II SA/Ol 280/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (Spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej: I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z 23 grudnia 2004r. Nr "[...]" Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny dla Miasta i Powiatu E. (dalej: PPIS) nie stwierdził choroby zawodowej, tj. uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu u M. G. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ustalił przebieg i organizację pracy zawodowej M. G. Z przedstawionego przebiegu pracy zawodowej wynika, iż od l grudnia 1991 r. do 30 listopada 1997r. M. G. wykonywał pracę suszarnika suszarni parowych i kondensacyjnych, gdzie mógł być narażony na hałas. Charakter pracy wykonywanej przez M. G. pozwala jednak stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że pracownik obsługujący komory suszarnicze nie przebywał w bezpośrednim kontakcie ze źródłami dźwięku przekraczającego normatyw higieniczny i nie był narażony na hałas przekraczający ten normatyw mogący być przyczyną uszkodzenia narządu słuchu, co potwierdziły wielokrotne kontrole Państwowej Inspekcji Pracy oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej na stanowiskach pracy w F. S. A. Z orzeczeń lekarskich wydanych przez zespoły medycyny pracy wynika, że u M. G. obserwacja w kierunku uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem jest negatywna, a stwierdzone zmiany nie wykazują cech choroby zawodowej. Od decyzji organu I instancji odwołanie wniósł M. G. W odwołaniu argumentował, iż dochodzenie epidemiologiczne zostało przeprowadzone pobieżnie i bez uwzględnienia warunków jego pracy i ekspozycji na szkodliwe czynniki występujące w zakładzie. Stwierdzenie, iż w latach 1988-2000 odwołujący się, podczas pracy na różnych stanowiskach pracy, nie był narażony na hałas nie jest zgodne ze stanem faktycznym, gdyż Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w E. w protokole nr "[...]" stwierdził, że w dniu kontroli, tj. 16 lutego 1994r brak było aktualnych pomiarów środowiskowych na wszystkich wydziałach w zakładzie oraz uzgodnił termin przeprowadzenia pomiarów na 30 września 1994r. Realizacji tego uzgodnienia w stosunku do suszarni nie wyegzekwowano do 30 marca 2000r. Brak takiego pomiaru nie może być podstawą do stwierdzenia, że hałas jako czynnik szkodliwy dla zdrowia na tym stanowisku nie występował. Według odwołującego się, występowanie hałasu w suszarni zostało potwierdzone przez świadków w piśmie z dnia 28 sierpnia 2000r. skierowanym do Miejskiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w E. Decyzją z 25 lutego 2005r. Nr "[...]" Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż prowadzący postępowanie organ I instancji dysponuje wynikami pomiarów natężenia hałasu emitowanego podczas pracy silników o mocy 5kW, 9kW i 15kW w zakładach na terenie właściwości PPIS w E. Żadne z tych pomiarów nie wykazywały przekroczeń najwyższego dopuszczalnego natężenia (poziomy dźwięku hałasu w pobliżu pracy silników wynosiły odpowiednio "70dB i 79dB). Należy zatem z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć, że M. G. pracując na stanowisku suszarnika nie był narażony na ponadnormatywny hałas emitowany przez silniki o mocy "7,5 kW napędzające układ wentylacyjny. Niewątpliwie źródłem hałasu był układ wentylacyjny znajdujący się wewnątrz komory. Hałas ten jednak nie mógł oddziaływać na pracownika bezpośrednio, gdyż pracownik nie pracował wewnątrz komory suszarni, oddziaływanie hałasu wentylatorów było więc wytłumione przez betonową ścianę suszarni (otwieranie suszarni odbywało się tylko po wyłączeniu systemu wentylacyjnego). Ponadto praca suszarnika polegała na kontroli zaworów parowych, kontroli temperatury, ciśnienia pary oraz poborze próbki tarcicy do badania (l raz dziennie) po uprzednim wyłączeniu systemu wentylacyjnego, co wiązało się z ciągłym przemieszczaniem się pracownika (zespół suszarni składał się z dwóch pawilonów murowanych: w jednym było 6 komór suszarniczych, a w drugim 12 komór). W świetle powyższego należy uznać, że charakter pracy M. G. - obsługującego komory suszarnicze - nie wiązał się z przebywaniem w bezpośrednim kontakcie ze źródłami dźwięku przekraczającego normatyw higieniczny i nie był narażony na hałas przekraczający ten normatyw - 85 dB(A) - mogący być przyczyną uszkodzenia narządu słuchu. Odnosząc się do zarzutu, że przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne, w wyniku którego stwierdzono brak narażenia na hałas, jest niezgodne ze stanem faktycznym, ponieważ Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w E. stwierdził, iż w dniu 16 lutego 1994r. brak było aktualnych pomiarów środowiskowych na wszystkich wydziałach w zakładzie; organ II instancji wyjaśnił, iż na podstawie sporządzonego protokołu z dnia 16 lutego 1994r. wydano decyzję nr "[...]" dnia 22 lutego 1994r., w której określono na jakich wydziałach produkcyjnych należy przeprowadzić pomiary środowiskowe. Wśród tych wydziałów nie wymienia się suszarni, a zatem nie zachodziła konieczność przeprowadzenia tam pomiarów hałasu. To stanowisko potwierdza opinia z dnia 16 lutego 2001 r. Centrum Zastosowań Ergonomii w Z. uzyskana w toku postępowania. "[...]" W. R. stwierdza, że w swojej pracy mierzył hałasy wentylatorów suszarni w najbliższym ich otoczeniu, ale nie były to miejsca stałego czy częstego przebywania pracowników. Podczas tych pomiarów, w miejscach ew. przebywania pracowników i w chwilach (sytuacjach), w których pracownicy w nich przebywają nie stwierdził hałasu o poziomie wyższym niż 85 dB(A)". Subiektywne odczucie M. G. i jego trzech współpracowników (oświadczenie z dnia 28.08.2000r.), że na jego stanowisku pracy występował hałas, nie może być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, ponieważ fakty przytoczone powyżej temu przeczą. Po zebraniu całego materiału dowodowego M. G. został ponownie skierowany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w E. na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej. Orzeczeniem lekarskim nr "[...]" z dnia 7 kwietnia 2004r. wydanym przez Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej w O. stwierdzono, iż obserwacja w kierunku uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem jest negatywna. Orzeczeniem lekarskim nr "[...]" z dnia 4 stycznia 2004r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - wydanym w wyniku złożonego odwołania - przez Instytut Medycyny Pracy w L. również stwierdzono, iż obserwacja w kierunku uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem jest negatywna. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M. G., wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest zupełny i nie może być uznany za wystarczający do wydania decyzji. Organ nie przesłuchał zawnioskowanych przez stronę świadków: F. G., R. S. i A. L. na okoliczność warunków pracy przy suszarniach. Nie jest bowiem prawdą - jak ustalił organ - że pracownicy nie pracowali w bezpośredniej bliskości przy suszarniach i byli oddzieleni od suszarni betonową ścianą, która wytłumiała hałasy. Pracownicy pracowali w suszarniach, w których były zainstalowane stare maszyny z lat 50-tych, które były od dawna "zdezelowane" i wywoływały drgania, które także powodowały hałas. Do obowiązków pracowników należało stałe nadzorowanie pracy suszarni, których było kilkanaście. Praca odbywała się w systemie ciągłym, tj. przez całą dobę pracownicy sprawowali nadzór nad suszarniami. Do obowiązków pracowników należało dokonywanie odczytów na każdej z komór wprowadzanie i wyprowadzanie z komór drewna. W tym stanie rzeczy trudno mówić o pracy bez bezpośredniego kontaktu z urządzeniami wytwarzającymi hałas. Organ nie wykazał skąd wziął się u skarżącego niedosłuch. Skarżący wskazał, iż wnosił o przeprowadzenie dowodu z badań lekarskich prowadzonych przez lekarza zakładowego. Do tej pory dokumentacja ta nie została przekazana przez pracodawcę F. S.A. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt administracyjnych przekazanych sądowi wynika, że sprawa stwierdzenia choroby zawodowej u M. G. była już poddana kontroli sądowej. W wyroku z dnia 17 stycznia 2003r. sygn. akt "[...]", Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wcześniejszą decyzję z 3 kwietnia 2003r. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd dokonał także oceny prawnej obejmującej wskazania co do dalszego postępowania. Wynikało z niej, iż organy prowadzące postępowanie nie wyjaśniły w sposób należyty stanu faktycznego sprawy, gdyż rozstrzygnięcie organów zapadło z pominięciem dowodu z zeznań wskazanych przez skarżącego świadków oraz informacji zawartych w piśmie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy i Centrum Zastosowań Ergonomii. Sąd uznał, iż przeprowadzenie tych dowodów jest konieczne, gdyż w zakładzie F. SA oddział w E. nie były prowadzone badania natężenia hałasu, aktualnie wobec zmiany właściciela zakładu oraz jego modernizacji nie można ich dokonać w sposób, który pozwalałby odtworzyć warunki pracy skarżącego. Organy zostały zobowiązane do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 99 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem l stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Należy wskazać, iż ocena prawna, o której mowa w ostatnio przytoczonym przepisie obejmuje także wskazania co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 1999r. sygn. akt IV SA 587/97 Lex 47823 wskazał, iż "w sytuacji, kiedy Sąd stwierdza istotne uchybienia w postępowaniu dowodowym, uniemożliwiające mu rozstrzygnięcie finalne, uchyla zaskarżony akt i przekazuje sprawę organowi administracyjnemu do ponownego rozpatrzenia. W takiej sytuacji organ jest związany wskazaniem Sądu co do uzupełnienia postępowania. Jeśli uzupełnione postępowanie wskazuje na zasadność poprzedniej decyzji, nic nie stoi na przeszkodzie wydaniu identycznego rozstrzygnięcia". Stanowisko takie zostało zaprezentowane także w wyroku tego Sądu z 5 grudnia 1999r. IV SA 770/97 Lex 47331. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 grudnia 1999r. sygn. akt I SA 1089/99 Lex 48019 wyraził także pogląd, iż "nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny Sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny Sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w trybie przewidzianym. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu". Skoro więc Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2003r wskazał, iż organy celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mają przesłuchać wskazanych przez skarżącego świadków oraz rozpoznać sprawę z uwzględnieniem dowodów z dokumentów w postaci pism Centralnego Instytutu Ochrony Pracy i Centrum Zastosowań Ergonomii, to organ rozpoznający ponownie sprawę nie miał innej możliwości jak tylko przeprowadzić przywołane dowody. Tymczasem w sprawie nie przesłuchano wskazanych świadków, stwierdzając, iż subiektywne odczucia świadków co do występowania hałasu w środowisku pracy nie mogą być brane pod uwagę. Należy przyjąć, iż stanowisko takie jest niezgodne nie tylko ze wskazaniami zawartymi w wyroku z 17 stycznia 2003r., ale także z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa). Zeznania świadków są bowiem jednym ze środków dowodowych przewidzianych w kpa i oceny tychże środków można dokonać dopiero po ich przeprowadzeniu. Oczywistym jest, że świadkowie nie będą posiadali wiedzy, czy hałas na stanowisku suszarnika przekraczał poziom 85 dB. Jednak mogą oni posiadać wiedzę co do szczegółowych warunków pracy i sposobu wykonywania codziennych obowiązków suszarnika. Podobnie organ w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do pisma z dnia 3 lipca 2000r. Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, z którego wynika, iż z informacji posiadanych przez ten Instytut wynika, że hałas na stanowiskach pracy w suszarniach może przekraczać dopuszczalną normę 85dB. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 października 2001 r. sygn. akt IV SA 1681/97 LEX nr 47848 wskazał, iż "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji. Oznacza to, że niezastosowanie się przez organ administracyjny do oceny prawnej NSA musi skutkować uchyleniem decyzji". Skład orzekający w niniejszym postępowaniu w pełni podziela to stanowisko. Niezależnie od przytoczonych wyżej poglądów wyjaśnić należy, iż organ w uzasadnieniu decyzji dokonał wybiórczej oceny zgromadzonych dowodów, a materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych nie pozwala przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem, iż praca suszarniach nie wiązała się z przebywaniem w bezpośrednim kontakcie ze źródłami dźwięku przekraczającego normatyw higieniczny, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 § l oraz 80 kpa. Po pierwsze, dokonując takiej oceny organ nie wziął pod uwagę wspomnianego pisma z dnia 3 lipca 2000r. Centralnego Instytutu Ochrony Pracy, z którego wynika, że hałas na stanowiskach pracy w suszarniach może przekraczać dopuszczalną normę 85dB. Po drugie, organ odwoławczy opierając swe rozstrzygnięcie m. in. na opinii Centrum Zastosowań Ergonomii w Z. wziął pod uwagę jedynie trzeci punkt tejże opinii pomijając w zupełności jej punkt pierwszy, z którego wynika, iż autorowi opinii nie są znane ceramiczne suszarnie parowe. Pominięto także punkt drugi opinii, w którym nie wykluczono, iż na stanowisku pracy suszarnika występowały przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu. Po trzecie, w aktach sprawy brak jest dowodów, iż w zakładzie F. SA zostały przeprowadzone przez Inspekcję Sanitarną badania poziomu hałasu, wskazujące, iż pracownicy suszarni nie znajdowali się w bezpośredniej bliskości jakiegokolwiek urządzenia będącego źródłem nadmiernego hałasu. W aktach znajduje się natomiast pismo z 29 maja 2003r. Granicznej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w E., z którego wynika, iż ta placówka nie przeprowadzała pomiarów parametrów hałasu na stanowiskach pracy pracownika suszarni parowej oraz pismo z 5 czerwca 2003r.firmy "E" sp. z o.o. z siedzibą w E., z którego także wynika, że firma ta nie wykonywała pomiarów poziomu hałasu na wymienionym stanowisku pracy. Również z decyzji nr "[...]" z 22 lutego 1994r. wydanej przez Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego w E. nie wynika, że na stanowiskach pracy suszarni parowych i kondensacyjnych były prowadzone badania hałasu, czy też, że nie zachodziła tam konieczność przeprowadzania pomiarów hałasu, skoro decyzją tą zarządzono przeprowadzenie pomiarów środowiskowych innych stanowisk pracy w zakładzie. Rozpoznając ponownie sprawę organy winny uzupełnić materiał dowody i na jego podstawie ustalić warunki pracy skarżącego. W tym celu należy przesłuchać świadków wskazanych przez skarżącego. W aktach sprawy brak jest też odpowiedzi z Instytutu Technologii Drewna w P., do którego organ II instancji zwracał się z prośbą o podanie poziomów hałasu przy pracy suszarni parowych i kondensacyjnych. Stosownie do treści art. 86 kpa organ może także przesłuchać w charakterze strony M. G. Dopiero po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego możliwa będzie ocena, czy możliwym jest ustalenie dokładnych poziomów hałasu na jakie w czasie pracy narażony był skarżący. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy winny również zostać wydane orzeczenia lekarskie o rozpoznaniu bądź też barku rozpoznania choroby zawodowej. W tym miejscu wskazać należy, iż choć niewątpliwym jest, że sam fakt zapadnięcia na chorobę wymienioną w załączonym wykazie do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294) nie jest wystarczającą przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową, jeżeli nie pozostaje ona w związku przyczynowym z warunkami występującymi w środowisku pracy, bądź gdy takiego związku nie można stwierdzić w wysokim stopniu prawdopodobieństwa, to jednak, jak podkreślał to wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki z: 27 lutego 1998r. sygn. akt I SA 1862/97 Lex 45840, 22 stycznia 1998r. sygn. akt I SA 1029/97, 7 stycznia 1994r. sygn. akt I SA 1640/93 ONSA 1995/1/28) "dla spełnienia przesłanki § l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość". W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.