II SA/Ol 298/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. S. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego J. S. na decyzję "[...]" Kuratora Oświaty z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy wychowanków bursy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, J. S., działając jako przedstawiciel ustawowy skarżącego – R. S. (syna), wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami oraz pięciorgiem rodzeństwa. Źródłami utrzymania rodziny są renta ojca skarżącego w kwocie "[...]" (do wypłaty) oraz alimenty w kwocie "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Ponoszone przez rodzinę wydatki to: internaty – "[...]", dojazdy i dożywianie – "[...]", leki – ok. "[...]", energia elektryczna – ok. "[...]", gaz – "[...]", woda i odpady – "[...]" w łącznej kwocie "[...]". "Na życie wyżywienie zostaje bardzo mało i ubogo." Do majątku ojca skarżącego należą udziały ("[...]") w domu o pow. "[...]" oraz w budynkach gospodarczych o pow. "[...]". Pozostali członkowie rodziny nie posiadają majątku ani dochodów. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedstawiciel ustawowy skarżącego wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do wykazanych we wniosku budynków gospodarczych o powierzchni "[...]" i niewykazanego we wniosku mieszkania, stanowiącego składnik majątku matki skarżącego) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do źródeł utrzymania rodziny, ponoszonych wydatków, odprawy mieszkaniowej w kwocie "[...]" należnej ojcu skarżącego, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, jego rodziców i rodzeństwa z okresu ostatnich trzech miesięcy). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, przedstawiciel ustawowy skarżącego przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym podtrzymując zakres żądania wskazany we wniosku, podniósł, iż skarżący nie posiada żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Jego ojciec jest inwalidą "[...]" grupy i uzyskuje dochód z tytułu renty w kwocie "[...]" netto. Dochód 8-osobowej rodziny – łącznie z otrzymywanymi alimentami w kwocie "[...]" – wynosi "[...]" i "nie wystarcza nawet na utrzymanie w ubóstwie". Dodał, iż matka skarżącego pobiera świadczenia rodzinne na dzieci "i to jest bardzo pomocnym źródłem utrzymania rodziny". Ojciec otrzymał ponadto zapomogę tytułem zwrotu kosztów poniesionych na leki. Odnosząc się do kwestii dotyczących majątku, przedstawiciel ustawowy skarżącego wskazał, iż wykazane we wniosku budynki gospodarcze o powierzchni "[...]" – stodoła, chlew i szopa – "utraciły te walory (...) nie przynoszą żadnego dochodu – wymagają kapitalnego remontu i zmiany przeznaczenia". Mieszkanie, stanowiące własność matki skarżącego, nie przynosi dochodu, wymaga kapitalnego remontu i "zostanie oddane dzieciom do zagospodarowania". Odnosząc się do kwestii odprawy mieszkaniowej, przedstawiciel ustawowy skarżącego wskazał, iż odprawa ta wypłacona została w "[...]" – "ok. "[...]" zostało wydane na remont kapitalny" domu, "za roboty zapłacono (...) ok. "[...]"" Dodał: "odprawy już nie ma – testament". Oświadczył ponadto, iż nie posiada "konta/rachunków w bankach – co do osób pełnoletnich nie wiem czy mają swoje konta – jeśli mają to ich sprawa." Do przedmiotowego pisma załączone zostały oryginały i kopie szeregu dokumentów odnoszących się do: dochodu ojca skarżącego (decyzja o waloryzacji renty, przekazy pocztowe renty za 4 miesiące, pismo organu rentowego), jego stanu zdrowia (orzeczenie i zaświadczenie lekarskie) oraz zobowiązań (wezwanie do dokonywania potrąceń z renty, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego), świadczeń rodzinnych otrzymywanych przez matkę (decyzja o przyznaniu zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków), ponoszonych wydatków (energia elektryczna, woda, zakwaterowanie w internacie oraz wyżywienie skarżącego i rodzeństwa, okulary korekcyjne brata, produkty spożywcze oraz artykuły higieniczne i przemysłowe, odzież). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, przedstawiciel ustawowy skarżącego nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Niezastosowanie się do wezwania w pełni uniemożliwia natomiast dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie niewyjaśniona w sposób wyczerpujący pozostaje kwestia odprawy mieszkaniowej wypłaconej ojcu skarżącego w "[...]". Zauważyć należy, iż jak wynika z uzasadnień postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w "[...]" z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", znanych Referendarzowi sądowemu z urzędu (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego), ojcu skarżącego przyznana została odprawa mieszkaniowa w kwocie "[...]", o której wypłatę wystąpił na rachunek bankowy posiadany wspólnie z żoną (matką skarżącego). Pomimo wezwania do wskazania kiedy i na jakie cele zostały wydatkowane środki pieniężne pochodzące z tej odprawy, a w przypadku, gdy środki te nie zostały jeszcze wydatkowane (w całości lub w części) – wysokości pozostałych środków oraz celu, na jaki są zabezpieczone, przedstawiciel ustawowy skarżącego nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, czy środki pieniężne pochodzące z tej odprawy pozostają nadal w jakiejkolwiek części w dyspozycji rodziny skarżącego. W złożonym dodatkowym oświadczeniu wskazał, iż część tych środków przeznaczona została na remont kapitalny domu (łącznie "[...]"). Dodał też, że "odprawy już nie ma – testament", nie wyjaśniając jednak w żaden sposób, co stało się z pozostałą częścią odprawy i jaki związek ma z tą odprawą "testament". W tej sytuacji nie można stwierdzić natomiast w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący i jego rodzina nie posiadają środków pieniężnych pochodzących z tej odprawy, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. W dalszej kolejności wskazać należy, iż pomimo wezwania przedstawiciel ustawowy skarżącego nie przedłożył również ani wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego matkę i rodzeństwo rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy ani oświadczenia o nieposiadaniu przez te osoby jakichkolwiek rachunków bankowych. Z dodatkowego oświadczenia wynika jedynie, że rachunku bankowego nie posiada ojciec skarżącego. W pozostałym zakresie – przedstawiciel ustawowy skarżącego oświadczył: "co do osób pełnoletnich nie wiem czy mają swoje konta – jeśli mają to ich sprawa." Wskazać należy, iż jak wynika z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w "[...]" z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", znanego Referendarzowi sądowemu z urzędu (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego), w "[...]" zarówno matka skarżącego, jak i część jego rodzeństwa, posiadali rachunki bankowe. Mając to na uwadze, stwierdzić natomiast należy, iż to, że przedstawiciel ustawowy skarżącego, mimo wezwania, nie przedkłada ani wyciągów z posiadanych przez skarżącego i członków jego rodziny rachunków bankowych ani jednoznacznego oświadczenia o nieposiadaniu przez wszystkie te osoby jakichkolwiek rachunków bankowych, uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i jego rodziny. Nie pozwala stwierdzić też w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący i członkowie jego rodziny nie posiadają obecnie jakichkolwiek rachunków bankowych, a jeśli posiadają – to że nie znajdują się na nich środki pieniężne, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Dodać należy, iż przedstawiciel ustawowy skarżącego nie przedłożył ponadto kopii dokumentu, z którego wynika wysokość świadczeń alimentacyjnych otrzymywanych przez rodzinę skarżącego oraz oświadczenia wskazującego, czy w 2013 r. i w 2014 r. skarżący i/lub członkowie jego rodziny korzystali i/lub nadal korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, a to utrudnia również ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez przedstawiciela ustawowego skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy przedstawiciel ustawowy skarżącego nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.