuje aktualnie żadnej pracy zawodowej. Co do samej wysokości pomocy, Kolegium stwierdziło, że Burmistrz Miasta L. nie potraktował strony w sposób mniej korzystny, niż pozostałych beneficjentów pomocy społecznej w okresie listopad 2023 r. Należy mieć na względzie, że skarżąca otrzymała jeszcze świadczenie na zakup posiłku lub żywności w kwocie 200 zł, a także innego rodzaju pomoc celową w kwocie 150 zł. Ponadto przyznano pomoc w formie zasiłku okresowego w listopadzie 2023 r. kwocie 246,04 zł. Nie jest natomiast możliwe przyjęcie zasadności przyznania stronie pomocy celowej w kwocie 1.200 zł. Taka kwota byłaby bowiem nieproporcjonalnie wysoka w porównaniu ze średnią pomocy celowej udzielonej przez organ pierwszej instancji w analogicznym okresie innym podopiecznym i stanowiłaby jaskrawy przykład dyskryminacji innych osób oraz rodzin. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Pomoc nie może być przeznaczona na pokrycie całości potrzeb osoby wnioskującej, lecz jedynie ich części. Przyznanie zasiłku w pewnym stopniu łagodzi sytuację rodziny. Organ pierwszej instancji wykazał ponadto, że posiada ograniczone środki budżetowe. Pomoc w formie zasiłku celowego nie jest pomocą nieograniczoną, a jej wysokość musi być każdorazowo określana przez organ z uwzględnieniem istotnych okoliczności każdej konkretnej sprawy. Uwzględniając więc okoliczności dotyczące dochodu rodziny oraz wykazanych możliwości finansowych organu pierwszej instancji nie jest możliwe - w ocenie Kolegium – zanegowanie stanowiska Burmistrza Miasta L. Ponadto fakt, że strona posiada do spłaty wskazane we wniosku (a bliżej niesprecyzowane) "kredyty", nie może przesądzać o zwiększeniu z tego względu przyznawanej pomocy społecznej. Dołączone do odwołania faktury VAT na zakup leków nie zostały przedłożone na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego i jako takie nie mogą stanowić podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji. Mogą zaś stanowić podstawę oceny sytuacji zdrowotnej rodziny w ewentualnych przyszłych postępowaniach inicjowanych przez stronę o pomoc celową na zakup leków. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając: 1. naruszenie jej interesu, poprzez zaniechanie uwzględnienia dyrektyw wynikających z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 poz. 901), dalej jako "u.p.s." i tym samym przyznanie zasiłku w wysokości nieodpowiedniej "do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy", bez "zaspokojenia niezbędnych potrzeb" i umożliwienia skarżącej życia "w warunkach odpowiadających godności człowieka", 2. błędną bądź przedwczesną interpretację okoliczności faktycznych, tj. posiadanie przez stronę lekkiego stopnia niepełnosprawności istnieje w obrocie prawnym, jednak skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji i postępowanie odwoławcze jest w toku; skarżąca jest osobą po przebytej chorobie nowotworowej, cierpi na poważne schorzenia ortopedyczne – oczekuje na kolejną operację w tym zakresie; codziennie cierpi ból, który zwalcza zażywaniem bardzo silnego leku przeciwbólowego; wobec tego, wykonywanie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej jest na dzień dzisiejszy wykluczone. W odpowiedzi na skargę, Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935.; dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego aktu sąd stwierdzi, że nie narusza on prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności, to obowiązany jest skargę oddalić. W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia prawa, które uzasadniłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów administracyjnych. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę (str. 6 akt sądowych), a skarżąca nie sprzeciwiła się temu w przepisanym terminie. Poza sporem pozostaje to, że skarżąca jest osobą spełniającą przesłanki do przyznana jej świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu środków czystości, higieny i leków. Skarżąca, w której rodzinie pojawił się problem bezrobocia i niepełnosprawności, spełnia bowiem prawne kryteria dochodowe. Kwestią sporną pozostaje w warunkach niniejszej sprawy wysokość przyznanego świadczenia. Zauważyć zatem należy, że rozstrzygnięcie zarówno w zakresie przyznania zasiłku celowego, jak i określenia jego wysokości, wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organowi administracji publicznej przyznany został w tych sprawach pewien luz decyzyjny. Wysokość pomocy ustalana jest na podstawie szczegółowego rozeznania sytuacji wnioskodawcy i jego rodziny podczas wywiadu środowiskowego, nie może ona pozostawać w rażącej dysproporcji z ustalonymi potrzebami, jednakże jest uzależniona zarówno od możliwości finansowych organu, jak i ilości innych osób oczekujących na pomoc. Nawet spełnienie kryteriów przez wnioskodawcę nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości, jakiej oczekuje. W warunkach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że wysokość przyznanego zasiłku celowego ustalona została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika bowiem, że potrzeby skarżącej w ramach przyznanego zasiłku zostały zaspokojone w zakresie, w jakim mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Zauważyć należy, że skarżąca pozostaje pod stałą i regularną opieką ośrodka pomocy społecznej, korzystając z różnorodnych form wsparcia. Jak wynika z informacji przekazanej Kolegium przez organ pierwszej instancji, w 2022 r. rodzina skarżącej otrzymała świadczenia z pomocy społecznej w łącznej kwocie 9.755,63 zł, natomiast w 2023 r. - 10.907,05 zł. Pozwala to sądzić, że organ pierwszej instancji zna dobrze sytuację materialną rodziny skarżącej, której jedynymi źródłami dochodu są szeroko pojęte świadczenia socjalne, i jej potrzeby. Z uwagi na ograniczone środki, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, potrzeby te nie zawsze mogą być jednak zaspokojone w pełni. Wskazać należy, że zgodnie z przywołanym w skardze art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wspieranie w wysiłkach prowadzących do zaspokojenia potrzeb bytowych, o którym stanowi art. 3 ust. 1 u.p.s., wskazuje jednak na subsydiarną rolę pomocy społecznej i koresponduje z wynikającymi z art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości oraz nakazem uprzedniego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Dodatkowo podkreślić należy, że w art. 3 ust. 4 u.p.s. ustawodawca wyraźnie zastrzegł, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Skarżącej przyznany został zasiłek w wysokości odpowiadającej możliwościom gminy, która wskazała, że środki finansowe przyznane w budżecie na realizację zadań własnych w 2023 r. są niskie. Biorąc pod uwagę liczbę osób i rodzin korzystających z zasiłku celowego organ nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb socjalnobytowych podopiecznych. Gmina boryka się z trudnościami finansowymi. Zauważyć natomiast należy, że rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być wyważone i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc dotarła do jak największej liczby osób najbardziej potrzebujących, tak aby nie pozostawić tych osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoją temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na ograniczone środki, organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ani udzielać zawsze świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości i to nawet, gdy uzasadnia to ich sytuacja materialna i zdrowotna oraz niezależnie od stopnia niepełnosprawności, jakim się legitymują. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co - jak słusznie przejęło Kolegium - oznacza, że jest zdolna do podjęcia w pewnym zakresie zatrudnienia. Pozwala też na przyjęcie, że wykorzystując swoje możliwości może polepszyć sytuację materialną rodziny, szczególnie że, mimo że skarżąca kwestionuje aktualność tego orzeczenia, na etapie postępowania przed organami nie przedłożyła dowodów świadczących o całkowitej niezdolności do pracy. Pomimo zatem niezadowolenia skarżącej z wysokości przyznanego świadczenia nie można uznać, że kontrolowane rozstrzygnięcia noszą cechy dowolności. Decyzji podjętych w niniejszej sprawie nie można uznać w konsekwencji za niezgodne z prawem. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.