II SA/Ol 244/13

Dnia 7 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013 roku sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił A. R. przyznania zasiłku celowego w kwocie 800 zł na gospodarstwo domowe za miesiąc czerwiec 2012 r. W wyniku złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło ww. rozstrzygnięcie i skierowało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano konieczność wzięcia pod uwagę m.in. możliwości finansowych organu w miesiącu wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, a nie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" odmówiono A. R. przyznania "przydziału 800 zł PLN za miesiąc czerwiec na Gospodarstwo Domowe". W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że wnioskodawca przebywa u ojca w mieszkaniu, nie ma stałego miejsca zameldowania. Został też poinformowany o możliwości złożenia wniosku o przydział mieszkania z zasobów Gminy A, jednak podania takiego nie złożył. Podkreślono, że Gmina B nie jest właściwa do przyznania mu mieszkania, a w sytuacji, gdy wnioskodawca przebywa u ojca, ma do swojej dyspozycji przedmioty i urządzenia składające się na "gospodarstwo domowe". Dodatkowo wskazano, że Gmina B dysponuje ograniczonymi środkami na zasiłki celowe i zasiłki celowe specjalne. Przeliczając kwotę jaką dysponuje ośrodek na ilość miesięcy kalendarzowych i 10 rejonów opiekuńczych, do dyspozycji dla każdego pracownika socjalnego obsługującego dany rejon pozostaje 695,37 zł. Od ww. decyzji w ustawowym terminie odwołanie złożył A. R. wskazując, że ubiegał się o otrzymanie lokalu, jednak bezskutecznie. Podkreślił, że mając 800 zł wynajmie mieszkanie, opłaci media i będzie miał stały adres zameldowania, a tak nie ma nawet pomocy społecznej z powodu braku zameldowania. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że bezspornym jest, iż skarżący spełnia kryterium dochodowe warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Przyznanie zasiłku celowego nie ma jednak charakteru obligatoryjnego. Jest to świadczenie fakultatywne zarówno w zakresie jego przyznania jak i wysokości. Podniesiono, że organy administracji, przyznając zasiłek celowy zmuszone są uwzględnić realizację celu pomocy społecznej nie tylko względem wnioskodawcy, ale również względem innych osób zakwalifikowanych do jej przyznania. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społeczne. Fakt ten sprawia, że nawet spełnienie kryteriów ustawowych w zakresie osiągniętego dochodu nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniem. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. W badanej sprawie organ wskazał, że miesięcznie każdy pracownik socjalny, obsługujący dany rejon dysponuje kwotą 695,37 zł. Przeciętny zaś zasiłek celowy i zasiłek celowy specjalny przyznany we wrześniu 2012 r. dla osoby bądź rodziny wynosił około 225,05 zł. Podkreślono, że skarżący jest objęty opieką organu i otrzymał pomoc na dożywianie i zakup żywności. W ocenie organu odwoławczego zapewnienie skarżącemu środków na wynajęcie mieszkania i umeblowanie go oraz utrzymanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej. W istocie bowiem organ przejąłby obowiązek całkowitego utrzymania skarżącego, a nie takie są cele pomocy społecznej. Opłaty za mieszkanie czy to wynajęte czy też nie należy bowiem regulować co miesiąc. Organ wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie mieści się w tym zakresie problematyka opłacenia wynajęcia mieszkania. Tym bardziej, że skarżący ma gdzie mieszkać, przebywa u ojca, którym się opiekuje i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów utrzymania mieszkania. Do jego dyspozycji pozostają również sprzęty znajdujące się w mieszkaniu ojca. Skargę na ww. decyzję wywiódł A. R.. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że spełnia kryteria do uzyskania zasiłku na gospodarstwo domowe, którego nie posiada. Skarżący skrytykował stanowisko Kolegium, które w jego ocenie prowadzi do błędnego wniosku, że nie należy mu się żadna pomoc. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. 2009, Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podnieść jednak należy, że istnienie niezbędnej potrzeby bytowej nie jest jedyną przesłanką uwzględnianą przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Zasiłek ten jest bowiem świadczeniem nieobowiązkowym, a jego przyznanie pozostawione jest uznaniu organu administracji publicznej. Tym samym, spełnienie przez skarżącego kryteriów przyznania zasiłku celowego nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Ponadto podnieść należy, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z treścią tego przepisu koresponduje art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071), w świetle którego, organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z 11.06.1981r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola tych decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego. Ocenia, czy zebrano wszystkie niezbędne dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest czy nie nosi cech dowolności. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją dokonały prawidłowej analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, jak również możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B, a przy podjęciu swoich rozstrzygnięć nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Bezsporne w kontrolowanej sprawie jest, że dochody skarżącego uprawniają go do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, co nie oznacza jednak zapewnienia realizacji wszystkich wniosków w tym przedmiocie, zgodnie z żądaniami w nich zawartymi. Na gruncie niniejszej sprawy skarżący wystąpił o przyznanie 800 zł na gospodarstwo domowe. Organy ustaliły, że strona skarżąca przebywa w mieszkaniu swojego ojca w B i mu pomaga, nie ma stałego miejsca zameldowania. Sam skarżący zaś wskazał na rozprawie przed sądem, że mieszka w pomieszczeniu gospodarczym, do którego obecnie nie ma dostępu, z uwagi na nie wpuszczanie go na teren nieruchomości, która stanowi własność jego byłej żony (protokół rozprawy, akta sądowe, k. – 14). Zgodzić się należy z organem II instancji, że zapewnienie skarżącemu środków na wynajęcie mieszkania i umeblowanie go oraz utrzymanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej. W istocie bowiem organ przejąłby obowiązek całkowitego utrzymania skarżącego, a nie takie są cele pomocy społecznej. Tymczasem rozwiązanie potrzeb lokalowych czy też ogólnych, nieskonkretyzowanych potrzeb związanych z gospodarstwem domowym nie mieści w kategorii niezbędnej potrzeby życiowej i nie może być załatwiane w formie zasiłku celowego. W ramach tego świadczenia bowiem zaspokajane są najbardziej niezbędne i ściśle sprecyzowane potrzeby, takie jak na przykład żywność, lekarstwa, niezbędne ubrania czy też opał. Z całą pewnością nie jest rolą organu przydzielanie zasiłków celowych na, jak to określił skarżący "gospodarstwo domowe". Organy pomocy społecznej z uwagi na ograniczone środki finansowe muszą kierować się ściśle określoną gradacją potrzeb, zaspokajając te najbardziej podstawowe. Należy wskazać, że wychodząc naprzeciwko potrzebom lokalowym skarżącego zaproponowano mu zamieszkanie w lokalu dla bezdomnych, jednak nie przystał on na tą propozycję. Ponadto poinformowano go możliwości złożenia podania o przydział lokalu socjalnego, czego strona również nie uczyniła. Jak wynika jednak z akt sprawy (aktualizacja wywiadu środowiskowego, akta adm., k. – 33) skarżący przebywa w mieszkaniu swojego ojca w B. Trudno zatem uznać, że organ powinien przyznać stronie skarżącej zasiłek na gospodarstwo domowe, skoro korzysta ona z gospodarstwa domowego swojego ojca, z całym jego wyposażeniem. Z całą pewnością organ nie byłby również uprawniony do przyznania wnioskowanego świadczenia na gospodarstwo domowe, które umiejscowione jest w budynku niewykończonym i niedopuszczonym do użytkowania znajdującym się w A, bez przyłączonych podstawowych mediów, w którym nie ma obecnie warunków do zamieszkania. Podobnie w ramach rzeczonego świadczenia organ nie mógł przyznać stronie środków na gruntowne wykończenie ww. budynku. Ponadto organy słusznie podkreśliły, że kwota żądana przez wnioskodawcę jest nieproporcjonalna do możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Wskazano w tym kontekście, że w miesiącu wrześniu 2012r. pomoc w formie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego została przyznana 47 osobom i rodzinom na łączną kwotę 10.577,14 zł, a przeciętna kwota zasiłku wyniosła 225,05 zł, co znacznie przekracza wnioskowaną przez skarżącego sumę. Słusznie również podniósł organ, że skarżący objęty jest już opieką ośrodka pomocy społecznej, który przyznał mu w lipcu i sierpniu 2012r. zasiłek celowy na dożywianie. Wnioskodawca jest także beneficjentem (wniosek z maja 2012r.) rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.