II SA/Ol 281/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. T. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odłączenia pieca kaflowego ze wspólnego pionu spalinowego i odłączenia kuchenki gazowej postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w skardze, I. T. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, że nie jest w stanie ich uiścić bez poważnego uszczerbku dla utrzymania siebie samej. Odpowiadając na wezwanie do złożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]". W rubryce nr 4.1. zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast rubrykę nr 4.2., dotyczącą ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, pozostawiła bez jakichkolwiek skreśleń. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, iż nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania bez poważnego uszczerbku dla swego utrzymania. Jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura w kwocie "[...]" netto. Ze względu na przewlekłe schorzenia stale wydaje ok. "[...]" na leki. Obecnie inspektor nadzoru budowlanego nałożył na nią i innych mieszkańców obowiązek wykonania przebudowy przewodów kominowych, co będzie wiązało się z kosztami. Jak wynika ponadto z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym jej majątkiem jest mieszkanie o powierzchni około "[...]". Wydatki w skali miesiąca wynoszą: woda - ok. "[...]", wywóz śmieci – "[...]", energia elektryczna - ok. "[...]", gaz - "[...]", telefon - "[...]", leki – ok. "[...]", podatek od nieruchomości - "[...]" ("[...]" rocznie). W związku z koniecznością ustalenia w sposób jednoznaczny zakresu żądania skarżącej oraz w celu uzupełnienia informacji na temat jej sytuacji materialnej i wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do przedłożenia oświadczenia wskazującego, czy zakresem jej żądania objęte jest wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych, czy również ustanowienie zawodowego pełnomocnika, a ponadto do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie odnoszącym się do ewentualnego korzystania przez nią w latach 2017-2018 ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, wysokości ustalonego wynagrodzenia za czynności radców prawnych, reprezentujących ją w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie oraz warunków jego zapłaty i źródła pokrycia oraz możliwości opłacenia z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przesłała pismo z dnia 30 maja 2018 r., w którym wyjaśniając kwestię zakresu żądania oświadczyła, że objęte jest nim wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych. Stwierdziła, że nie korzystała z pomocy społecznej ani innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie. Wskazała, że wynagrodzenie za czynności radców prawnych zostało opłacone z chwilą udzielenia pełnomocnictwa z dniem "[...]" - pełnomocnictwo to zostało udzielone do jej reprezentowania jedynie przed organem I instancji, a na obecnym etapie postępowania nie ma profesjonalnego pełnomocnika. Dodała, że załącza wyciąg z rachunku bankowego, potwierdzający wysokość otrzymywanego przez nią świadczenia emerytalnego na poziomie ok. "[...]" miesięcznie. Wskazany wyciąg nie stanowi wyciągu pełnego, a zestawienie operacji za okres 01.01.2018 - 30.04.2018 (dokument elektroniczny), ujawniające jedynie wpływy z tytułu świadczenia ZUS. Na wstępie, wobec wyjaśnień skarżącej złożonych w piśmie z dnia 30 maja 2018 r., stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy zakresem żądania skarżącej objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wskazać należy, że w piśmie z dnia 30 maja 2018 r. skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień, lecz w sposób niepełny i ogólnikowy oraz załączyła do niego niepełny wyciąg z rachunku bankowego z jedynie wybiórczo wybranymi operacjami. Nie wyjaśniła przy tym przyczyny niezłożenia wszystkich oświadczeń i dokumentów źródłowych w żądanym zakresie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła pełnego wyciągu z posiadanego przez nią rachunku bankowego z okresu od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. Przedstawiony przez nią dokument elektroniczny stanowi zestawienie operacji wyłącznie za okres 01.01.2018 - 30.04.2018, ujawniające jedynie wpływy z tytułu świadczenia ZUS. W sytuacji, gdy skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada wyciągu z rachunku bankowego w żądanym zakresie, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, nie jest natomiast możliwa pełna ocena jej rzeczywistych zdolności płatniczych. W oparciu o niepełny wyciąg nie można ustalić bowiem jaki jest rzeczywisty przepływ środków pieniężnych na rachunku bankowym, w tym także sposób rozporządzania tymi środkami. Na ocenę sytuacji materialnej strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. W warunkach niniejszej sprawy, nie można ocenić tym samym, czy skarżąca rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Nie można wykluczyć przy tym, że jest to obiektywnie możliwe, skoro jak wynika z jej dodatkowego oświadczenia była ona w stanie pokryć koszty postępowania administracyjnego związane z ustanowieniem profesjonalnych pełnomocników. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, na mocy pełnomocnictwa z dnia "[...]", skarżąca była reprezentowana przez zawodowych pełnomocników w dwóch instancjach - jej pełnomocnikowi została doręczona zaskarżona decyzja. W dodatkowym oświadczeniu, skarżąca, pomimo wezwania, nie odniosła się szczegółowo do tej kwestii - nie wskazała też w szczególności, skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie wynagrodzenia za czynności radców prawnych podjęte w postępowaniu administracyjnym, a także, czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego. Brak oświadczenia w tym zakresie uniemożliwia tym samym stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych również na pokrycie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącej uniemożliwia dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.