II SA/Ol 301/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2008r. wniosku E. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. Ż. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania – uchybienia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W dniu 16 czerwca 2008r. E. Ż. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody z dnia"[...]", nr"[...]". Według oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych dochodów ani też żadnego majątku. W dniu 19 czerwca 2008r. wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano ją do: - wskazania tytułu prawnego/faktycznego przysługującego jej do lokalu, w którym aktualnie mieszka i czy w związku z zamieszkiwaniem w tym lokalu ponosi jakiekolwiek wydatki i z jakiego tytułu; - wskazania obecnego źródła utrzymania i jego wysokości; - wyjaśnienia czy w 2008 roku korzystała i/lub nadal korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje lub osoby trzecie, czy też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny - jeżeli tak to jakiego rodzaju była to pomoc, w jakiej wysokości oraz kiedy i przez jaki okres czasu; - podania miesięcznych wydatków, poprzez wskazanie ich wysokości i przeznaczenia oraz uwiarygodnienia ich ponoszenia; - wskazania, czy jest zarejestrowania w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz - złożenia odpisu zeznania podatkowego za 2007r. wraz z załącznikami. W odpowiedzi, w piśmie procesowym z dnia 26 czerwca 2008r., E. Ż. oświadczyła, że nie posiada żadnego tytułu prawnego czy też faktycznego do jakiegokolwiek lokalu, nie posiada żadnych źródeł dochodów, w roku 2008 nie korzystała i nie korzysta z wymienionych w wezwaniu form pomocy, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie posiada odpisu zeznania podatkowego za 2007 roku, gdyż takowe nie istnieje. Ponadto zaznaczyła, że znana jest jej treść art. 233 Kodeksu karnego Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2008r., sygn. akt II SA/Ol 301/08, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy, ze względu na niewiarygodność złożonych oświadczeń. Podniósł, że nie jest możliwe zaspokojenie nawet tylko podstawowych potrzeb bez posiadania jakichkolwiek oszczędności, uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, czy też korzystania z pomocy rodziny, osób trzecich lub jakiejkolwiek instytucji. W dniu 24 lipca 2008r. E. Ż. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżąca stwierdziła, że podane przez nią informacje nie pozostają ze sobą w sprzeczności ani nie poświadczają nieprawdy. Powołując się na treść art. 233 Kodeksu karnego podtrzymała złożone dotychczas oświadczenia. Ponadto zaznaczyła, że nieudzielanie jej pomocy we wnioskowanym zakresie uniemożliwi jej dostęp do sądu z powodu niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów. W dniu 10 września 2008r. skarżąca ponownie została wezwana do podania gdzie mieszka i na podstawie jakiego tytułu prawnego oraz z czego się utrzymuje. W odpowiedzi pismem z dnia 17 września 2008r. skarżąca wyjaśniła, iż jest osobą bezdomną i korzysta z pomocy osób, których danych personalnych nie może podać ze względu na brak zgody tych osób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącą sprzeciwu przeciwko wymienionemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a). Podnieść należy, iż co do zasady (art. 199 p.p.s.a.) strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, natomiast przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej generalnej zasady, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części. Ponieważ jednak udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, to instytucja ta, jak podkreśla się w orzecznictwie, może mieć zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Tylko wtedy bowiem istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2008r. sygn. akt II GZ 203/07 oraz postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnym jest wyjaśnić, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "osoba fizyczna wykaże". Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Według oświadczeń skarżącej, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwania, prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku, jest bezdomna i utrzymuje się z udzielanej je pomocy. Przyjmując wiarygodność oświadczeń skarżącej - złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy - że znajduje się ona w trudnych warunkach materialnych i nie posiada możliwości poniesienia kosztów postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należało uwzględnić. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.