II SA/Ol 273/12
WyrokWSA w Olsztynie2012-05-24
Skład orzekający: Zbigniew Ślusarczyk, Beata Jezielska, Hanna Raszkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty odmawiającą nieodpłatnego przekazania na własność działki gruntu może zostać utrzymana w mocy, jeśli decyzja komunalizacyjna, na której oparto rozstrzygnięcie, została następnie stwierdzona nieważnością?Ratio decidendi
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która opierała się na decyzji komunalizacyjnej Wojewody, musiała zostać uchylona, ponieważ decyzja komunalizacyjna została następnie stwierdzona nieważnością. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki od daty wydania (ex tunc), co oznacza, że decyzja ta nie mogła stanowić podstawy do utrzymania w mocy decyzji Kolegium. Uchylenie decyzji Kolegium nastąpiło na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. 'b' PPSA, który stanowi, że sąd uchyla decyzję, jeśli została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a wydanie decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione, jest taką podstawą.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku J. i S. B. o nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu, na której znajdowały się posiadane przez nich budynki. Starosta odmówił, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, argumentując, że decyzja komunalizacyjna Wojewody, na mocy której działka przeszła na własność Gminy, korzysta z domniemania legalności. Gmina wniosła skargę do WSA, który zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Po stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej, WSA uchylił decyzję Kolegium, wskazując na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 24 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 roku sprawy ze skargi Gminy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" orzekł, na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166), o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego Nr "[...]" o pow. "[...]", położonego na terenie wsi "[...]", gmina "[...]", stanowiącego wówczas własność F. i A. S. Stosownie do punktu drugiego rozstrzygnięcia pozostawiono w dalsze użytkowanie współwłaścicieli budynki wraz z działką siedliskową oraz "[...]" gruntów z działki Nr "[...]".
Prawomocną decyzją z dnia "[...]" Naczelnik Gminy w "[...]" zmienił punkt drugi decyzji z dnia "[...]" precyzując, że winien on stanowić, iż wyłączono spod przejęcia na własność Państwa budynki mieszkalne i gospodarskie wraz z działką siedliskową oraz "[...]" gruntów z działki "[...]". Na podstawie dokumentacji geodezyjnej ustalono również, że zabudowania posadowione były na działce nr "[...]’ o powierzchni "[...]", a po odnowieniu ewidencji gruntów obrębu "[...]" odpowiada to działce nr "[...]’ o powierzchni "[...]". Na podstawie powyższej decyzji w "[...]" została założona KW nr "[...]" dla zabudowań stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności.
Wojewoda decyzją komunalizacyjną z dnia "[...]", działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nieodpłatne nabycie przez Gminę "[...]" z mocy prawa własności działki nr "[...]" o pow. "[...]", jako mienia ogólnonarodowego. Rozstrzygnięcie to stanowiło podstawę wpisu prawa własności Gminy "[...]" w KW nr "[...]", urządzonej m.in. dla tej działki.
Nieruchomości budynkowe objęte KW nr "[...]" (dom mieszkalny, obora, stodoła i kurnik) przejęli w posiadanie J. i P. S., a prawo własności powyższych zabudowań nabyli przez zasiedzenie z dniem "[...]".
Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]" i z dnia "[...]" o stwierdzenie nabycia spadku po J. i P. S., spadek po swoich rodzicach nabyła M. K. S.
Aktem notarialnym (umowa sprzedaży) z dnia "[...]" M. K. S. sprzedała nieruchomości budynkowe objęte KW nr "[...]" J. i S. B. W umowie tej zawarto zapis, że prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki objęte przedmiotem sprzedaży przysługuje każdemu aktualnemu właścicielowi tych budynków.
Wnioskiem z dnia "[...]" J. i S. B., powołując się na art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10 poz. 53 ze zm.), wystąpili do Starosty "[...]’ o nieodpłatne przekazanie im na własność działki gruntu nr "[...]", o pow. "[...]", położonej w obrębie "[...]", gmina "[...]".
Decyzją z dnia "[...]" Starosta odmówił S i J. B. nieodpłatnego przyznania własności opisanej działki wskazując, że ich poprzednicy prawni własność budynków znajdujących się na działce nr "[...]" nabyli przez zasiedzenie, a więc poprzez pierwotne nabycie własności nieruchomości, wobec czego na wnioskodawców nie przeszło roszczenie o nieodpłatne przekazanie własności działki. Rozstrzygnięcie Starosty zostało utrzymane w całości w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]".
Wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 136/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę S i J. B. na decyzję Kolegium z dnia "[...]" Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1374/09, uchylił wyrok WSA W Olsztynie z dnia 6 maja 2009 r. oraz decyzję Kolegium z dnia "[...]" i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazał m.in., że art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile tylko budynki te znajdują się na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Nie daje on podstaw do wykluczenia z kręgu podmiotów ubiegających się o uzyskanie wskazanego w nim prawa właścicieli budynków, którzy nie są osobami przekazującymi gospodarstwo, czy też ich spadkobiercami. Dodatkowo wskazał, że inną kwestią jest ocenienie w ponownym postępowaniu sprzeczności między decyzjami z "[...]" i "[...]" i praw z nich wynikających, a decyzją komunalizacyjną z "[...]".
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta "[...]" decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), przeniósł nieodpłatnie na rzecz J. i S. B. - na zasadach wspólności ustawowej - prawo własności nieruchomości gruntowej stanowiącej własność gminy "[...]", położonej w obrębie "[...]", gmina "[...]", oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki nr "[...]", o pow. "[...]", KW "[...]". Argumentował, iż zgodnie z art. 6 cytowanej wyżej ustawy, właścicielom zabudowań znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której budynki zostały wzniesione. W rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w cytowanym przepisie. Wnioskodawcy - J. i S. B. wykazali się prawem własności do budynków, tj. przedstawili umowę notarialną nabycia budynków. Dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdza, że działka nr "[...]" o pow. "[...]" w obrębie "[...]" wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa przez A. i F. S. Aktualny stan prawny budynków, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności J. i S. B. ujawniony jest w księdze wieczystej KW "[...]", a prawo własności gruntu w działce nr "[...]" w obrębie "[...]", przysługujące Gminie "[...]" ujawnione jest w księdze wieczystej KW "[...]". Starosta podniósł również, iż w niniejszym postępowaniu nie jest organem właściwym do oceny zgodności z prawem decyzji Naczelnika Gminy w "[...]" z "[...]" i decyzji komunalizacyjnej z "[...]", oraz oceny skutków prawnych z nich wynikających. Uznał, że skoro w obrocie prawnym występują wymienione wyżej decyzje i żadna ze stron posiadająca interes faktyczny lub prawny nie wystąpiła o ich weryfikację, nie ma podstaw do innej oceny stanu faktycznego i prawnego nieruchomości będącej przedmiotem uwłaszczenia, niż dokonany w przedmiotowym postępowaniu.
W odwołaniu od powyższej decyzji Starosty, Wójt Gminy "[...]" wniósł o jej uchylenie i orzeczenie o odmowie przekazania J. i S. B. prawa własności nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy "[...]" albo uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniósł, że sprawa toczyła się już przed NSA, który wskazał, że "inną kwestią jest ocenienie w ponownym postępowaniu sprzeczności między decyzjami z "[...]" i "[...]" i praw z nich wynikających, a decyzją komunalizacyjną z "[...]", a z oceny tej będzie wynikać ustalenie kręgu stron postępowania". Powyższe stwierdzenie Sądu stanowi wskazanie co do dalszego postępowania, o jakim mowa w art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Tymczasem przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji nie dokonał wskazanych ustaleń. Posiadane zaś przez ten organ dokumenty w rozpatrywanej sprawie świadczą, że S. nie przekazali działki nr "[...]" na rzecz Skarbu Państwa. Wynika to jednoznacznie z decyzji Naczelnika Gminy w "[...]" z dnia "[...]" zmieniającej decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" z dnia "[...]" o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego nr "[...]" we wsi "[...]" i pozostawieniu w dalszym użytkowaniu budynków wraz z działką siedliskową oraz "[...]" gruntów z działki nr "[...]". W myśl decyzji zmieniającej wnioskodawcy wyłączyli spod przejęcia na rzecz Skarbu Państwa budynki mieszkalne i gospodarskie wraz z działką siedliskową oraz "[...]" gruntów z działki "[...]". Organ pierwszej instancji powinien zatem z urzędu podjąć właściwe działania, określone w przepisach k.p.a., zmierzające do wyjaśnienia sprzeczności między decyzjami z "[...]" i "[...]" i praw z nich wynikających, a decyzją komunalizacyjną z "[...]", co podniósł w uzasadnieniu wyroku NSA. Ustalenia w tym zakresie są niezbędne dla ustalenia kręgu stron postępowania w sprawie nieodpłatnego nabycia nieruchomości nr "[...]" w obrębie "[...]", a tym samym dla prawidłowego prowadzenia postępowania w sprawie i wydania prawidłowej decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Argumentowało m.in., że w wyroku NSA z dnia 30 września 2010 r. można dopatrzeć się zalecenia dla organów administracji publicznej prowadzących ponowne postępowanie, ażeby dokonały one w tym postępowaniu oceny sprzeczności między decyzjami z "[...]" i "[...]" i praw z nich wynikających, a decyzją komunalizacyjną z "[...]", z której to oceny będzie wynikać ustalenie kręgu stron postępowania. Z zalecenia tego nie wynika jednak obowiązek oceny prawidłowości rzeczonych decyzji lecz tylko oceny sprzeczności decyzji dotyczących przejęcia od F. S. i jego żony przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego Nr "[...]" w "[...]", gmina "[...]", z decyzją Wojewody o komunalizacji działki nr "[...]". Z analizowanego zalecenia nie wynika również obowiązek zwrócenia się do właściwego organu o ocenę prawidłowości tych decyzji. Niewątpliwie istnieje sprzeczność między decyzją z dnia "[...]" zmienioną decyzją Naczelnika Gminy w "[...]" z dnia "[...]", a decyzją Wojewody z dnia "[...]" stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę "[...]" między innymi działki nr "[...]" o powierzchni "[...]". W świetle bowiem ustaleń organu pierwszej instancji rzeczona decyzja zmieniająca wyłączała tę działkę z przekazania Skarbowi Państwa, wobec czego z chwilą wydania tej decyzji pozostała ona własnością właścicieli przedmiotowego gospodarstwa, podobnie jak znajdujące się na niej zabudowania. Niemniej jednak decyzja Wojewody w przedmiocie jej komunalizacji pozostaje dotychczas w obrocie prawnym, wobec czego korzysta z domniemania jej legalności. Daje to podstawę do przyjęcia, że w dniu "[...]" omawiana działka stanowiła mienie państwowe, należące do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i z tego względu stała się własnością komunalną oraz pozostaje nią dotychczas. Wobec tego, stwierdzona sprzeczność nie ma znaczenia dla ustalenia kręgu stron postępowania w rozpatrywanej sprawie. Konkludując wskazało, iż wobec pozostawania decyzji komunalizacyjnej w obrocie prawnym, jak również w związku z orzeczeniem o zasiedzeniu nieruchomości budynkowej przez poprzedników prawnych J. B. i S. B., wniosek o nabycie własności działki nr "[...]" zasługiwał na uwzględnienie.
Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wniosła do Sądu Gmina "[...]" żądając jej uchylenia, jak też uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 141 § 1 i art. 153 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi w całości przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Gminy "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody z dnia "[...]".
Decyzją ostateczną z dnia "[...]" Minister Administracji i Cyfryzacji stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia "[...]" w części stwierdzającej nabycie przez Gminę "[...]" z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu "[...]" jako działka nr "[...]".
Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podjął zawieszone postępowanie sądowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W pierwszej kolejności wskazać należy na kwestię związania orzekającego w niniejszej sprawie Sądu wyrokiem NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1374/09. Stosownie bowiem do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której stanowi wyżej wskazany przepis, należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Wskazać także należy, że ocena prawna, o której mowa w komentowanym przepisie, jest formułowana w uzasadnieniu orzeczenia. W tym więc zakresie uzasadnienie orzeczenia wykazuje moc wiążącą. Natomiast z mocy art. 170 p.p.s.a orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten definiuje prawomocność materialną rozstrzygnięcia oraz granice podmiotowe i przedmiotowe związania. Zatem Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującym, że "art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile tylko budynki te znajdują się na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu", jak też sygnalizującym, kwestię konieczności dokonania w ponownym postępowaniu oceny sprzeczności między decyzjami z "[...]" i "[...]" i praw z nich wynikających, a decyzją komunalizacyjną z "[...]", bowiem z takiej oceny będzie wynikać krąg stron postępowania.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że działka gruntu nr "[...]", o pow. "[...]", położona w obrębie "[...]", gmina "[...]" (objęta wnioskiem J i S. B. z dnia "[...]" o nieodpłatne przeniesienie jej własności) była przedmiotem decyzji komunalizacyjnej Wojewody z dnia "[...]" i przeszła z mocy prawa na własność Gminy "[...]". Po wydaniu decyzji komunalizacyjnej nieruchomości znajdujące się na niej (stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności) były przedmiotem zasiedzenia i spadkobrania oraz sprzedaży, mianowicie aktem notarialnym z dnia "[...]" M. K. S. sprzedała nieruchomości budynkowe znajdujące się na działce nr "[...]" J. i S. B. (w umowie zawarto zapis, że prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki objęte przedmiotem sprzedaży przysługuje każdemu aktualnemu właścicielowi tych budynków). Okoliczność nabycia powyższych nieruchomości budynkowych stanowiła podstawę do wystąpienia przez J. i S. B. (wniosek z dnia "[...]") o nieodpłatne przekazanie im na własność działki gruntu nr "[...]" na podstawie art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
W dacie wydania decyzji komunalizacyjnej w obrocie prawnym pozostawała prawomocna decyzja Naczelnika Gminy w "[...]" z dnia "[...]" (modyfikująca decyzję z dnia "[...]") wyłączająca spod przejęcia na własność Państwa budynki mieszkalne i gospodarskie wraz z działką siedliskową oraz "[...]" gruntów z działki "[...]". Działka siedliskowa po odnowieniu ewidencji gruntów obrębu "[...]" to działka o nr "[...]" o powierzchni "[...]".
Doszło zatem do sytuacji, w której status prawny nieruchomości gruntowej, działki nr "[...]", regulowały dwie decyzje, z których jedna wyłączała jej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa, a druga z kolei przenosiła własność ze Skarbu Państwa na rzecz Gminy "[...]". Z decyzji z "[...]" wynika, że właścicielami działki nr "[...]" byli zatem F. i A. S. (przekazujący gospodarstwo rolne), zaś na mocy decyzji z "[...]" właścicielem powyższej działki stała się Gmina jako następca Skarbu Państwa. Na powyższą rozbieżność zwrócił uwagę NSA w wyroku zapadłym w sprawie o sygn. akt II OSK 1374/09 wskazując, że w ponownym postępowaniu należy ocenić sprzeczności między decyzjami z "[...]" i "[...]", a decyzją komunalizacyjną z "[...]’. Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium wskazało w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji m.in., że decyzja komunalizacyjna korzysta z domniemania legalności wobec czego stwierdzona sprzeczność nie ma znaczenia, i na niej oparło swoje korzystne dla wnioskodawców rozstrzygnięcie.
Jednakże po wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi skutki tej decyzji od dnia jej wydania, powoduje więc skutki ex tunc (v: wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2001 r., sygn. akt I SA 2399/00, niepublikowany). Oznacza to, że decyzja obarczona ciężką wadliwością, która istniała od chwili jej wydania, nie wywołuje skutków na przyszłość, a skutki, które wywołała do chwili uznania jej za nieważną, uznaje się za nieistniejące. Stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej powoduje ten skutek, że własność działki nr "[...]" nie przeszła na skarżącą Gminę "[...]". Przejście własności działki nr "[...]" na własność Gminy "[...]" stanowiło dla Kolegium istotny fakt prawotwórczy, który był podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej do Sądu decyzji. Innymi słowy mówiąc treść rozstrzygnięcia Kolegium determinował ukształtowany decyzją komunalizacyjną stan prawny, na podstawie którego organ orzekł o uprawnieniu wnioskodawców.
Niewątpliwym zatem jest, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji komunalizacyjnej ma wpływ na byt prawny decyzji Kolegium z dnia "[...]". Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę Kolegium (ponieważ nie jest rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zastępowanie organów administracji publicznej w wykonywaniu ich kompetencji orzeczniczych) weźmie pod uwagę, okoliczności nie uwzględniane dotychczas w zaskarżonej decyzji. To pozwoli na ustalenie czy zachodzą przesłanki wynikające z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, do uwzględnienia wniosku o nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu nr "[...]". Zgodnie z treścią powyższej normy prawnej zdanie pierwsze: właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Organ winien mieć również na uwadze, iż przepis art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym określa warunki podmiotowe i przedmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu. Prawo to służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem, własności do budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu" (tak NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 2010 r. (sygn. I OSK 1648/10, publ. LEX Nr 745116). Zatem ponownie rozpatrując sprawę i mając na uwadze stan prawny powstały po stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej, Kolegium ustali czy działka gruntu nr "[...]" wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu oraz, czy znajduje się w zasobach Skarbu Państwa. Odpowiedź negatywna na te pytania skutkować będzie oddaleniem wniosku.
Reasumując należy stwierdzić, że decyzja Kolegium będąca obecnie przedmiotem skargi, wydana została w oparciu o decyzję komunalizacyjną, która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zaistnienie tej okoliczności stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a to prowadzi do jednoznacznego wniosku, że decyzja objęta kontrolą w toczącym się obecnie postępowaniu musi być uchylona, pomimo braku wpływu organów rozstrzygających sprawę na zaistniały stan rzeczy, a to ze względu na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla to rozstrzygnięcie jeżeli stwierdzi, że objęta skargą decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wskazuje art. 145 § 1 k.p.a. Pośród nich wskazano jako podstawę wznowienia (pkt 8) okoliczność wydania decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium dokona analizy prawnej sprawy, w szczególności oceni skutki stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, uwzględniając wytyczne i uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Własną argumentację przemawiającą za podjętym ponownie rozstrzygnięciem kończącym sprawę organ powinien przedstawić zgodnie z zasadami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Podstawę prawną orzeczenia dotyczącego wykonalności stanowi art. 152 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło