II SA/Ol 272/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.T.-K. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie ze skargi Ł.T.-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 272/13, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił Ł. T.-K. zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wskazał m.in., iż skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Ponadto nie udzieliła wyjaśnień na temat wysokości i przeznaczenia wszystkich miesięcznych wydatków związanych z jej utrzymaniem. We wniesionym sprzeciwie od powyższego postanowienia Ł. T.-K. zwróciła się o częściowe zwolnienie z opłaty sądowej do maksymalnie 200 zł. Oświadczyła, że ujawniła całą swoją sytuację materialną, a dokumenty dotyczące jej działalności znajdują się w biurze rachunkowym. Dodała, że nie stać ją na wyrzucanie w "błoto" ciężko zapracowanych pieniędzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza sądowego z dnia 4 czerwca 2013 r. straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.) wynika, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyć również trzeba, że przez "niemożność poniesienia kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy mieć na względzie taką sytuację, w której na skutek partycypacji w kosztach procesu doszłoby do zachwiania sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej (jej rodziny) w taki sposób, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepubl.). Należy bowiem pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy (zasadą jest ponoszenie przez skarżących kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu - art. 199 p.p.s.a.) i wobec tego regulacje w tym zakresie powinny być interpretowane ściśle. Tylko zatem osoby, które usiłując ponieść koszty postępowania pozbawiłyby się niezbędnych (koniecznych) środków utrzymania, spełniają wymogi pozwalające na ich dotowanie przez Państwo (opłaty sądowe są dochodem Skarbu Państwa - art. 212 § 2 p.p.s.a.). Do tych osób adresowana jest omawiana instytucja prawna, która - stanowiąc zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) - stwarza możliwość bezpłatnego uczestnictwa w procesie tylko tym, którzy ze względu na swoją sytuację materialną musieli by zrezygnować z tej zagwarantowanej przez Ustawę Zasadniczą drogi dochodzenia swoich praw (v: post. NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie w żadnym przypadku nie można uznać aby skarżąca przedkładając informacje zawarte we wniosku przekonała sąd, iż nie jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny uiścić koszty postępowania. Stosownie do art. 255 ustawy p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pomimo, iż w toku postępowania skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz do udzielenia wyjaśnień, nie wywiązała się z nałożonego obowiązku, gdyż w zakreślonym terminie ani nie złożyła stosownych oświadczeń, ani też nie przedłożyła dokumentów źródłowych, wskazując jedynie w sprzeciwie, że ujawniła całą swoją sytuację materialną, a dokumenty dotyczące jej działalności znajdują się w biurze rachunkowym. W tym miejscu wyjaśnić pozostaje, iż pomimo wniesionego sprzeciwu skarżąca nadal nie przedłożyła dokumentów źródłowych m.in. kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty za 2012 r. oraz za poszczególne miesiące 2013 r. w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej – apteki a nawet nie wyjaśniła szczegółowo tych okoliczności. Wyjaśnienia skarżącej o niedochodowości tej działalności nie są przekonywujące. Nadal skarżąca nie udzieliła także wyjaśnień na temat wysokości i przeznaczenia wszystkich miesięcznych wydatków związanych z jej utrzymaniem. To, że strona pomimo wezwania nie przedkłada żądanych informacji i dokumentów rodzi istotne wątpliwości co do rzetelności podanych przez nią danych w tej sprawie, a w konsekwencji także wątpliwości co do jej faktycznej sytuacji materialnej i finansowej w kontekście braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Należy podkreślić, że dla prawidłowej oceny sytuacji materialnej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy skarżącej Sąd, musi posiadać pełne dane o stanie majątkowym, przy czym ciężar udowodnienia istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, a nie na Sądzie. Skoro skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 260 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy.