II SA/Ol 259/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Ł. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I.-O. działający z upoważnienia Wójta Gminy I.-O., na podstawie art. 2 pkt 10, art. 25, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2018r. – tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania decyzji - poz. 554 ze zm., dalej jako: u.p.o.u.a.), odmówił Ł.Ś. (dalej jako: wnioskodawca albo skarżący) umorzenia zadłużenia z tytułu należności powstałych na skutek wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odsetek wynikających z wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną I. I. W uzasadnieniu podano, że całkowite zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami wynosi 10660,32 zł. Wskazano, że z zaświadczenia właściwego komornika sądowego wynika, że dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań i nie dokonał żadnej wpłaty na poczet spłaty należności. W związku organ nie ma podstaw do wydania decyzji o umorzeniu odsetek od zaległości alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Natomiast analizując sytuację wnioskodawcy pod kątem przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stwierdzono, że pobyt w zakładzie karnym nie jest okolicznością, która uzasadniałaby pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca podał, że nie unika spłaty zadłużenia i stara się o pracę odpłatną, ale brak jest wolnych miejsc. Jednak ma przepracowane 3 lata pracy nieodpłatnej. Wskazał, że ma w sumie 32000 zł zadłużenia, bo jest zobowiązany do płacenia alimentów także na inne jeszcze dziecko. Wskazał, że problem ze spłatą rozpoczął się dopiero po osadzeniu go w zakładzie karnym , a koniec odbywania kary przypada na 2021r. W związku z tym ponownie wniósł o umorzenie zadłużenia. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję będącą przedmiotem odwołania. W uzasadnieniu podano, że organ pierwszej instancji rozważał możliwość zastosowania ulg w spłacie zadłużenia alimentacyjnego zgodnie z art. 30 ust 1 u.p.o.u.a. - jako organ właściwy dłużnika oraz zgodnie z art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. - jako organ właściwy wierzyciela. W odniesieniu do możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie przepisu art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ ustalił, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone od 25 marca 2016r. i w okresie ostatnich szczęściu miesięcy wnioskodawca nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie mniejszej niż 50% bieżąco ustalonych alimentów. Powyższa okoliczność nie uprawnia do wnioskowanego umorzenia, którego podstawą jest skuteczna egzekucja alimentów. Brak jest także podstaw do uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Wskazano, że wniosek w tym trybie został rozpatrzony przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Ustalono, że w chwili obecnej, w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, wnioskach jest w trudnej sytuacji życiowej, która uniemożliwia spłacenie powstałych należności, ale nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie należności. Wskazano, że powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ustanowionego wyrokiem sądowym. Podano, że wprawdzie wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym, ale jego stan zdrowia i wiek pozwalają mu na wykonywanie pracy. Zatem będzie miał zatem możliwość podjęcia pracy w późniejszym czasie, tj. po opuszczeniu zakładu karnego, w warunkach otwartego rynku pracy, a tym samym spłacania zaległych należności. Podniesiono, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze na powyższą decyzję skarżący podał, że będąc na wolności wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Dopiero w zakładzie karnym zaczął popadać w zadłużenie. Wniósł o częściowe chociażby umorzenie należności, aby mógł funkcjonować po wyjściu z zakładu karnego. Podał, że został wymeldowany z miejsca pobytu stałego, a w związku z tym poprosił o wyrozumiałość i danie mu szansy powrotu do społeczeństwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie. Art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. daje podstawę do umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, w wysokości 30%, 50% lub 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres odpowiednio 3, 5 lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Natomiast w myśl art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego włącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie ulega wątpliwości, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych wobec skarżącego nie była skuteczna, w związku z tym organ mógł rozpoznać jego wniosek wyłącznie w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Wyjaśnić zatem należy, że instytucja umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uregulowana w powołanym przepisie, realizowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nie oznacza to wprawdzie dowolności decyzji organu administracyjnego, ale organ może, lecz nie musi zastosować zwolnienia (umarzając w całości lub części świadczenia alimentacyjne). Organ winien przy tym uwzględnić fakt, że dostarczanie środków utrzymania dzieciom jest w pierwszej kolejności obowiązkiem rodziców, a zatem umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych musi mieć charakter wyjątkowy i nadzwyczajny. Ewentualne zatem zwolnienie dłużnika z tego obowiązku w całości lub w części jest zatem wyjątkiem od zasady i możliwe jest wyłącznie przy spełnieniu określonych w ustawie warunków. Nie ma przy tym podstaw do interpretacji tych przepisów w sposób rozszerzający. Należy także podkreślić, że umorzenie zaległości alimentacyjnych prowadzi do przerzucania obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Jednak pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie zmierza do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2016r., syn. akt I OSK 1549/14, LEX nr 2114252). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracyjne, po dokonaniu analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, słusznie przyjęły, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd podziela bowiem stanowisko organów, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż sytuacja ta stanowi efekt zabronionych działań. Za wyjątkową zaś nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji, gdyż prowadziłoby to do dodatkowego premiowania nagannego, sprzecznego z normami karnymi, działania dłużnika. Ponadto zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy, a zatem umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego, która nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Za wyjątkową nie może być zatem uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2010r., II SA/Sz 411/10, a także wyroki WSA w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2009r., sygn. akt IV SA/Po 570/08, NSA z dnia 14 stycznia 2010r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007r., sygn. akt II SA/Bd 786/06 oraz wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 544/07, dostępne w Internecie). Dodatkowo należy wskazać, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016r., sygn. akt OSK 2429/14, dostępny w Internecie). Skarżący wprawdzie aktualnie przebywa w zakładzie karnym, ale jest osobą zdrową, w wieku aktywności zawodowej. Zatem po opuszczeniu zakładu karnego sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, gdyż będzie miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej, pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Ponadto w okresie pobytu w zakładzie karnym ma zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jego zadłużenia nie ma na to żadnego wpływu. Nie jest także wykluczone, że podejmie płatną pracę w warunkach odbywania kary, o co - jak twierdzi skarżący - stale zabiega. W tych okolicznościach sprawy stwierdzić należy, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy wyjaśniły i rozważyły wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, a to, że nie podzieliły stanowiska skarżącego i nie uwzględniły jego wniosku, nie może świadczyć o wadliwości rozstrzygnięcia i nie daje podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.