II SA/Ol 29/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora (spr.) Asesor WSA Irena Szczepkowska Protokolant Ewa Rychcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania - zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia "[...]" roku; II. zasądza na rzecz J. C. od Wojewody kwotę 100 złotych (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zasądza na rzecz adwokata A. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie) kwotę 240 złotych (słownie: dwieście czterdzieści złotych) wraz z należnym podatkiem od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; IV. orzeka , że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku W dniu 17 maja 2004r. J. D., działająca jako pełnomocnik J. C., właścicielki nieruchomości przy ul. "[...]" w "[...]", złożyła podanie o wymeldowanie z tego lokalu mieszkalnego M. i D. W. wraz z ich dziećmi. Postanowieniem z dnia "[...]" r. nr "[...]" Prezydent Miasta "[...]", na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie administracyjne w tej sprawie z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym postępowanie w sprawie opuszczenia i opróżnienia powyższego lokalu przez państwa W. Postanowieniem z dnia "[...]"r. nr "[...]" Wojewoda utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Postanowienie to zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2005r. sygn. akt "[...]" z uwagi na błędne ustalenie przez organ II instancji stanu faktycznego sprawy. W zaskarżonym wówczas postanowieniu organ odwoławczy wskazał bowiem, iż toczy się postępowanie w sprawie z powództwa M. i D. W. o ochronę naruszonego posiadania, kiedy w rzeczywistości takie postępowanie nie zostało wszczęte. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji Urzędu Wojewódzkiego, działając z upoważnienia Wojewody, w dniu "[...]" r., wydał postanowienie nr "[...]", którym utrzymał w mocy wskazane powyżej postanowienie Prezydenta Miasta. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ podał art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa oraz art. 97 § 2 kpa. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny, wyrokiem o eksmisję z dnia "[...]" r. sygn. "[...]" nakazał pozwanym – rodzinie W., opróżnić, opuścić i wydać powódce G. Z. lokal mieszkalny przy ul. "[...]" w "[...]", przyznał prawo do lokalu socjalnego i nakazał wstrzymanie opróżnienia spornego lokalu do czasu złożenia pozwanym przez gminę "[...]" oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Organ odwoławczy podniósł, iż postępowanie przed sądem cywilnym stanowi okoliczność istotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie ze spornego lokalu rodziny W. Zdaniem organu powyższe postępowanie sądowe jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W konkluzji organ stwierdził, iż postępowanie w sprawie wymeldowania ze spornego lokalu rodziny W., należało zawiesić do czasu wydania prawomocnego orzeczenia przez Sąd Rejonowy. Skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiodła J. C. reprezentowana przez J. D., wnosząc o stwierdzenie nieważności względnie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zwrot kosztów procesu wg norm przepisanych. Pełnomocnik zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 kpa., art. 97 § 1 pkt 4 i § 2 kpa oraz art. 7, 10 i 15 kpa. J. D. podniosła, iż brak jest jakichkolwiek racjonalnych powodów, aby postępowanie w przedmiotowej sprawie nadal było zawieszone. Wskazała, iż między wydaniem postanowienia przez organ I instancji z dnia "[...]" r., a zaskarżonym postanowieniem upłynął ponad rok i doszło do istotnej zmiany okoliczności faktycznych, bowiem sprawa eksmisji D. W. została zakończona prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny o sygn. akt "[...]". Wyrok ten rozstrzygnął wszelkie wątpliwości dotyczące uprawnień uczestników postępowania do zamieszkania w spornym mieszkaniu. Pełnomocnik podniosła, iż w związku z tym organ II instancji nie mógł sam przeprowadzić postępowania dowodowego w całości, w wyniku którego doszedł do diametralnie odmiennych ustaleń niż podjęte przez organ instancji, a mimo to utrzymał w mocy powyższe postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego. W ocenie strony skarżącej naruszone zostały w ten sposób kardynalne zasady postępowania administracyjnego, zwłaszcza odnoszące się do zasady dwuinstancyjności, gdyż strona nie miała możliwości zakwestionowania nowych ustaleń w drodze odwołania. Ponadto naruszona została zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, bowiem uniemożliwiono stronie wypowiedzenia się co do ustaleń poczynionych w toku tego postępowania. Niezależnie od powyższego, zdaniem pełnomocnik, istnieje rażąca sprzeczność między wskazaną przez organ II instancji podstawą prawną rozstrzygnięcia, a samym rozstrzygnięciem. Przepis art. 97 § 2 kpa dotyczy bowiem podjęcia postępowania, a nie jego zawieszenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji Urzędu Wojewódzkiego w "[...]", działając z upoważnienia Wojewody podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo organ wskazał, iż zarówno organ odwoławczy jak i organ I instancji nie podjęły w kwestii wymeldowania ostatecznej decyzji. W piśmie z dnia 21 marca 2006r. uczestnik postępowania D. W. wskazał, iż skarżąca kupując mieszkanie doskonale wiedziała w jakim stanie prawnym kupuje lokal oraz jakie w związku z tym podejmuje ryzyko i zaakceptowała, że jest tam zameldowana czteroosobowa rodzina państwa W. Uczestnik podniósł, iż prawa jego rodziny są jasne i oczywiste. Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny wydał prawomocny i wiążący wyrok, który nakazuje wstrzymanie eksmisji do czasu przydzielenia lokalu socjalnego. D. W. podniósł, iż to jego rodzina została pokrzywdzona. Na rozprawie przed tut. Sądem, w dniu 19 października 2006r. pełnomocnik D. W. wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu. Ponadto podał, iż wyrok Sądu Rejonowego z dnia "[...]"r. w sprawie "[...]" jest prawomocny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwy jest do kontroli zaskarżonego postanowienia, wydanego w postępowaniu administracyjnym, pod względem jego zgodności z prawem. W związku z tym usunięcie zaskarżonego aktu z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Skarga jest zasadna, bowiem w momencie orzekania przez organ odwoławczy ustała już przyczyna zawieszenia postępowania. Zauważyć należy, iż w myśl art. 97 § 1 pkt 4 organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W przypadku gdy w postępowaniu administracyjnym powstaje do rozstrzygnięcia zagadnienie wstępne, organ administracji państwowej obowiązany jest zawiesić postępowanie. Przez pojęcie zagadnienia wstępnego rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego treścią może być m.in. wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku strony mające znaczenie prawne (por. wyr. NSA z dnia 1 czerwca 1998 r., II SA 534/98, niepubl.). Zawieszenie postępowania na tej podstawie uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne jest w toku, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte oraz rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jeżeli chodzi o tę ostatnią przesłankę to organ musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. Jednym z podstawowych elementów w konstrukcji instytucji zawieszenia postępowania administracyjnego jest wymóg jej stosowania tylko na czas konieczny do usunięcia przyczyny zawieszenia postępowania. Ustanie przyczyny zawieszenia postępowania oznacza odpadnięcie celu stosowania instytucji zawieszenia postępowania, a tym samym wymaga jego podjęcia. Należy zauważyć, iż z treści art. 97 § 2 wynika ciążący na organie obowiązek badania aktualności przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania, a w przypadku stwierdzenia jej ustąpienia - obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania. Skutek podjęcia postępowania administracyjnego nie następuje jednak ex lege. Rozstrzygnięcie w tej kwestii należy do organu administracji publicznej, który wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania. W sytuacji zawieszenia postępowania ze względu na zagadnienie wstępne, przyczyna uzasadniająca zawieszenie ustępuje w chwili, gdy rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd uzyskuje charakter trwały tj. z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Sygn. akt II SA/Ol 29/06 (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005.). W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta, gdyż podzielił stanowisko, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne. Jednocześnie organ wskazał w uzasadnieniu, iż Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny już w dniu "[...]"r. w sprawie o sygn. akt "[...]" ( w której interwencję uboczną zgłosiła J. C.) wydał wyrok o eksmisję, którym nakazał pozwanym D., M., D. i A. W., opróżnić, opuścić i wydać powódce G. Z. lokal mieszkalny przy ul. "[...]" w "[...]", przyznał prawo do lokalu socjalnego i nakazał wstrzymanie opróżnienia spornego lokalu do czasu złożenia pozwanym przez gminę "[...]" oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Orzeczenie to jest już prawomocne. Dlatego też nie zrozumiałe jest stanowisko organu, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż postępowanie administracyjne należało zawiesić do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem powszechnym, skoro organ sam wskazuje, że takie ostateczne rozstrzygniecie już zapadło. W związku z powyższym należy zauważyć, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy brak jest podstaw do stosowania w dalszym ciągu instytucji zawieszenia postępowania, gdyż nie ma żadnych przeszkód do merytorycznego rozpoznania wniosku J. C. o wymeldowanie rodziny W. z pobytu stałego przy ul. "[...]" w "[...]". Zasadnym jest także wyjaśnić, iż wstrzymanie wykonania opróżnienia przedmiotowego lokalu do czasu złożenia państwu W. przez Gminę "[...]" oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, wobec oczywistych okoliczności faktycznych sprawy, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w kwestii wymeldowania. Jeśli bowiem chodzi o istotę zagadnienia wstępnego, to należy zauważyć, iż jest to zagadnienie o charakterze prawnym - procesowym, a nie faktycznym. Świadczy o tym konstrukcja przepisu, w której ustawodawca używa sformułowania o konieczności jego rozstrzygnięcia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie prawomocne orzeczenie sądu powszechnego o eksmisji uczestników postępowania z przedmiotowego lokalu już zapadło, co oznacza, że kwestia ta została rozstrzygnięta. Sygn. akt II SA/Ol 29/06 Odnosząc się do zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia przez organ zasady dwuinstancyjności i czynnego udziału strony w postępowaniu, należy stwierdzić, iż Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organu orzekającego takich uchybień. Natomiast należy się zgodzić, iż organ II instancji nieprawidłowo wskazał art. 97 § 2 kpa, traktujący o podjęciu postępowania, jako podstawę rozstrzygnięcia. Jednakże wobec powołania w tej podstawie również art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa oraz w związku z treścią sentencji należy uznać, iż była to jedynie oczywista omyłka pisarska, która i tak pozostaje bez znaczenia wobec uchylenia tego postanowienia przez Sąd. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie jak również utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. wobec stwierdzenia naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia zawieszającego postępowanie, podczas gdy zagadnienie wstępne zostało już prawomocnie rozstrzygnięte, a w związku z tym przyczyna zawieszenia postępowania ustała i dlatego winno być ono podjęte. Z mocy art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Oznacza to, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od chwili wydania wyroku. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 250 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz pełnomocnika uczestnika postępowania D. W. wynagrodzenie za zastępstwo prawne wraz z należnym podatkiem VAT na podstawie § 2 ust.3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).