II SA/Ol 308/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi S. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z "[...]" r, nr "[...]" r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z "[...]" r., odmawiającą przyznania J. S. (dalej jako: "skarżący") zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanego na córkę L. S. Organ II instancji potwierdził prawidłowość wyliczenia dochodu trzyosobowej rodziny w roku 2017, tj. poprzedzającym okres zasiłkowy. Uwzględnił dochody skarżącego z tytułu renty w kwocie 29.952,08 zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 8.500 zł pobierane przez żonę skarżącego na córkę. Ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie w 2017 r. wyniósł 1068,11 zł i przekraczał kryterium dochodowe wynoszące 674 zł. Organ II instancji nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, w myśl którego w składzie rodziny należy uwzględnić jego pełnoletnich synów do ukończenia przez nich 25 roku życia. Wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."), dzieci w wieku do ukończenia 25 stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy pod warunkiem, iż pozostają na utrzymaniu małżonków. Kolegium wskazało, że zgodnie z ustaleniami rodzinnych wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 13 września i 2 października 2018 r., skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką L. S. Synowie wnioskodawcy mieszkają osobno i samodzielnie się utrzymują. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że rodzina nie spełnia kryterium dochodowego warunkującego uzyskanie oczekiwanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił, że organy pozbawiły rodzinę środków do życia, "matacząc prawem" i nie rozliczając kwot otrzymywanych od komornika. Sprzeciwił się wyrzucaniu dzieci ze składu rodziny. Podał, że pracownik socjalny przyjeżdża na wywiad, gdy skarżący jest sam w domu. Oświadczył, że dzieci są na utrzymaniu do usamodzielnienia się. Wskazał, że jego rodzina liczy 8 osób: żona, 5 synów i córka. Wyliczył, że w 2017 r. dochód na osobę w rodzinie wyniósł 220,70 zł. Wyjaśnił, że jedyny dochód rodziny w 2017 r. stanowiła jego renta, z której komornik potrącił na poczet alimentów na dzieci 11.586,72 zł, po potrąceniach uzyskał 9.609,54 zł. Według skarżącego łączny dochód 8-osobowej rodziny w 2017 r. wyniósł 21.196,26 zł. Skarżący podniósł, że z funduszu alimentacyjnego pieniądze były wypłacane nienależnie jego żonie i dopisano mu je do długu. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się 3 września 2019 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu poparł skargę i argumenty w niej zawarte oraz wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 r. ze zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że wzorcem kontroli są przepisy prawa mające w sprawie zastosowanie. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Organy orzekające zasadnie wskazywały, że prawo do świadczeń rodzinnych uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego przez rodzinę. Wynika to jednoznacznie z treści art. 5 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (jednemu z rodziców), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, dochód nie może przekraczać w przeliczeniu na osobę w rodzinie 764 zł (art. 5 ust. 2). W przepisach tych wyraźnie jest mowa o dochodzie rodziny, oznaczającym w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 16 u.ś.r. przy rozumieniu pojęcia "rodziny" uwzględniać należy odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W myśl art. 3 pkt 16a u.ś.r. rodzina wielodzietna - oznacza rodzinę wychowującą troje i więcej dzieci. Ustawodawca sprecyzował też w art. 3 pkt 12 u.ś.r, że ilekroć w ustawie jest mowa o osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób. W świetle przytoczonych unormowań, do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, przez rodzinę rozumieć należy małżonków oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Tym samym w rozpatrywanej sprawie dochód skarżącego i jego żony nie może zostać podzielony na jego dorosłych synów, mimo że nie ukończyli jeszcze 25 roku życia, ponieważ odrębnie zamieszkują i samodzielnie zaspokajają własne potrzeby. Jeżeli podlegaliby uwzględnieniu przy ustaleniu kryterium dochodowego rodziny, to także ich dochody musiałyby zostać przyjęte do obliczeń. Z przedłożonych przez organ protokołów z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 13 września i 2 października 2018 r. (k. 14-15, 22-29 akt sądowych) wynika jednoznacznie, że na utrzymaniu małżonków pozostaje tylko córka. W treści protokołu (k. 23 akt sądowych), który skarżący podpisał osobiście bez uwag, wskazano, że syn D. zamieszkuje w Wielkiej Brytanii i ma na utrzymaniu partnerkę i dziecko. Natomiast synowie: A., M. i R. zamieszkują w Warszawie i utrzymują z rodziną kontakt telefoniczny, i pomagają rodzinie w formie rzeczowej. Sam skarżący w skardze podał, że syn G. zmarł we wrześniu 2017 r. Tym samym prawidłowo organy uwzględniły przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia tylko trzy osoby z rodziny skarżącego, tj. małżonków i małoletnią córkę, w stosunku do której spoczywa na nich obojgu obowiązek alimentacyjny. Więc dochody tylko tych członków rodziny podlegają uwzględnieniu przy weryfikacji spełnienia kryterium dochodowego rodziny. Przy czym w myśl art. 3 pkt 2a u.ś.r. za dochód członka rodziny należy przyjmować przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W rozpatrywanym przypadku jest to rok 2017. Art. 3 pkt 1 u.ś.r. wymienia jakie dochody podlegają uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych. W myśl ppkt a) tego unormowania dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Do dochodu wlicza się również alimenty uzyskane na rzecz dzieci i zaliczkę alimentacyjną określoną w przepisach o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (art. 3 pkt 1 lit. c, tiret 14 i 26 u.ś.r.). Stosownie do przytoczonych unormowań na dochód rodziny w 2017 r. składał się: dochód z tytułu renty skarżącego, pobrana przez żonę skarżącego zaliczka alimentacyjna na córkę, oraz ściągnięte na jej rzecz od skarżącego alimenty, które jednocześnie pomniejszają dochód skarżącego, a więc nie powinny być brane pod uwagę. Ostatecznie od dochodu skarżącego uzyskanego w 2017 r. z tytułu renty 29.952,08 zł należy odjąć sumę alimentów ściągniętych w roku 2017 przez komornika na rzecz innych uprawnionych, którzy nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym - 4.621,09 zł (k.21 akt administracyjnych), następnie do otrzymanej różnicy należy dodać pobraną w 2017 r. przez żonę skarżącego zaliczkę alimentacyjną na rzecz córki 8.500 zł (k. 21 akt administracyjnych), co daje łącznie sumę 33.830,99 zł. Kwota ta podzielona na 12 miesięcy, a następnie na 3 osoby daje wynik 939,74 zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe wynoszące 674 zł. Przekroczenie jest wyższe od wnioskowanych świadczeń, dlatego zgodnie z art. 5 ust. 3 i 3 a u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje. Przy ustaleniu przedmiotowego prawa nie można uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z tytułu renty pomniejszyć o ciążące na skarżącym zobowiązania inne niż świadczone alimenty, np.: koszty postępowania egzekucyjnego czy odsetki za zwłokę, gdyż nie zezwala na to właśnie art. 3 pkt 1 u.ś.r. Przepis ten enumeratywnie wymienia co może podlegać odliczeniu od dochodu. Z podanych wyżej względów, skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w przedmiocie przyznania na rzecz adwokata kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu oparto o przepis art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 18).