II SA/Ol 290/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. H. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 290/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. H. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie samowoli budowlanej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 30 lipca 2013r. (sygn. akt II SA/Ol 290/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę T. H. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" w przedmiocie samowoli budowlanej. Pismem z dnia 14 sierpnia 2013r. wraz z urzędowym formularzem PPF skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest inwalidą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jego dochód stanowi emerytura w kwocie "[...]", a wydatki poniesione w lipcu to rata kredytu bankowego – "[...]", leki – "[...]", energia elektryczna – "[...]", woda – "[...]", telewizja kablowa – "[...]", środki czystości i higieny osobistej – "[...]", stawiennictwo na rozprawę – "[...]". Oświadczył, że na zakup artykułów spożywczych pozostało mu tylko "[...]", dlatego też nie był w stanie uregulować w terminie należności za gaz w kwocie "[...]", co uczyni dopiero w sierpniu. Podał, że nie posiada żadnego majątku. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji rodzinnej skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, że z A. H. pozostaje formalnie w związku małżeńskim, lecz pomimo tego, że wspólnie mieszkają, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego – oboje oddzielnie utrzymują się ze swoich emerytur. Wskazał, iż żona otrzymuje emeryturę w kwocie "[...]", nie ma natomiast wiedzy o jej stanie majątkowym i nie może też liczyć na jej pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ponieważ – jak oświadczył – żona i tak dokonuje wielu napraw i wymian w zajmowanym mieszkaniu. Podał jednocześnie rodzaj i koszty przeprowadzonych przez nią prac remontowych, sfinansowanych z jej oszczędności i zaciągniętej przez nią pożyczki bankowej. Skarżący podniósł również, iż z powodu swojej niepełnosprawności jego emeryturę pobiera z banku żona, ona też dokonuje z niej wszystkich przypadających na niego opłat i kupuje dla niego żywność oraz środki czystości i higieny osobistej, dlatego też mają wspólny rachunek bankowy. Załączył wyciągi z rachunku bankowego, na który wpływają emerytury skarżącego i jego żony. Skarżący oświadczył także, że nie może liczyć na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony córki, gdyż pokryła ona koszty przeprowadzonego częściowo remontu budynku, w którym mieszka wspólnie z żoną, a do których poniesienia jest zobowiązany na podstawie umowy użyczenia mieszkania. Ponadto uiszczoną przez córkę kwotę "[...]" będzie musiał jej zwrócić po spłaceniu zaciągniętej przez siebie pożyczki bankowej na operację oczu. Wyjaśnił, iż wpis od skargi uiścił ze środków pieniężnych pochodzących z tej pożyczki. Postanowieniem z dnia 10 października 2013r. (sygn. akt II SA/Ol 290/13) Referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wyjaśniła, że przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, szczególnie że skarżący i jego żona wspólnie mieszkają, mają wspólny rachunek bankowy i pokrywają wspólnie opłaty mieszkaniowe. Żona skarżącego dysponuje ponadto środkami pieniężnymi obojga i robi wszystkie niezbędne zakupy. Mimo zatem oświadczenia skarżącego, zgodnie z którym nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie można przyjąć że w razie potrzeby nie udzieli mu ona pomocy finansowej, tym bardziej że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie wskazują na konflikt między małżonkami, który możliwość tą mógłby wykluczyć. Skarżący stwierdził wprawdzie, że żona dokonuje wielu napraw i wymian w zajmowanym mieszkaniu, lecz nie wykazał, że jej aktualna sytuacja materialna uniemożliwia udzielenie mu pomocy finansowej w związku z prowadzoną przez niego sprawą sądową, nie wskazał też innego powodu, dla którego pomoc ta nie jest możliwa. Z przedłożonych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie wynika wprawdzie jaka jest obecnie sytuacja majątkowa żony skarżącego (zgodnie z jego oświadczeniem nie ma on wiedzy na temat posiadanych przez nią nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych), lecz mając na uwadze wysokość dochodów skarżącego i jego żony z tytułu emerytur (w łącznej kwocie "[...]"), które nie należą do najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, stwierdzić należy, że dochody te umożliwiają nie tylko zabezpieczenie środków na pokrycie wydatków skarżącego i jego żony, w tym wykazanych w dodatkowym oświadczeniu wydatków stałych (opłaty mieszkaniowe, raty pożyczek, leki), ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie jeśli nie w całości, to chociaż w części. Wskazano także, że skarżący nie wykazał również, że nie może uzyskać dodatkowego wsparcia finansowego od córki, która pokryła koszty remontu domu, w którym mieszka wspólnie z żoną, odraczając spłatę pożyczki z tego tytułu do czasu spłaty przez niego pożyczki bankowej. Podobnie jak w przypadku żony nie wskazał bowiem, aby udzielenie dodatkowej pomocy uniemożliwiała jej aktualna sytuacja materialna, czy też udzielenie tej pomocy było niemożliwe z innej przyczyny. W związku z tym stwierdzono, że skarżący nie wykazał, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Na postanowienie to sprzeciw złożył T. H. Zrzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia. Zakwestionował twierdzenie referendarza, że jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, pomimo faktu że dochód miesięczny przekracza jego wydatki. Ponownie stwierdził, że od 8 lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, a twierdzenie, że małżonka może udzielić mu wsparcia finansowego jest bezpodstawne, skoro referendarz nie zna jej wydatków. Potwierdził przy tym, że żona uiszcza część opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, a pomoc ze strony córki to koszty korzystania z jej mieszkania, których od niego nie żąda. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz.270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy - jako zainteresowanego - jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki finansowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi zatem odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy T. H. oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, lecz nie prowadzi z małżonką, pomimo wspólnego zamieszkiwania, wspólnego gospodarstwa domowego. Podał, że jego dochód stanowi emerytura w wysokości "[...]" i z tego ponosi wydatki na spłatę kredytu, a także opłaty za media i koszty zakupu żywności. Jednakże przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w całości. Przede wszystkim nie sposób uznać, że skarżący nie prowadzi wraz z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Wspólnie zamieszkują, mają wspólne konto bankowe i – jak oświadczył skarżący – żona dokonuje z tego konta wszelkich opłat. Zatem w sensie finansowym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można więc pominąć dochodów jego żony w wysokości "[...]". Dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje bowiem ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Gdyby nawet jednak przyjąć, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, to należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W tej sytuacji brak jest podstaw, aby nie uwzględniać dochodów uzyskiwanych przez małżonkę skarżącego. Ponadto należy wskazać, że w ramach swoich wydatków skarżący wskazał także na uiszczaną ratę kredytu bankowego. Jednakże fakt ponoszenia przez skarżącego wydatków na spłatę kredytów nie może być uwzględniony przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (tak w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego Sygn. akt I OZ 83/06, niepublik. oraz II OZ 475/05, niepublik.). Stwierdzić zatem należy, że T. H. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący i jego małżonka utrzymują się ze stałego i regularnego dochodu – emerytury obojga małżonków. Nawet zatem biorąc pod uwagę wysokość wykazanych przez skarżącego wydatków nie można uznać, że nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania we własnym zakresie. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy.