II SA/Ol 270/19

Dnia 25 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 roku sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia 16 stycznia 2019 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (dalej jako: "organ pierwszej instancji") przyznał "[...]" (dalej jako: "skarżąca") zasiłek okresowy z powodu bezrobocia, od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r., w kwocie 350,50 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji ustalił bowiem, że skarżąca jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnego dochodu. Tym samym zostały spełnione przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia, określone w art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.), dalej jako u.p.s. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z pracy dorywczej, nie otrzymuje pomocy od osób trzecich. Wywiodła, że nie jest w stanie zaspokoić wszystkich swoich koniecznych potrzeb i pozostaje bez środków do życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 18 lutego 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podało, że organ pierwszej instancji ustalił, iż skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie uzyskiwała żadnego dochodu i utrzymywała się jedynie ze świadczeń pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił kwotę zasiłku okresowego. Wyjaśniło, że zasiłek okresowy, co do zasady, jest świadczeniem obligatoryjnym, a zatem organ ma obowiązek przyznania tego typu pomocy w sytuacji spełnienia ustawowych kryteriów, lecz wysokość tego świadczenia została pozostawiona uznaniu organu. Kolegium, z racji orzekania w rodzajowo podobnych sprawach, znanym z urzędu był fakt, iż zasiłki okresowe najczęściej przyznawane są przez organy pierwszej instancji w minimalnej, przewidzianej przepisami prawa wysokości, co wynikało przede wszystkim z ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej i stale rosnącej liczby osób oczekujących wsparcia. Z pisma organu pierwszej instancji z dnia 4 lutego 2019 r. wynikało, iż nie przyznał on żadnemu z podopiecznych podwyższonego zasiłku okresowego, gdyż brak jest w tym zakresie stosowej uchwały rady gminy. W związku z powyższym, nie można organowi pierwszej instancji zarzucić, iż potraktował skarżącą w sposób mniej korzystny w odniesieniu do innych osób czy rodzin objętych tego rodzaju wsparciem. Kolegium zaznaczyło ponadto, że skarżąca jest objęta przez organ pierwszej instancji stałym wsparciem (otrzymuje m.in. pomoc żywnościową). W złożonej skardze skarżąca podniosła m.in., że z otrzymanego zasiłku, po dokonaniu opłat za prąd, gaz i telefon, pozostaje jej na utrzymanie kwota 225 zł. Podała, że od 6 miesięcy nie pracuje dorywczo. Wskazała ponadto, że z zasiłku dla bezrobotnych i dochodów z prac dorywczych remontuje budynek gospodarczy, w którym mieszka po wyprowadzeniu się z domu rodzinnego. Stwierdziła, że nie stać ją na zakup żywności, leków i opłacanie dojazdów środkami komunikacji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, na podstawie art. 38 ust. 5 u.p.s. Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany ("zasiłek okresowy przysługuje"), jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) oraz o okresie, na jaki jest przyznawany cechuje dyskrecjonalność organu. W konsekwencji o tym, czy zasiłek okresowy (art. 38 ust. 1 u.p.s.) będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a także możliwościami finansowymi jakimi dysponuje organ. Jeżeli osoba objęta w tym okresie jest także innymi formami pomocy społecznej, to ma to wpływ na wysokość przyznanego zasiłku okresowego. Orzekając w tak zakreślonych ramach prawnych należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej zostały wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa. Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny w pełni uzasadniał przyjęcie, że rozstrzygnięcia organu odwoławczego i organu pierwszej instancji były prawidłowe, tj. adekwatne do potrzeb wnioskodawczyni, całokształtu udzielanej jej pomocy społecznej oraz możliwości finansowych organu i nie nosiły w tym kontekście cech dowolności. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że bezspornie skarżąca spełnia kryteria podmiotowe i dochodowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jest ona bowiem osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, z czego wynika również jej trudna sytuacja materialna. Jedynym źródłem bieżącego utrzymania skarżącej są świadczenia z pomocy społecznej. W dacie wnioskowania o udzielenie wsparcia strona nie dysponowała dochodem. Wysokość dochodu skarżącej była zatem mniejsza od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosiło na dzień wydania rozstrzygnięcia 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). W ocenie Sądu, ustalenie skarżącej świadczenia na minimalnym poziomie ma oparcie w obowiązujących, cytowanych wyżej, przepisach prawa oraz w całokształcie okoliczności sprawy. Bezspornie, sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, że zasługuje ona na wsparcie w postaci zasiłku okresowego. Jednakże, rozstrzygając o wysokości tego świadczenia organ pierwszej instancji musiał uwzględnić środki finansowe, które pozostawały w dyspozycji tego organu, na co wprawdzie ogólnikowo, wskazano w zaskarżonej decyzji. Organ pierwszej instancji nie mógł przyznać skarżącej przedmiotowego zasiłku we wnioskowanej wysokości 630 zł, z uwagi na brak uchwały rady gminy, o której mowa w art. 38 ust. 6 u.p.s. Jak już bowiem wyżej podano, zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Zaznaczyć należy, że skarżąca nie kwestionowała okresu, na jaki przyznano sporne świadczenie. W ocenie Sądu, mieści się on w granicach uznania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że sytuacja materialna strony jest niewątpliwie ciężka, a aktualne koszty utrzymania bezspornie mogą pochłaniać znaczną część uzyskiwanych świadczeń z pomocy społecznej, lecz stosownie do art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.