II SA/Ol 29/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę oraz jego zwrot I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji; II. przyznaje radcy prawnemu S. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę "[...]" zł ("[...]" złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W.S. (dalej jako "strona", skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę oraz jego zwrot. Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2020 r., skarżący wystąpił do Starosty o uchylenie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia "[...]" r. w przedmiocie przekazania przez B.S. gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości J., w zamian za rentę oraz o zwrot gospodarstwa rolnego w całości (budynek mieszkalny, obora, stodoła oraz grunty orne 6,9 ha). Starosta przekazał wniosek strony Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu pismem z dnia 5 czerwca 2020 r., jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej znak: "[...]" z dnia "[...]" r. Kolegium na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2020 r. oceniło, że powyższego wniosku nie można jednoznacznie zakwalifikować jako wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej z dnia "[...]" r. i zwróciło się do wnioskodawcy o wskazanie, czy jego pismo należy potraktować jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej "[...]", wniosek o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, czy też żądanie wszczęcia postępowania w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 17 września 2020 r., wnioskodawca wskazał na przepis art. 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.) – dalej jako "k.p.a." oraz na przesłanki zawarte w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a., podnosząc, że nie brał udziału w postępowaniu i nie był powiadomiony o prowadzonych czynnościach w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa oraz na jaw wyszły okoliczności, o których Urząd nie wiedział lub wiedział, ale nie sprawdził. Mając powyższe na uwadze, działając w trybie art. 65 § 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało wniosek skarżącego do Starosty, wskazując na brzmienie art. 148 § 1 k.p.a. i fakt, że decyzja w pierwszej instancji wydana została przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa, Starosta natomiast jest następcą prawnym wyżej wskazanego organu. Starosta, postanowieniem z dnia "[...]" r., odmówił wznowienia postępowania z wniosku W.S. z dnia 15 kwietnia 2020 r., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydium Powiatowe Rady Narodowej znak "[...]" z dnia "[...]" r. wskazując, że decyzja ostateczna w sprawie została wydana w dniu "[...]" r., natomiast wnioskodawca - jak wynika z posiadanych dokumentów - zapoznał się z nią w styczniu 2020 r. Żądanie wznowienia postępowania złożone przez W.S. z dnia 15 kwietnia 2020 r. uznano za złożone po terminie, tj. po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji – art. 148 k.p.a. Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez wnioskodawcę, Samorządowe Kolegium Odwoławczego, postanowieniem z dnia "[...]" r., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Kolegium powołało się na treść art. 145 § 1 i art. 148 k.p.a. i wskazało, że z wniosku strony z dnia 15 kwietnia 2020 r. wynika, że o decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej znak: "[...]" z dnia "[...]" w przedmiocie przekazania przez B.S. (matkę skarżącego) gospodarstwa rolnego, położonego w miejscowości J., w zamian za rentę, wnioskodawca dowiedziała się w styczniu 2020 r. Kolegium zwróciło uwagę, że w aktach sprawy znajduje się także pismo wnioskodawcy z dnia 23 stycznia 2020 r. (kierowane do Burmistrza), dotyczące możliwości ubiegania się o zwrot - w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - gospodarstwa rolnego przejętego przez Skarb Państwa decyzją Powiatowej Rady Narodowej znak "[...]" z dnia "[...]" Zdaniem Kolegium przynajmniej w dacie 23 stycznia 2020 r. wnioskodawca miał wiedzę o powyższej decyzji Powiatowej Rady Narodowej. W okresie 1 miesiąca, czyli do 24 lutego 2020 r., powinien był więc złożyć wniosek o wznowienie postępowania, co uczynił dopiero w dniu 7 maja 2020 r. (data wpływu wniosku z dnia 15 kwietnia 2020 r. do organu). W ocenie Kolegium, zasadnie odmówiono wznowienia postępowania, z uwagi na złożenie wniosku po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, czyli od dnia zapoznania się strony z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący podtrzymał swój wniosek o zwrot gospodarstwa rolnego podnosząc, że na podstawie art. 147 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a., domaga się wznowienia postępowania oraz na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Skarżący podniósł, że w styczniu, gdy otrzymał kserokopię decyzji, złożył pismo do Burmistrza Gminy. Został poinformowany, że pismo zostało przekazane do Starostwa Powiatowego. Zdaniem skarżącego, dotrzymał więc terminu. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, że nie ma możliwości uwzględnienia skargi. W piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2021 r., pełnomocnik skarżącego – radca prawny wyznaczony z urzędu w ramach przyznania prawa pomocy - wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu, albowiem nie zostało ono uiszczone w całości ani w części oraz dopuszczenie dowodu z wniosku skarżącego z dnia 23 stycznia 2020 r., na okoliczność wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w terminie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - naruszenie art. 65 § 2 k.p.a., poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuznanie, że pismo z dnia 23 stycznia 2020 r., skierowane Burmistrza Urzędu Miasta nie stanowiło wniosku o wznowienie postępowania złożonego w terminie; - art. 148 § 1 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż skarżący wniósł podanie po upływie terminu jednego miesiąca od dowiedzenia się o okolicznościach stanowiących podstawę do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Pełnomocnik podniósł, że skarżący bezpośrednio po otrzymaniu w styczniu 2020 r. informacji o wydaniu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzji z dnia "[...]" r., wystąpił dnia 23 stycznia 2020 r. do Burmistrza z pismem dotyczącym przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W ocenie pełnomocnika skarżącego, już to pismo powinno zostać uznane za wniosek o wznowienie postępowania i skierowane na podstawie art. 65 § 2 k.p.a. do właściwego organu, jakim jest Starosta. Podkreślono, że skarżący nie jest prawnikiem i nie zdawał sobie sprawy z przepisów procedury administracyjnej w zakresie wznowienia postępowania. Mimo tego, zdaniem pełnomocnika, należy uznać, że pismo strony z dnia 23 stycznia 2020 r., wskazuje na wniosek o wznowienie postępowania w celu odzyskania przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżone postanowienie, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty z dnia "[...]" r., którym odmówiono wznowienia postępowania z wniosku W.S. z dnia 15 kwietnia 2020 r., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydium Powiatowe Rady Narodowej znak: "[...]" z dnia "[...]" r. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie, podanie o wznowienie postępowania administracyjnego wszczyna postępowanie wstępne, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 k.p.a., a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania lub o odmowie jego wznowienia. Na tym etapie organ bada m.in., czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Złożenie podania w terminie jest jedną z okoliczności dopuszczalności wznowienia postępowania. Kwestia ta badana jest przez organ z urzędu. Niedopełnienie obowiązku zachowania terminu skutkuje odmową wznowienia postępowania (vide: wyroki NSA: w sprawie II OSK 1677/15 z 7 marca 2017 r.; II OSK 550/15 z 30 listopada 2016 r., pub. CBOSA). W niniejszej sprawie organy uznały, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez skarżącego po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem - podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy znaczenie ma również przepis art. 65 § 2 k.p.a., który wskazuje, że podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Z akt sprawy wynika, że skarżący, po otrzymaniu w styczniu 2020 r. informacji o wydaniu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzji z dnia "[...]" r., pismem z dnia 23 stycznia 2020 r., skierowanym do Burmistrza, wskazał, że istnieje możliwość ubiegania się o zwrot gospodarstwa rolnego, przejętego przez Skarb Państwa w zamian za emeryturę. Podał w tym piśmie, że decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia "[...]" r. gospodarstwo rolne matki przejął Skarb Państwa, a przejęcie to odbyło się z naruszeniem przepisów. Zawiadomieniem z dnia 3 lutego 2020 r., Urząd Miejski poinformował skarżącego o przekazaniu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. jego wniosku według właściwości Staroście. Zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższe, a w szczególności treść pisma skarżącego z dnia 23 stycznia 2020 r., stwierdzić należy, że już to pismo de facto stanowić może wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie zwrotu gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości J., gmina M., przekazanego przez B.S. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Burmistrz Miasta, uznając się niewłaściwym, przekazał to pismo według właściwości Staroście. W aktach sprawy brak jest dokumentacji wskazującej, jak przedmiotowy wniosek z dnia 23 stycznia 2020 r. został rozpoznany i w jakim trybie. Organy obu instancji dopiero wniosek skarżącego z dnia 15 kwietnia 2020 r. uznały, po wyjaśnieniach strony, za wniosek o wznowienie postępowania w celu odzyskania przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu, w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest ocenić, czy skarżący skutecznie zainicjował postępowanie wznowieniowe pismem z dnia 23 stycznia 2020 r. Jak słusznie wskazał pełnomocnik skarżącego, wnioskodawca nie jest prawnikiem i nie zdawał sobie sprawy z przepisów procedury administracyjnego w zakresie wznowienia postępowania. Podkreślić należy, że strona nieposiadająca fachowego pełnomocnika, nie musi znać przepisów prawa w zakresie niezbędnym do prawidłowego nazwania poszczególnych instytucji prawa. Wystarczy, że wyartykułuje swoje żądanie w taki sposób, że jest zrozumiałe dla adresata, jakim jest organ państwowy, a to rolą organu administracji publicznej jest stosowanie odpowiednich instytucji prawa. Do obowiązków organu należy też jednoznaczne ustalenie treści pisma i woli wnioskodawcy w jego przedmiocie. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 k.p.a., organ administracji publicznej jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ powinien więc czuwać również nad tym, aby strona i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przyjęcie pisma skarżącego z dnia 23 stycznia 2020 r. i nienadanie mu prawidłowego biegu, nie zabezpieczało w sposób należyty interesów strony. Organ pierwszej instancji od samego początku, powinien był nadać bieg wnioskowi skarżącego z dnia 23 stycznia 2020 r. z uwagi na jego zawartość merytoryczną i ustalić zakres żądania strony. Jak już wyżej wskazano, w aktach sprawy brak jest dokumentacji, wskazującej na sposób załatwienia przedmiotowego wniosku. Rozpoznając ponownie sprawę, organy będą miały na uwadze powyższe rozważania i wskazania. Reasumując, uznać należy, że wykazane powyżej naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania, stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. W związku z powyższym, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I. wyroku. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68) - pkt II. wyroku.