II SA/Ol 262/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2018 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 15 grudnia 2017 r. Prezydent "[...]" (dalej jako: "organ pierwszej instancji") odmówił "[...]" (dalej jako: "skarżąca") ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko, wnioskowanego na "[...]" od dnia 1 listopada 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952), dalej jako "ustawa". Podał, że dochód rodziny za 2016 r. wyniósł 47.913,87 zł, to jest 3.992,82 zł miesięcznie, który pomniejszono o 1.683,71 zł miesięcznie (dochód utracony z tytułu utraty zatrudnienia w "[...]"") i zwiększono o 763,24 zł miesięcznie (dochód uzyskany za październik 2017 r. z tytułu podjęcia zatrudnienia w "[...]"), a zatem dochód rodziny wyniósł 3.072,35 zł miesięcznie, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.024,12 zł. Organ pierwszej instancji wyjaśnił ponadto, że w stanie faktycznym sprawy nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 - 3c ustawy, gdyż łączna kwota zasiłków rodzinnych z dodatkami przysługujących rodzinie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. jest mniejsza od wyliczonej różnicy miedzy dochodem rodziny a kryterium dochodowym. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca podniosła, że w 2016 r. otrzymywała świadczenia z ZUS z dwóch stosunków pracy. Obecnie jeden z nich utraciła - w "[...]". Stwierdziła, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił danych zwartych w zaświadczeniu ZUS co do tytułów i okresów wypłacanych świadczeń. Zaznaczyła, że pracuje na ½ etatu za połowę najniższego wynagrodzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 29 lutego 2018 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium przytoczyło w uzasadnieniu treść przepisów regulujących prawo do zasiłku rodzinnego, w szczególności normy dotyczące ustalania dochodu rodziny. Podało ponadto, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką, zatem kryterium dochodowe w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 674,00 zł. Ustaliło, że w 2016 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości 30.647,28 zł (tj. 35.712,25 zł dochód pomniejszony o 115,21 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i 4.949,75 zł tytułem należnego podatku dochodowego, wyliczonego proporcjonalnie do dochodu). Wskazało, że kwota 2.937,97 zł stanowiła dochód utracony (art. 3 pkt 23 lit. c ustawy) z tytułu utraty z dniem 7 stycznia 2016 r. zatrudnienia w "[...]"Kolegium podkreśliło, że kontynuacja zatrudnienia u "[...]", po ustaniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, skutkowała brakiem podstaw do przyjęcia dochodu z tytułu tego zasiłku macierzyńskiego jako dochodu utraconego, stosownie do art. 3 pkt 23 lit. h ustawy. Podało ponadto, że mąż skarżącej uzyskał w analizowanym okresie dochód w wysokości 17.266,59 zł (tj. 23.766,97 zł, po odliczeniu 3.376,81 zł składki na ubezpieczenie społeczne i 1.985,32 zł składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz 1.138.26 zł należnego podatku dochodowego wyliczonego proporcjonalnie do dochodu). Kolegium wyjaśniło, że dochód ten z uwagi na utratę zatrudnienia u "[...]" jest w całości dochodem utraconym (art. 3 pkt 23 lit. c ustawy). Uwzględniając powyższe, podało, że dochód miesięczny rodziny skarżącej wyniósł 3.072,34 zł, tj.: 2.309,10 zł (stanowiący dochód rodziny w 2016 r. po odliczeniu dochodu utraconego, w przeliczeniu na 12 miesięcy), zwiększony o 763,24 zł (uzyskiwany dochód miesięczny przez męża skarżącej z tytułu zatrudnienia u "[...]". Kolegium stwierdziło, że w stanie faktycznym sprawy zostało przekroczone kryterium dochodowego uprawniające do świadczeń rodzinnych, gdyż dochód miesięczny członka rodziny skarżącej w 2016 r. wyniósł 1.024,10 zł, przy kryterium dochodowym w wysokości 674 zł. Powołując się na art. 5 ust. 3a-3d ustawy Kolegium wskazało ponadto, że łączna kwota zasiłków rodzinnych z dodatkami przysługujących rodzinie skarżącej od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. jest mniejsza od wyliczonej różnicy między dochodem miesięcznym rodziny a kryterium dochodowym. W związku z powyższym nie było możliwości zastosowania art. 5 ust. 3-3d ustawy. W złożonej skardze skarżąca powtórzyła zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreśliła, że wypłacano jej zasiłek macierzyński z tytułu zatrudnienia u dwóch pracodawców. Z dniem 6 stycznia 2016 r. stosunek pracy z ""[...]"" został rozwiązany, tym samym świadczenia z ZUS, związane z zatrudnieniem u tego pracodawcy, winny być uznane za dochód utracony. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wnioskiem z dnia 31 października 2017 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę, na okres zasiłkowy 2017 – 2018. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Przez dochód rodziny należy zaś rozumieć, zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy, sumę dochodów członków rodziny. Dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a ustawy), zaś okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 ustawy). Ponadto, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Nie jest sporna kwota przeciętnego miesięcznego dochodu męża skarżącej uzyskanego w 2016 r., wynosząca 763,24 zł. Sporna jest natomiast wysokość dochodu skarżącej uzyskanego w 2016 r., który winien być ustalony stosownie do art. 3 pkt 1, pkt 2a, pkt 23 i pkt 24 ustawy, definiujących odpowiednio pojęcia: "dochodu", "dochodu członka rodziny", "utratę dochodu" i "uzyskanie dochodu" oraz art. 5 ust. 4 ustawy. Jak wynika z akt sprawy, w 2016 r. skarżąca uzyskała dochód brutto w wysokości 30.647,28 zł (druk weryfikacji danych dot. PIT-37 za 2016 r.). Ponadto, z akt sprawy i wyjaśnień skarżącej wynika, że w 2016 r. ZUS wypłacał skarżącej zasiłek macierzyński w związku z urodzeniem dziecka w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia w ""[...]"" oraz z tytułu ustania ubezpieczenia chorobowego w dniu 6 stycznia 2016 r., w sytuacji gdy umowa o pracę na czas określony, zawarta z "[...]" została przedłużona do dnia porodu (art. 177 § 3 Kodeksu pracy). Bezspornie wyłącznie stosunek pracy z ""[...]"" jest kontynuowany. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca uzyskała za 2016 r. dochód w wysokości 30.647,28 zł, który został wyliczony po pomniejszeniu dochodu brutto o należne składki na ubezpieczenie społeczne i podatek dochodowy. Jednocześnie, za dochód utracony uznał wyłącznie dochód skarżącej uzyskany z tytułu zatrudnienia w ""[...]"", które ustało z dniem 7 stycznia 2016 r. Natomiast, nie uznał za dochód utracony dochodu z tytułu zasiłku macierzyńskiego wypłaconego skarżącej w 2016 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadniając zajęte w tej kwestii stanowisko, Kolegium stwierdziło, że kontynuacja zatrudnienia w ""[...]"", po ustaniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, skutkuje brakiem podstaw do przyjęcia dochodu z tytułu tego zasiłku macierzyńskiego jako dochodu utraconego, stosownie do art. 3 pkt 23 lit. h ustawy. Oceniając prawidłowość zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 3 pkt 23 lit. h ustawy, zgodnie z którym przez "utratę dochodu" należy rozumieć utratę dochodu spowodowaną utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, Sąd podkreśla, że pojęcia "dochodu utraconego" i "uzyskanego", zdefiniowane w art. 3 pkt 23 i pkt 24 ustawy, służą urealnieniu dochodu rodziny wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 3 pkt 2a ustawy). Ponieważ sytuacja dochodowa rodziny może zmieniać się w tak długim okresie, zarówno in plus, jak i in minus, niezbędne jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu wnioskodawcy. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 243/14 (dostępny [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, że obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, jest ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu jak najbardziej zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w dacie składania wniosku. Pojęcie "utrata dochodu" powinno być więc interpretowane jako utrata albo ubytek sumy wpływów. Należy mieć również na uwadze, że wykładnia prawa winna być dokonywana w sposób pozwalający nadać przepisom prawa logiczną treść. Oczywiste jest, że uwzględnienie jako dochodu niepobieranego zasiłku macierzyńskiego, uzyskanego po utracie zatrudnienia w ""[...]"", a więc w sytuacji faktycznej utraty zasiłku macierzyńskiego i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia u tego pracodawcy, nie odzwierciedla aktualnego poziomu dochodu rodziny skarżącej, a wręcz przeciwnie - powoduje jego zafałszowanie, wbrew intencji ustawodawcy wprowadzającego rozwiązania mające na celu umożliwienie bieżącej korekty stwierdzonych dochodów w tym celu, aby jak najwierniej odzwierciedlały sytuację majątkową osób uprawnionych. W realiach niniejszej sprawy, dochód, jaki skarżąca uzyskiwała z tytułu zasiłku macierzyńskiego związanego z ustaniem zatrudnienia w ""[...]"" jest dochodem utraconym, co oznacza, że dochód ten nie powinien zostać zaliczony do dochodu skarżącej, stosownie do art. 5 ust. 4 ustawy. Tym samym stwierdzić należy, że nieprawidłowo w sprawie uznano, że pomimo ustania zatrudnienia u jednego z pracodawców (""[...]""), fakt kontynuowania zatrudnienia przez skarżącą u drugiego z pracodawców (""[...]""), skutkuje uznaniem, że dochód skarżącej z tytułu utraty zasiłku macierzyńskiego związanego z ustaniem zatrudnienia w ""[...]"" nie stanowi dochodu utraconego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w konsekwencji czego uchylił zaskarżoną decyzję.