II SA/Ol 272/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie ze skargi L. T. na decyzję Samorządnego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – L. T., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, podniosła, iż jej sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo trudna, dlatego też nie jest w stanie ponieść wysokich kosztów sprawy sądowej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jej majątku należy dom o powierzchni "[...]", a jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura w wysokości "[...]" netto. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie odnoszącym się do ponoszonych przez nią wydatków miesięcznych, dochodu z tytułu emerytury, działalności gospodarczej, polegającej na prowadzeniu "[...]" oraz wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a ponadto w związku z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – do wskazania, w jakim zakresie jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym wskazała, iż jest w stanie wygospodarować na poczet kosztów sądowych maksymalnie kwotę do 200 zł. Wyjaśniła, iż nie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej – prowadzenia "[...]", lecz przychody uzyskiwane z tego tytułu nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów związanych z tą działalnością i dlatego musi ją wspierać również dochodem z emerytury. Zauważyła, iż gdy tylko sprzeda towar, kasa fiskalna rejestruje ile ma zapłacić podatku dochodowego i VAT-u, dla niej nic nie zostaje, musi płacić za towar i jest nieustannie zadłużona w hurtowni. Wyjaśniła, iż dokumentację dotyczącą działalności gospodarczej przekazuje sukcesywnie do biura rachunkowego. Wskazała rodzaje wydatków ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i wysokość niektórych z nich (za usługi biura rachunkowego – "[...]" miesięcznie, za usługi informatyczne – "[...]" miesięcznie i dodatkowo "[...]" pod koniec roku, za opiekę nad kasą fiskalną – "[...]", "[...]", opłata za wodę – ponad "[...]" co drugi miesiąc oraz inne opłaty płatne co miesiąc – za nieruchomość, ubezpieczenia, energię elektryczną, telefon, Internet, TV, gaz, ZUS) oraz podniosła, iż załącza posiadane dokumenty potwierdzające ponoszenie niektórych ze wskazanych wydatków. Zauważyła jednocześnie, iż jeśli chodzi o wydatki konieczne na utrzymanie, leczenie i żywność to uważa, że Sąd jest dobrze zorientowany w tej kwestii. Oświadczyła, iż nie posiada kont i lokat dewizowych, ponieważ dochody z emerytury muszą pokrywać koszty jej utrzymania i działalności. Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła kserokopie: decyzji o waloryzacji emerytury oraz dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków (za gaz, energię, telefon, podatki, ZUS i leczenie). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Zauważyć należy, iż we wniosku skarżąca nie wykazała, że prowadzi działalność gospodarczą – "[...]", dlatego też w wezwaniu zobowiązano skarżącą do przedłożenia pisemnego oświadczenia wskazującego, czy i kiedy zaprzestała wykonywania przedmiotowej działalności gospodarczej, a jeśli nie zaprzestała jej wykonywania – to dodatkowo do przedłożenia m.in. kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty za 2012 r. oraz za poszczególne miesiące 2013 r. Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła przedmiotowych dokumentów, nie wyjaśniła również dlaczego nie jest możliwe ich przedłożenie. Oświadczenie skarżącej, zawarte w piśmie procesowym, zgodnie z którym przychody uzyskiwane z tytułu działalności gospodarczej nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów związanych z jej prowadzeniem, nie znajduje zatem potwierdzenia w dokumentach źródłowych, do których przedłożenia skarżąca została wyraźnie zobowiązana w wezwaniu. Brak złożenia przedmiotowych dokumentów, przy wybiórczych jedynie informacjach na temat ponoszonych w jej ramach wydatków, uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych rozmiarów prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej oraz kondycji finansowej jej firmy, a tym samym również rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej. W dalszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca nie udzieliła również wyjaśnień na temat wysokości i przeznaczenia wszystkich miesięcznych wydatków związanych z jej utrzymaniem. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca oświadczyła wprawdzie, że jeśli chodzi o wydatki konieczne na utrzymanie, leczenie i żywność to uważa, że Sąd jest dobrze zorientowany w tej kwestii, jednakże wbrew stanowisku skarżącej, stwierdzić należy, iż rodzaj oraz wysokość wydatków koniecznych strony mogą być w każdym przypadku różne – zależnie od wieku strony, stanu jej zdrowia, stanu rodzinnego, stanu posiadania, itd., dlatego też to w interesie strony jest wskazanie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków i wykazanie, że należą one do kategorii wydatków koniecznych. W warunkach niniejszej sprawy, wobec braku złożenia przez skarżącą dodatkowego oświadczenia w przedmiotowym zakresie nie można ustalić zatem, czy i w jakim zakresie jej dochód pozwala na zaspokojenie jest niezbędnych potrzeb, a tym samym również, czy i w jakim zakresie pozwala na poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Wobec nieprzedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie jest możliwe bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.