II SA/Ol 301/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Marzenna Glabas Katarzyna Matczak (spr.) Beata Jezielska Ewa Rychcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 2 września 2004 r., II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § l pkt l Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 2 września 2004r. Nr "[...]" w sprawie odmowy przyznania M. C. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 17 października 2000r. do dnia 17 grudnia 2003r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny. S. C. zwróciła się w dniu 17 października 2000r. do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w G. z wnioskiem o ustalenie uprawnień i wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego na męża M. C. Dołączyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności Województwa z dnia 20 grudnia 1999r., którym zaliczono M. C. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Określono jednocześnie, iż istniejący stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy, datuje się od dnia 17 grudnia 1999r., zaś orzeczenie wydane zostało na okres do 17 grudnia 2003r. Zapisano również, że niepełnosprawność datuje się od dzieciństwa. KRUS Oddział G. decyzją z dnia 2 listopada 2000r. odmówił przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na męża wobec czego S. C. odwołała się do sądu powszechnego. Ostatecznym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. -"[...]"Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 listopada 2003r. wyrok Sądu Okręgowego w T. oraz decyzja KRUS zostały uchylone, zaś wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z 17 października 2000r. przekazany został do rozpoznania Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. wobec stwierdzenia, iż KRUS Oddział w G. nie był uprawniony do wydania decyzji w tej sprawie, bowiem z dniem l października 2000r. skarżący został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników. W dniu 19 kwietnia 2004r. wniosek M. C. wraz z aktami sprawy oraz wyrokiem Sądu został przekazany Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. i ten mimo, iż nie był właściwy w tej sprawie, bowiem z dniem l października 2003r. weszła w życie ustawa z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268), której art. 20 pkt 2 wprowadził zmianę do ustawy z dnia l grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych w ten sposób, że właściwym organem do ustalenia i wypłaty zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych dla osób otrzymujących świadczenia emerytalno-rentowe lub renty socjalne były właściwe organy rentowe, rozpatrzył merytorycznie sprawę. Wyjaśniono jednak, że skoro M. C. od dnia l października do 31 grudnia 2003r. pobierał rentę socjalną z ZUS Oddział w O., to ten organ winien wypłacać mu zasiłek pielęgnacyjny. Ponieważ jednak -w ocenie Kolegium- Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nie wystąpił na podstawie art. 22 § 2 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, zobowiązany był do wykonania orzeczenia sądowego. Decyzją z dnia 7 czerwca 2004r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmówił M. C. przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, przy czym na skutek odwołania wnioskodawcy decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 19 lipca 2004r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Na skutek skargi złożonej przez stronę decyzja ta poddana została kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 29 października 2004r. sygn. akt "[...]" oddalił skargę. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji po raz kolejny odmówił wnioskowanego świadczenia, podając w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia 2 września 2004r., że stosownie do art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych M. C. nie przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 17 października 2000r. do 17 grudnia 2003r., bowiem zgodnie z tym przepisem zasiłek przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej zaś sprawie wnioskodawca legitymuje się jedynie umiarkowanym stopniem niepełnosprawności od dnia 17 grudnia 1999r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania S. C., decyzją z dnia 7 lutego 2005r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że wobec złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego pod rządami ustawy z dnia l grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz.U. Nr 1998r. Nr 102, poz. 651, ze zm), która następnie została uchylona z dniem l maja 2004r. na mocy art. 71 ust. 2 ustawy z dniem 28 listopada 2003r.o świadczeniach rodzinnych niezbędne było ustalenie, czy w niniejszej sprawie nie znajdą zastosowania przepisy przejściowe nowej ustawy, które odnoszą się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie nowej regulacji. Wyjaśniono, iż obowiązująca aktualnie ustawa nie zawierała przepisu przejściowego, który regulowałby sytuację w odniesieniu do spraw wszczętych a nie zakończonych do dnia jej wejścia w życie. Art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił jedynie, że osoba uprawniona do dnia wejścia w życie ustawy do zasiłku pielęgnacyjnego zachowuje do niego prawo, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego przysługującego na dziecko. Ustawodawca uzależnił zatem zachowanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po dniu l maja 2004r. od spełnienia przesłanki istnienia uprawnienia do tego świadczenia przed dniem l maja 2004r., pod warunkiem powstania niepełnosprawności w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego. Kolegium uznało, iż wobec powyższego niezbędne jest ustalenie, czy M. C. był uprawniony do zasiłku pielęgnacyjnego w świetle art. 14 ust. 3 pkt 2 ustawy o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych obowiązującej przed l maja 2004r. Skoro orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności Województwa z 17 grudnia 1999r. M. C. zaliczony został do grona osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym z tym dniem, to nie spełnił przesłanki niezbędnej do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność nie powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego na dziecko lecz w wieku 37 lat. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ odwoławczy uznał, że po stronie M. C. nie istniało uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie objętym wnioskiem. Wskazano także, że niespełnienie przesłanek zawartych w art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych stoi na przeszkodzie do ustalenia prawa do tego zasiłku na podstawie art. 16 ust. 3 tej ustawy. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyła, działająca jako pełnomocnik skarżącego, M. C. wnosząc o ponowne wnikliwe rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła, iż w momencie składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nikt nie kwestionował orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 grudnia 1999r., ani placówka terenowa KRUS w N., ani Kierownik GOPS w B., do którego wystąpiła z prośbą o wskazanie organu do którego winna złożyć wniosek w tej sprawie. Wszystkie instytucje twierdziły, że na to orzeczenie należy się zasiłek pielęgnacyjny. Poza tym podniosła, że Sąd w T. w wyroku z dnia 13 lutego 2001 r. stwierdził jednoznacznie, że stopień umiarkowany niepełnosprawności datuje się sprzed 16 roku życia, nie rozumie więc dlaczego odmawia się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za wskazany okres. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, że Sąd Okręgowy w T. nie rozstrzygnął merytorycznie kwestii odnoszącej się do daty powstania niepełnosprawności. Na rozprawie przed Sądem w dniu 23 sierpnia 2005r. pełnomocnik skarżącego S. C. podała, że zasiłek pielęgnacyjny od stycznia 2004r. wypłaca KRUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Wzruszenie decyzji następuje w razie, gdy kontrola wykaże, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 16 ust. 3 w zw. z art. 57 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, ze zm), zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie zaś do art. 57 tej ustawy osoba uprawniona do dnia wejścia w życie ustawy do zasiłku pielęgnacyjnego zachowuje do niego prawo, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego przysługującego na dziecko. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności Województwa z dnia 20 grudnia 1999r., z którego wynika, że skarżący M. C.: - zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, - że jest niepełnosprawny od dzieciństwa, - niepełnosprawność ma charakter okresowy i wydaje się orzeczenie na okres do 17 grudnia 2003r., - ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 grudnia 1999r. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że pomimo iż wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na określony przedział czasu z dnia 17 października 2000r. złożony został pod rządami ustawy z dnia l grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz.U z 1998r. Nr 102, póz. 651, ze zm), to z uwagi na utratę przez tę ustawę mocy obowiązującej z dniem l maja 2004r. i brakiem merytorycznego rozpatrzenia wniosku do tego czasu, organy orzekające w sprawie zobowiązane były podjąć rozstrzygnięcie w oparciu o przepisy obowiązującej w momencie orzekania ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawidłowo organy orzekające stwierdziły, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera generalnej regulacji dotyczącej stosowania nowych przepisów ustawy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie tych regulacji. Brak jest bowiem przepisów intertemporalnych określających, które przepisy ustawy (nowej czy też poprzednio obowiązującej) należy zastosować do spraw wszczętych, a nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mimo braku przepisów przejściowych ustawodawca w art. 57 powołanej ustawy zawarł jednak regulację dotyczącą zasiłków pielęgnacyjnych, zgodnie z którą jako zasadę przyjęto, że osoba uprawniona przed dniem wejścia w życie nowej regulacji do zasiłku pielęgnacyjnego zachowuje do niego prawo, pod warunkiem jednak, że niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego przysługującego na dziecko. Kolegium dokonując analizy dyspozycji tej normy prawa stwierdziło, że skarżący nie spełnia przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż nie był osobą uprawnioną do dnia wejścia w życie ustawy (l maja 2004r.) do zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego niepełnosprawność skarżącego nie powstała w okresie uprawniających go do zasiłku rodzinnego, gdyż w tym okresie nie ustalono u niego niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym została u niego stwierdzona dopiero w 1999r., gdy miał 37 lat, a zatem nie był w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego na dziecko. Taka wykładnia art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje uzasadnienia. Wprawdzie ustawodawca uzależnia uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego od posiadania uprawnienia do takiego zasiłku przed wejściem w życie nowych przepisów, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego lecz nie można z takiego zapisu wywodzić, że uprawnienie to zachowuje tylko ta osoba, której niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym powstała w wieku uprawniających do zasiłku rodzinnego. Gdyby faktycznie ustawodawca miał na uwadze ograniczenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego to wyraźnie by zastrzegł, że niepełnosprawność określonego stopnia musi powstać w okresie uprawniającym osobę do zasiłku rodzinnego przysługującego na dziecko, a takiego zapisu brak. Poza tym należy mieć na uwadze, że powołanym wyżej przepisem ustawodawca sankcjonuje uznanie zasady ochrony praw nabytych, bowiem osoba uprawniona do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku pielęgnacyjnego zachowuje do niego prawo, pod warunkiem jednak, że jej niepełnosprawność powstała w określonym czasie. Przepis ten miał za zadanie równe traktowanie wszystkich uprawnionych, zarówno pobierających to świadczenie przed dniem l maja 2004r., jak również osób które go nie pobierały, a były do niego uprawnione. Wskazać należy również, że w art. 14 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia l grudnia 1999r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych zapisano, iż zasiłek pielęgnacyjny przysługuje, osobie w wieku powyżej 16 lat, jeżeli jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, a niepełnosprawność ta powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego. Stosownie do wykładni gramatycznej powołanego wyżej przepisu w orzecznictwie sądowym (np. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003r. sygn. akt II SA/Ka 1553/01, niepublikowany) powszechnie wyrażano pogląd, który w pełni podziela tut. Sąd, że powołany wyżej przepis nie daje podstaw do wnioskowania, że ze względu na jego treść wyklucza się możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej już w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego /od urodzenia lub od dziecka - jak to ma miejsce w przypadku skarżącego/, u której dopiero po upływie "wieku uprawniającego do zasiłku rodzinnego" stwierdzono w drodze orzeczenia umiarkowany stopień niepełnosprawności. Przyjmuje się powszechnie, że celem tego przepisu było zapewnienie osobie niepełnosprawnej świadczenia socjalnego, jeżeli niepełnosprawność danej osoby powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego. Z tego też punktu widzenia nieracjonalnym jawiłoby się wyłączenie z kręgu uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego osób, u których niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym do zasiłku rodzinnego, a stopień tej niepełnosprawności został ustalony dopiero po ukończeniu tego wieku. Zatem należy przyjąć, że ustawodawca uzależnił prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przez osobę, o której mowa w art. 14 ust,. 3 pkt 2 ustawy z dnia l grudnia 1999r. jedynie od warunku powstania niepełnosprawności w wieku uprawniający do zasiłku rodzinnego, nie uzależnił natomiast tego prawa od daty ustalenia stopnia tej niepełnosprawności. Skoro zatem skarżący spełniał przesłanki do nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego pod rządami ustawy z dnia l grudnia 1999r. na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 2 bowiem został ustalony u niego umiarkowany stopień niepełnosprawności, zaś sama niepełnosprawność istniała od dzieciństwa, to należało uznać, że skarżący był osobą uprawnioną do dnia wejścia w życie ustawy (l maja 2004r.) do zasiłku pielęgnacyjnego na mocy art. 57 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jego niepełnosprawność powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego. Nie uzależnia natomiast wskazany wyżej przepis prawa konieczności ustalenia określonego stopnia niepełnosprawności w okresie uprawniającym do zasiłku rodzinnego na dziecko. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 tej ustawy.