II SA/Ol 249/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z siedzibą w G odmówił A R (dalej jako: "skarżąca") przyznania świadczeń w formie zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na dzieci S R i D R, z powodu niespełnienia kryterium, o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r.". Organ I instancji ocenił, że roczny Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy w zawodzie technik rolnictwa, którego słuchaczami były dzieci skarżącej w roku szkolnym 2016/2017, nie jest szkołą w rozumieniu art. 3 pkt 18 u.ś.r., gdyż nie jest uznawany za szkołę ponadgimnazjalną stosownie do art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie oświaty W odwołaniu od tej decyzji A. R. przekonywała, że włączenie kwalifikacyjnych kursów zawodowych w system oświaty oznacza m.in., że są one prowadzone według programu nauczania uwzględniającego podstawę programową kształcenia w zawodach, w zakresie tej kwalifikacji, której dotyczy dany kurs. Ukończenie kwalifikacyjnego kursu zawodowego umożliwia przystąpienie do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie, przeprowadzanego na takich samych warunkach i w taki sam sposób, jak w przypadku kształcenia realizowanego przez szkołę policealną. Frekwencja uczęszczania na zajęcia nie może być mniejsza niż 65%. Zajęcia są prowadzone i organizowane przez szkołę publiczną. Tak jak w szkołach policealnych okres nauczania jest nie dłuższy niż 2,5 roku. Podstawa programowa kształcenia w zawodach jest jedna dla zasadniczej szkoły zawodowej, technikum, szkoły policealnej, jak i kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Zaznaczyła, że jej dzieci posiadają wykształcenie średnie. Reasumując, skarżąca wskazała, że kwalifikacyjne kursy zawodowe spełniają warunki szkoły ponadgimnazjalnej. Decyzja z dnia "[...]" r., nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości argumentację w niej zawartą. Organ II instancji podkreślił, że definicja legalna "szkoły" została sformułowana w treści art. 3 pkt 18 u.ś.r., gdzie wskazano, iż oznacza ona: szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wymienione w powyższym przepisie przypadki stanowią katalog zamknięty, tak więc nie jest dopuszczalne rozszerzenie tej definicji o inne przypadki, których definicja ta - w jej obecnym kształcie - nie zawiera. Argumentował dalej, iż ponieważ w treści u.ś.r. nie sprecyzowano pojęcia "szkoły ponadgimnazjalnej", należy odwołać się w tym względzie do treści art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie oświaty, który stanowi, że szkoły ponadgimnazjalne dzielą się na następujące typy: b) trzyletnią zasadniczą szkołę zawodową, której ukończenie umożliwia uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe : po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie, a także dalsze kształcenie począwszy od klasy drugiej liceum ogólnokształcącego dla dorosłych, c) trzyletnie liceum ogólnokształcące, którego ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, d) czteroletnie technikum, którego ukończenie umożliwia uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie, a także uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, e) szkołę policealną dla osób posiadających wykształcenie średnie, o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku, umożliwiającą uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie, f) trzyletnią szkołę specjalną przysposabiającą do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, której ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy. Organ II instancji zauważył, że kwalifikacyjne kursy zawodowe nie zostały wymienione w wyżej wskazanym katalogu (zamkniętym) szkół ponadgimnazjalnych, natomiast zostały one wskazane - co jest istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy - w treści art. 3 pkt 17 ustawy o systemie oświaty, stanowiącym z kolei definicję legalną pojęcia "form pozaszkolnych" - rozumianych jako formy uzyskiwania i uzupełniania wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w placówkach i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 3 a, a także kwalifikacyjne kursy zawodowe. SKO wskazało, że ustawa o systemie oświaty zawiera także definicję legalną "kwalifikacyjnego kursu zawodowego". Zgodnie z art. 3 pkt 20 jest to kurs, którego program nauczania uwzględnia podstawę programową kształcenia w zawodach, w zakresie jednej kwalifikacji, którego ukończenie umożliwia przystąpienie do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie w zakresie tej kwalifikacji. Reasumując, organ II instancji stwierdził, iż nie sposób uznać, aby D R i S R mogli zostać uznani za osoby uczące się w szkole (tu: ponadgimnazjalnej), bowiem z przedstawionego stanu prawnego wynika, iż są oni słuchaczami kwalifikacyjnego kursu zawodowego w zawodzie technik - rolnik, stanowiącego pozaszkolną formę kształcenia, co wyklucza możliwość przyznania świadczeń rodzinnych. A. R. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o jej zmianę i przyznanie wnioskowanych świadczeń wraz z dodatkami i odsetkami. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumenty podniesione w odwołaniu. Zaznaczyła, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło w okolicznościach zmiany prawa przez ustawę z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U nr 205, poz. 1203). Wskazała, że zmiany dotyczyły przede wszystkim ustroju szkół ponadgimnazjalnych. Zdaniem skarżącej u.ś.r. nie została dostosowana do powyższej nowelizacji. Podniosła, że przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. spowodowały likwidację szkół dla dorosłych lub przekształcenie ich w licea ogólnokształcące dla dorosłych. Zawód technik – rolnik, który wybrały jej dzieci, jest kształcony jedynie na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Gdyby nie wprowadzone zmiany systemowe dzieci skarżącej otrzymałyby należną im pomoc, ponieważ zawód technik-rolnik dla dorosłych byłby nauczany w formie szkoły policealnej, a nie kwalifikacyjnych kursów zawodowych. Przyznała, że jest to forma pozaszkolna nauczania, lecz jedyna, oraz prowadzona również przez szkoły publiczne lub niepubliczne, co powoduje, że już jeden warunek otrzymania zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami do zasiłków jest spełniony. Zdaniem skarżącej powinny być ściślej określone warunki otrzymywania zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków, niż posiłkowanie się ustawą o systemie oświaty. Podkreśliła, że kwalifikacyjne kursy zawodowe mogą spełniać warunki, jakie nakłada forma nauczania szkoły policealnej, do której przyznawane są zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłków. Wybrany kierunek nie powinien być wyznacznikiem otrzymywania pomocy. Zaznaczyła, że jej dzieci mają po 20 lat, a nie jak wskazywały organy po 22 lata. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. skarżąca podtrzymała skargę i złożyła do akt zaświadczenie o uczestniczeniu córki także w innym kursie kwalifikacyjnym. Podała, że obydwa kursy są to kursy roczne, które rozpoczęły się we wrześniu 2016 r. i trwają do czerwca 2017 r. Oświadczyła, że chciałaby otrzymywać świadczenia, bo stara się jak najlepiej wychowywać swoje dzieci, tym bardziej, że wcześniej te świadczenia otrzymywała. Wyjaśniła, że zajęcia odbywają się co dwa tygodnie przez dwa dni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Zaskarżona decyzja może podlegać uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Jedynie w przypadku naruszenia prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności aktu, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygniecie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu ( art.145a § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia Sądu jest ocena okoliczności uczęszczania dzieci skarżącej, urodzonych 29 lipca 1996 r., na Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy w roku szkolnym 2016/2017, w kontekście spełnienia przesłanki warunkującej prawo do świadczeń rodzinnych z art. 6 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 (czyli rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka), do ukończenia przez dziecko: 1. 18 roku życia lub 2. nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3. 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 6 ust. 1a zasiłek rodzinny przysługuje osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia. Przewidziane w art. 8 u.ś.r. dodatki do zasiłku rodzinnego przyznane być mogą wyłącznie w sytuacji, gdy na dziecko przyznany został zasiłek rodzinny, nie mają one bowiem samodzielnego charakteru. Zatem w przypadku, gdy na dziecko nie przysługuje zasiłek rodzinny nie jest ono również uprawnione do dodatków do zasiłku rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie dzieci skarżącej w dacie orzekania organu II instancji miały ukończonych 20 lat, a nie 22 lata, jak omyłkowo wskazał organ II instancji. Ponieważ z wnioskiem o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wystąpiła matka, tym samym w sprawie nie można było rozważać zastosowania powołanego przez organ II instancji art. 6 ust. 1a u.ś.r. Przepis ten przyznaje prawo do świadczeń osobie uczącej się, a nie jej opiekunowi. W omawianym przypadku wniosek skarżącej należało weryfikować w świetle art. 6 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Unormowanie to przedłuża prawo opiekunów do pobierania świadczeń rodzinnych na dzieci uczące się do czasu ukończenia przez nie nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. Dłużej opiekunowie mogą pobierać świadczenia rodzinne tylko na dzieci uczące się, które legitymują się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że do wydłużenia okresu zasiłkowego uprawnia wyłącznie nauka w placówkach określonego typu wyszczególnionych w art. 3 pkt 18 u.ś.r. (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 2047/07, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy trafnie więc wskazały, że jako szkołę w rozumieniu cytowanego przepisu, należy uwzględniać konkretne typy szkół wymienione enumeratywnie w art. 3 pkt 18 u.ś.r., wprowadzającego definicję legalną tego pojęcia na potrzeby u.ś.r. Zgodnie z zasadą systemowej wykładni prawa, pojęcia użyte przez ustawodawcę w danym akcie prawnym, należy interpretować zgodnie z definicją legalną, czyli podaną przez samego prawodawcę w obrębie tego samego aktu prawnego. Natomiast jeżeli brak jest zdefiniowania w stosowanym akcie prawnym użytych w nim pojęć, wówczas ich znaczenia należy poszukiwać w aktach prawnych regulujących daną dziedzinę, z której te pojęcia się wywodzą, w myśl zasady jednolitości prawa i spójnej jego wykładni. Ustalenia obowiązujących aktów prawnych regulujących poszczególne dziedziny, tworzące system prawa powinny się przenikać, a nie być ze sobą sprzeczne. Wbrew przekonaniu skarżącej, u.ś.r. nieprzypadkowo ogranicza pojęcie szkoły, do wymienionych powyżej typów szkół realizujących obowiązek szkolny i obowiązek nauki, wykluczając tym samym jakiekolwiek pozaszkolne formy uzyskiwania i uzupełniania wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych, bez względu czy zajęcia organizowane są przez szkoły publiczne, czy inne podmioty. Bez znaczenia jest tutaj, podnoszona przez skarżącą okoliczność, że przyuczenie do zawodu technik rolnik, jaki wybrały jej dzieci, możliwe jest tylko przez uczestniczenie w kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Mimo, że zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943 ze zm.) kwalifikacyjne kursy zawodowe realizują podstawę programową kształcenia w określonym zawodzie i umożliwiają przystąpienie do egzaminu potwierdzającego te kwalifikacje, to w myśl art. 3 pkt 17 ustawy o systemie oświaty stanowią pozaszkolną formę kształcenia. Stąd jednoznaczny wniosek, że kwalifikacyjne kursy zawodowe nie mogą być uznane za szkołę - w rozumieniu u.ś.r.. Dlatego bycie słuchaczem takiego kursu, który jak wyjaśniła skarżąca trwa tylko rok, a zajęcia odbywają się w odstępach dwutygodniowych przez dwa dni, nie uzasadnia pomocy Państwa w częściowym pokrywaniu wydatków na utrzymanie dorosłych dzieci, które kształcąc się w takim systemie, mogą pozostawać aktywne zawodowo. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.