II SA/Ol 258/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu R.D.J. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 13 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 258/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R.D.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. WSA/pos.1- sentencja postanowienia R.D.J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalno - usługowego na działce nr [...] położonej przy ul. [...] w O. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi skarżący w dniu 24 kwietnia 2013 r. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. Oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem od grudnia 2012 r. najemca, który wynajmował lokal od 2007 r. nie przedłużył umowy najmu, a z powodu dużej podaży lokali zwolniony lokal nie został do obecnej chwili zagospodarowany. Podał, że od kwietnia 2013 r. spłaca kwotę ok. 2000 zł na rzecz Urzędu Skarbowego z tytułu rozłożenia na raty zaległości podatkowych oraz kredyt inwestycyjny, którego kwota wynosi 5400 zł. Wyjaśnił, że posiadane przez niego nieruchomości nie przesądzają o korzystnej sytuacji materialnej. Wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego majątek stanowi - udział w nieruchomości mieszkania 350 m² przy ul. [...] oraz udział 5576/10000 w nieruchomości przy ul. [...]. Na jego dochód składają się należności z najmu lokali i zarządzania nieruchomością w kwocie 7460 zł brutto bez WAT. Po rozpatrzeniu wniosku postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 258/13, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że wobec przedstawionej sytuacji materialnej skarżącego nie można stwierdzić, aby należał on do grona osób ubogich, które nie mają możliwości sfinansowania pełnych kosztów postępowania oraz dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym poprzez pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym wymaganego na obecnym jego etapie wpisu od skargi w kwocie 500 zł, nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. Strona posiada majątek nieruchomy przynoszący mu znaczny dochód i nie sposób uznać jej za osobę wymagającą pomocy Państwa. Oceny tej nie może zmienić fakt ograniczonych zdolności płatniczych wynikających ze spłacania wysokich rat kredytu inwestycyjnego, gdyż w przeciwnym wypadku należałoby uznać de facto za dopuszczalne przerzucanie na ogół społeczeństwa wydatków służących rozbudowie prywatnego majątku. Nadto skoro sprawa niniejsza trwa ok. 6,5 roku to strona winna przewidzieć ewentualność prowadzenia sporu sądowego i zawczasu przygotować się na wydatki procesowe. W sprzeciwie od tego postanowienia złożonym w dniu 7 czerwca 2013 r. skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. Wyjaśnił, że nie ma realnego wpływu na wielkość uzyskiwanych przychodów i wydatków, gdyż wpływy z wynajmu zabezpieczają obsługę kredytu inwestycyjnego, który zaciągnięty został na budowę nieruchomości, z której pochodzą wpływy. Zaprzestanie spłaty tego kredytu spowoduje wszczęcie natychmiastowe procedury przymusowego wyegzekwowania należności przez bank. Nadto wskazał, że w kwietniu br. Urząd Skarbowy pozytywnie rozpoznał jego prośbę o rozłożenie na raty zaległości podatkowej i z tego tytułu spłaca 2000 zł miesięcznie. Oba wydatki są konieczne i mają charakter niezbędnych, nie służą zaś podniesieniu standardu. Podał, że nie posiada żadnej nieruchomości rolnej. Na wezwanie Sędziego tut. Sądu w przedmiocie złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, dochodowej oraz rodzinnej skarżący w piśmie z dnia 17 lipca 2013 r. podał, że przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącach od kwietnia do czerwca 2013 r. wynosiły po 7460 zł, natomiast miesięczne wydatki to -5500 zł kredytu inwestycyjnego oraz 2000 zł rata zaległości podatkowej. Strona wyjaśniła, że nie posiada żadnych rachunków bankowych oraz załączyła kserokopię dwóch decyzji podatkowych i kserokopię terminarza spłaty rat kredytu inwestycyjnego. Wobec braku przedstawienia informacji dotyczących źródła utrzymania, skoro wydatki strony przekraczają uzyskiwany dochód, oraz braku przedłożenia kserokopii umowy o kredyt inwestycyjny skarżący został ponownie wezwany do udzielenia niezbędnych informacji, które przedstawione zostały w piśmie z dnia 9 września 2013 r. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na fakt, że jego mama jest emerytką i jest stroną umowy z bankiem dotyczącej spłaty kredytu inwestycyjnego, to on w 99% ponosi koszty spłaty tego kredytu, natomiast I.G.J. pokrywa jego wydatki stanowiące: 30 zł leki, 20 zł porto, 59 zł energia elektryczna, 200 zł wyżywienie. Załączył również kserokopię ugody zawartej z bankiem zastrzegając, że zarówno przedstawiona ugoda z bankiem jak i terminarz spłaty rat kredytu stanowią dokumenty poufne, które winny być opatrzone takim zastrzeżeniem, jak również nie mogą zostać udostępnione ani dla pełnomocnika SKO, jak i innych osób, gdyż nie stanowią informacji mających merytoryczny związek z przedmiotową sprawą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego podlega ponownemu rozpoznaniu. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie - art. 199 ustawy ppsa.. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 ). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w § 1 art. 246. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wprawdzie stan majątkowy skarżącego nie pozwala na uznanie, że jest on osobą ubogą skoro posiada udział w nieruchomości mieszkania o powierzchni 350 m² oraz udział wynoszący 5576/10000 w nieruchomości przy ul. [...] w O. lecz jak wynika z przedstawionych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów z nieruchomości przeznaczonych pod wynajem zasadne jest twierdzenie, że nie jest on obecnie w stanie uiścić kosztów sądowych, a także ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku dla własnego utrzymania. W ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, że posiadany dochód otrzymywany z wynajmu lokali w wysokości 7460 zł - bez WAT nie jest wystarczający do jego utrzymania wobec konieczności spłaty rat zaległości podatkowych ponoszonych, stosownie do przedstawionych decyzji podatkowych wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w wysokości miesięcznej ok. 2000 zł oraz spłaty raty kredytu inwestycyjnego w wysokości 5500 zł. Wprawdzie z przedstawionych dokumentów wynika, że osobą zobowiązaną do spłaty kredytu wraz ze skarżącym jest jego matka I.G.J., lecz wobec podniesionej okoliczności, że jest ona osobą emerytowaną, kredyt ten w 99% jest pokrywany przez skarżącego, natomiast matka pokrywa niezbędne koszty utrzymania skarżącego tj. zakup leków 30 zł, porto 20 zł, energia elektryczna 50 zł oraz wyżywienie 200 zł. Nadto należy mieć na względzie, że tak trudna sytuacji strony jest wynikiem braku przedłużenia umowy najmu przez jednego z wynajmujących oraz braku możliwości wynajęcia tego lokalu innym osobom, co ma związek z dużą podażą lokali użytkowych na rynku. W tych okolicznościach Sąd uznał, że aktualnie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Obecna ocena Sądu nie oznacza, że w przypadku, gdy sytuacja materialna skarżącego ulegnie poprawie np. na skutek wynajęcia lokalu użytkowego, to wówczas Sąd ma możliwość zweryfikowania swojego stanowiska w przedmiocie przyznania prawa pomocy na zasadzie art. 263 ustawy ppsa. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.