II SA/Ol 244/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Hanna Raszkowska Tadeusz Lipiński Beata Jezielska (spr.) Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 2 lutego 2005r. Dyrektor Aresztu Śledczego w S. uchylił z dniem 15 października 2004r. własną decyzję z dnia 20 maja 2004r. Nr "[...]" oraz nakazał zwrot pobranego świadczenia począwszy od 15 października 2004r. w kwocie 624 zł. W uzasadnieniu podano, iż w dniu 14 stycznia 2005r. G. G. złożył oświadczenie, iż od dnia l stycznia 2005r. wraz z żoną i synem zamieszkuje w domu mieszkalnym położonym w P., gmina S., w którym żona i syn są zameldowani na pobyt stały. Podała, iż ani on, ani jego małżonka nie są posiadaczami przedmiotowego domu, ani innego lokalu mieszkalnego, ponoszą częściowe koszty jego utrzymania, a ponadto wyjaśnił iż w domu tym zameldowany jest także L. P. -osoba obca dla strony, a także iż nie są mu znani inni spadkobiercy ustawowi poza jego małżonką. Wskazano, iż zgodnie z art. 89 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Podniesiono, iż skoro w przedmiotowej ustawie nie zdefiniowano pojęcia posiadania to należy posłużyć się definicją zawartą w art. 336 kodeksu cywilnego, a także treścią art. 339 Kodeksu cywilnego, stanowiącego iż domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Jeżeli zatem strona oraz jego małżonka zamieszkują w domu mieszkalnym, przebywając tam z zamiarem stałego pobytu oraz ponoszą częściowe koszty utrzymania domu, a nadto żona G. G. jest jedynym spadkobiercą ustawowym, to należy uznać iż członek rodziny funkcjonariusza, a tym samym funkcjonariusz posiada dom mieszkalny. Wskazano, iż w ocenie organu posiadanie domu datuje się od daty otwarcia spadku, tj. od dnia śmierci dotychczasowej właścicielki domu, co miało miejsce 14 października 2004r. W związku z tym od dnia następnego pobieranie świadczenia było bezzasadne i zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej nienależnie pobrany równoważnik podlega zwrotowi. Od decyzji tej odwołał się G. G., kwestionując podjęte rozstrzygnięcie. Decyzją z dnia 23 lutego 2005r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003r. funkcjonariusz powiadamia niezwłocznie organ o nabyciu przez niego lokalu mieszkalnego, domu lub otrzymania kwatery tymczasowej. O powyższym został powiadomiony Dyrektor Aresztu Śledczego w S. pismem z dnia 14 stycznia 2005r. W związku z tym uznano, iż odwołujący się posiada dom i ma możliwość faktycznego w nim zamieszkania, a zatem nie przysługuje mu prawo do równoważnika za brak mieszkania. Na tę decyzję skargę wniósł G. G., ponownie podnosząc argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. Wyjaśnił, iż nie zostało jeszcze przeprowadzone postępowanie spadkowe, a w związku z tym sąd nie stwierdził formalnie, iż jego małżonka jest jedynym ustawowym spadkobiercą domu. Podniósł, iż w przedmiotowym domu zameldowany jest na pobyt stały również konkubin zmarłej i trudno przewidzieć jakie będzie ostateczne orzeczenie sądu, jeżeli sąd rozpatrzy wkład pracy i finansów konkubenta w utrzymanie domu. Zatem w ocenie odwołującego się jedynie akt własności jako dokument jednoznacznie potwierdzający posiadanie przez małżonkę odwołującego się tytułu prawnego do lokalu powinien stanowić podstawę do wstrzymania wypłaty równoważnika za brak mieszkania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji. Podnieść należy, iż zgodnie z art. 89 ustawy z dnia 26 kwietnia I996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.) funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek, nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Zatem a contrario równoważnik pieniężny nie przysługuje, jeżeli funkcjonariusz lub jego małżonek posiadają lokal mieszkalny lub dom. Jak słusznie podniesiono w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji powołana ustawa nie zawiera definicji pojęcia posiadania lokalu mieszkalnego lub domu. Takiej definicji nie zawiera także rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. Nr 187 poz. 1831). Nie można jednak podzielić poglądu, iż w związku z tym należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 Kodeksu cywilnego. Wskazać bowiem należy, iż w rozumieniu powołanego przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Przyjmując zatem taką definicję posiadania należałoby uznać, iż równoważnik pieniężny nie przysługuje nie tylko w przypadku posiadania na własność lokalu mieszkalnego lub domu, ale także w każdym wypadku najmu lokalu mieszkalnego lub domu, jego dzierżawy lub posiadania lokalu na podstawie każdego innego tytułu prawnego. Zatem równoważnik pieniężny przysługiwałby tylko takiemu funkcjonariuszowi, który nie miałby żadnego miejsca zamieszkania, tj. nie przebywałby w żadnym lokalu mieszkalnym lub domu, co kłóciłoby się z zasadą racjonalności ustawodawcy. Analizując natomiast treść całej ustawy o Służbie Więziennej, a zwłaszcza jej rozdziału 6 należy dojść do wniosku, iż jednym z podstawowych uprawnień funkcjonariusza służby więziennej jest prawo do lokalu mieszkalnego, zaś równoważnik pieniężny jest formą rekompensaty za jego brak. Zatem należy uznać, iż równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania nie przysługuje tylko takiemu funkcjonariuszowi, który zgodnie z art. 91 ust. l ustawy nie jest uprawniony do przydziału lokalu mieszkalnego. Skarżący do kręgu takich osób nie należy, gdyż ani on, ani jego małżonka nie zajmują lokalu mieszkalnego lub domu o określonej powierzchni na podstawie decyzji administracyjnej, umowy najmu lub spółdzielczego prawa do lokalu o określonej powierzchni, ani nie są właścicielami lub współwłaścicielami lokalu mieszkalnego lub domu, ani też nie zbyli własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż wystarczającą podstawą do pozbawienia prawa do równoważnika pieniężnego jest fakt, iż małżonka skarżącego jest jedyną spadkobierczynią zmarłej matki, która pozostawiła dom mieszkalny, a skarżący wraz z małżonką w domu tym zamieszkują. Sam fakt posiadania rzeczy należącej do masy spadkowej nie oznacza, iż osoba ją posiadająca jest spadkobiercą. Zgodnie bowiem z art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego dopiero postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stwarza domniemanie, iż osoba która je uzyskała jest spadkobiercą. Przy czym wskazać należy, iż zgodnie z rat. 1025 § l Kodeksu cywilnego sąd stwierdza nabycie spadku na wniosek osoby mającej w tym interes prawny. Zatem z wnioskiem takim może wystąpić także organ orzekający w niniejszej sprawie, o ile wykaże swój interes prawny. Natomiast skarżącemu należy wyjaśnić, iż postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, a zatem odnosi skutek od daty otwarcia spadku. Z momentem zatem wydania takiego postanowienia przez sąd organ może dochodzić zwrotu równoważnika pieniężnego za okres od dnia nabycia nieruchomości w drodze spadkobrania. W związku z powyższym zaskarżoną decyzję, a także decyzję ją poprzedzającą należało uchylić w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270). Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.