II SA/Ol 304/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza R. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. orzeczono wobec M. K. zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na syna W. K. za okres od dnia 1 lipca 2010r. do dnia 31 sierpnia 2010r. w łącznej kwocie 600 złotych wraz z ustawowymi odsetkami, przyznane decyzją organu z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 czerwca 2010r. małoletni W. K. został umieszczony w rodzinie zastępczej. W związku z powyższym, M.K. utraciła uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednakże mimo zaistniałej sytuacji wymieniona pobrała w lipcu i w sierpniu 2010r. przedmiotowe świadczenia w łącznej wysokości 600 złotych. Tym samym stanowią one świadczenia nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. M. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, iż W. K. przebywa w rodzinie zastępczej od dnia 1 września 2010r., co potwierdza decyzja Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., a zatem nie ma podstaw do zwrotu pobranych świadczeń. Jednocześnie odwołująca podała, iż od dnia 24 maja 2010r. przebywa w Areszcie Śledczym w O. i nie pobierała żadnych świadczeń. Nie jest też pozbawiona, ani nie ma ograniczonej władzy rodzicielskiej. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z akt sprawy wynika, iż w związku z wnioskiem H. i B. małżonków J. o umieszczenie małoletniego W. K.w rodzinie zastępczej Sąd postanowieniem z dnia 29 czerwca 2010r. udzielił zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania postępowania umieścił małoletniego w rodzinie zastępczej. Następnie postanowieniem z dnia 19 października 2010r. Sąd zawiesił odwołującej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem W. Ponadto z akt sprawy wynika, że odwołująca od dnia 24 maja 2010r. przebywa w Areszcie Śledczym w O. i w związku z tym, upoważniła do odbioru przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego konkubenta – T. K., który w lipcu i w sierpniu 2010r. pobrał przedmiotowe świadczenia, co potwierdził własnoręcznym podpisem na listach wypłat świadczeń. Wskazano, iż organ wypłacił przedmiotowe świadczenia, gdyż nie był poinformowany, iż dziecko przebywa w rodzinie zastępczej. W myśl zaś art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, organ uznał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane na W. K., a wypłacone stronie w lipcu i w sierpniu 2010r., kiedy osoba uprawniona była umieszczona w rodzinie zastępczej, były świadczeniami nienależnie pobranymi. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła M. K. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że dopiero w dniu 19 października 2010r. Sąd Rejonowy w K. ostatecznie określił miejsce pobytu jej dziecka w rodzinie zastępczej, wcześniej zaś był złożony jedynie wniosek w tej sprawie. Do dnia 1 września 2010 r. jej dziecko przebywało w mieszkaniu wraz z jej konkubentem. Żądanie zwrotu pobranych pieniędzy jest zatem bezzasadne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga jest zasadna. Podnieść należy, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba Dz.U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicja nienależnie pobranego świadczenia zawarta jest w art. 2 pkt 7 powołanej ustawy. Za takie świadczenie uznaje się świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5 za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o systemie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wdania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zatem nie każde świadczenie wypłacone stronie można uznać za nienależne, a tylko takie które wypełnia jedną z przesłanek określonych w powołanym przepisie. Przy czym zgodnie zaś z art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W niniejszej sprawie organy uznał za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2010r. wskazujący, iż syn skarżącej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 czerwca 2010r. został umieszczony w rodzinie zastępczej. Podnieść jednak należy, iż zarówno w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i w skardze skarżąca podała, iż dziecko faktycznie przebywa w rodzinie zastępczej dopiero od 1 września 2010r. Okoliczności tej organy w żaden sposób nie wyjaśniły, mimo iż ma ona istotne znaczenie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Jak wynika z dyspozycji przywołanego przepisu chodzi tu ewidentnie o faktyczne umieszczenie dziecka we wskazanych instytucjach. Dla potwierdzenia rzeczywistego przebywania małoletniego w rodzinie zastępczej nie jest zatem wystarczające oparcie się - tak jak to miało miejsce na gruncie przedmiotowej sprawy - na samym fakcie wydania postanowienia przez sąd, który orzekł o umieszczeniu małoletniego w takiej rodzinie. Kluczowe jest bowiem wyjaśnienie kiedy dokładnie przekazano małoletniego pod pieczę rodziny zastępczej. Organy są zatem zobowiązane do precyzyjnego ustalenia daty, od której dziecko przebywa w rodzinie zastępczej, gdyż ma to decydujące znaczenie dla oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. W przypadku bowiem potwierdzenia sprawowania faktycznej opieki nad małoletnim w tym okresie, nawet przez konkubenta skarżącej, może stanowić okoliczność uzasadniającą pobieranie świadczenia alimentacyjnego, które organy uznały za nienależnie pobrane. Przy czym dodatkowo należy podnieść, iż w przypadku ustalenia, iż pobrane świadczenie jest nienależne, organ winien powołać się także w swoim rozstrzygnięciu na art. 2 pkt 7 ze wskazaniem odpowiedniego podpunktu, a w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnić, która z przesłanek określona w tym przepisie została spełniona. Zatem organy winny ponownie rozpatrzeć sprawę z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszym wyroku. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku