II SA/Ol 309/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi P.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pogotowiu opiekuńczym i odmowy zwolnienia z tej opłaty oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z "[...]" listopada 2009r. nr "[...]" ustaliła P.M. opłatę za pobyt syna P.M. w Pogotowiu Opiekuńczym od dnia 1 września 2009r. w wysokości 3.408,60 zł tj. 60% średniego miesięcznego kosztu utrzymania oraz odmówiła zwolnienia z odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Na podstawie art. 108 Kpa nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu podano, że P.M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Trójka jego dzieci przebywa w placówkach opiekuńczo - wychowawczych. Jest osobą bierną zawodowo, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności bez prawa do świadczeń z ZUS. Z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w wysokości 444 zł. Z oświadczenia zainteresowanego wynika, że w sierpniu 2009r. dokonał sprzedaży części nieruchomości stanowiącej jego własność za cenę 400.000 zł. Wobec tego dochód ten podzielono na 12 miesięcy, co stanowi miesięcznie 33.333 zł. Do tej kwoty dodano zasiłek stały, co stanowi dochód w wysokości 33.777 zł miesięcznie, zaś na osobę w rodzinie 8.444,25 zł. Dochód ten zatem przekroczył kwotę kryterium dochodowego rodziny wynoszącą 1404 zł, zaś na osobę 351 zł. Przy tak wysokim dochodzie kwota odpłatności za pobyt syna w placówce opiekuńczo - wychowawczej stanowi 60% średniego kosztu utrzymania, przy czym miesięczny koszt utrzymania to 5681 zł. Ustalono, iż syn P.M. jest od 1 września 2009r. umieszczony w Pogotowiu Opiekuńczym i stosownie do zapisu ustawy o pomocy społecznej ojciec jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za ten pobyt. W odwołaniu od tej decyzji P.M. wniósł o zwolnienie go z odpłatności za pobyt syna w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Wyjaśnił, iż wszystkie pieniądze ze sprzedaży części nieruchomości w kwocie 400.000 zł zostały przeznaczone na niezbędne wydatki rodzinne. Część tych pieniędzy przejęto na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej JAROTY na pokrycie zaległych zobowiązań wraz z odsetkami oraz zobowiązań komorniczych. W czerwcu 2009r. zmarła małżonka w związku z czym poniósł koszty związane w pochówkiem. Zdecydowanie większa część tej kwoty została przeznaczona na poprawę warunków bytowych rodziny, tak by móc zapewnić dzieciom godne warunki życia. W domu w R. 6 zostały wymienione okna, założone centralne ogrzewanie, zakupiono drzwi zewnętrzne oraz wewnętrzne. Wykonane zostały od lata prace remontowe we wszystkich pomieszczeniach domu, założono biały montaż, osprzęt elektryczny i oświetlenie. Odwołujący się podał, iż w celu zapewnienia utrzymania rodzinie zakupił maszyny do cięcia i obróbki drewna - TRAK, na posesji wykonano niezbędne prace do ustawienia maszyny celem prawidłowego jej funkcjonowania. Świadczenie usług tartacznych pozwoli bowiem utrzymać dzieci na przyzwoitym poziomie. Wyjaśnił, że jest świadom tego, że dochód ze sprzedaży nieruchomości jest znaczny lecz obecnie nie jest w stanie pokryć kosztów utrzymania syna w placówce a także córek D. i I. przebywających w Zespole Placówek Opiekuńczo Wychowawczych, Edukacyjnych i Diagnostycznych. Podał, iż podjął starania celem powrotu dzieci do domu rodzinnego. Decyzją z dnia "[...]" lutego 2010r. nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 8 ust. 3 i ust. 11 pkt 2 , art. 10 ust. 3, art. 81 ust. 1-6 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. W motywach uzasadnienia wskazano, iż zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 80 ust. 8, w całodobowej placówce opiekuńczo - wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, rodzice dziecka, osoba pełnoletnia lub jej rodzice, a także opiekunowie prawni lub kuratorzy, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka, z tym że opłata ponoszona przez opiekunów prawnych, kuratorów lub osobę pełnoletnią nie może być wyższa niż 50% kwoty stanowiącej dochód dziecka lub osoby pełnoletniej. Przy czym tę normę prawną stosuje się także do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona - ust. 2 art. 81. Wyjaśniono, iż wysokość tej odpłatności ustala się w zależności od wysokości dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat oraz wysokości średnich kosztów utrzymania dziecka w placówce, co wynika z § 3 uchwały Nr "[...]" Rady Miasta z dnia "[...]" w sprawie ustalenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców dziecka, opiekunów prawnych lub kuratorów dzieci, którzy dysponują dochodem dziecka, osoby pełnoletniej lub jej rodziców z opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Natomiast stosownie do § 2 ust. 1 tej uchwały całkowite zwolnienie z opłat przysługuje w przypadku, gdy dochód rodziny lub osoby zobowiązanej jest równy lub niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji braku podstaw do zwolnienia z opłaty za pobyt dziecka w palcówce odpłatność ustala się według załącznika nr 1 do tej uchwały. Powołano treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając co stanowi źródło dochodu rodziny, jak również przywołano ust. 11 tego przepisu wskazującego, iż w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Wskazano w związku z tym, iż na skutek oświadczenia odwołującego się złożonego w organie w dniu 10 listopada 2009r., dotyczącym uzyskania w sierpniu 2009r. ze sprzedaży nieruchomości kwoty 400.000 zł, prawidłowo dochód z tej sprzedaży uwzględniono w dochodzie rodziny, co dało kwotę miesięczną w wysokości 33.777 zł, a na osobę 8.444,25 zł. Odwołujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zaś trójka jego dzieci przebywa w placówkach opiekuńczo - wychowawczych. Stosownie do art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu odpłatności za pobyt dzieci m.in. w palcówce opiekuńczo - wychowawczej uwzględnia się dzieci przebywające w takiej placówce, jeżeli rodzice ponoszą odpłatność za ich pobyt. W tym stanie sprawy ustalone kryterium dochodowe rodziny wynosi 1404 zł. Wobec tego łączny miesięczny dochód rodziny odwołującego przekroczył kryterium dochodowe rodziny o kwotę 7.040.25 zł, czyli o ponad 500% kryterium dochodowego. Stosownie zaś do treści załącznika do uchwały Rady Miasta z dnia "[...]" w takim przypadku ustala się odpłatność za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej na poziomie 60% tego kosztu. Wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania syna P. w placówce opiekuńczo - wychowawczej ustalono na podstawie obwieszczenia pełniącego funkcję Prezydenta Miasta z 4 lutego 2009r., gdzie miesięczny koszt utrzymania w Pogotowiu Opiekuńczym stanowi kwotę 5.681 zł. Kolegium wskazało, iż prawidłowo dokonana ocena prawna i faktyczna w sprawie pozwala na stwierdzenie, iż brak jest podstaw do zwolnienia całościowego czy też częściowego z opłaty za pobyt dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie P.M. wyjaśnił, iż ustalenie jego dochodu na podstawie sprzedanej działki jest rozbieżne ze stanem faktycznym. Wyjaśnił, że po opuszczeniu zakładu karnego dom zastał opuszczony i zaniedbany. Chcąc odzyskać dzieci i stworzyć im warunki do życia przeprowadził niezbędny remont. Wskazał, iż dzieci pomimo, iż straciły matkę to nie popadły w nałogi. Podkreślił, iż tak wysokie alimenty za syna P. sprawią, że nie będzie mógł ich spłacić. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślono, iż nie znaleziono podstaw do zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt dziecka w placówce z uwagi na dochód, którym dysponuje skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa., sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie skarżonego rozstrzygnięcia może nastąpić między innymi w sytuacji, gdy kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oceniając legalność rzeczonej decyzji w świetle powołanych wyżej przepisów prawa Sąd stwierdził, że skarga nie mogła być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. W sprawie tej bezsporna jest okoliczność, iż syn skarżącego P.M. przebywa od dnia 1 września 2009r. w Pogotowiu Opiekuńczym, wcześniej zaś jak podała strona w wywiadzie środowiskowym przebywał w Zakładzie Poprawczym. Nakłada to na skarżącego, jako rodzica obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania w tej placówce do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania stosownie do art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Opłatę tę ustala, w drodze decyzji administracyjnej, starosta właściwy we względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki, który uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby i który jest władny częściowo lub całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty ze względu na trudną sytuację materialną rodziny (art. 81 ust. 3, 4 i 5 ustawy). W ust. 6 tego przepisu zawarto upoważnienie rady powiatu, którą w tej sprawie jest Rada Miasta, z uwagi na okoliczność, iż "[...]" jest miastem na prawach powiatu, do określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania z odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Ustawodawca przeniósł zatem na organ stanowiący samorządu terytorialnego uprawnienie do określenia tych zasad oraz warunków. W przedmiotowej sprawie konkretyzacja tego uprawnienia znajduje się w uchwale Nr "[...]" Rady Miasta z dnia "[...]" w sprawie ustalenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców dziecka, opiekunów prawnych lub kuratorów dzieci, którzy dysponują dochodem dziecka, osoby pełnoletniej lub jej rodziców z opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w placówce opiekuńczo - wychowawczej stanowiącej akt prawa miejscowego - źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organu go stanowiącego (art. 87 ust. 2 Konstytucji RP). Przy czym wskazać należy, iż obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej obciąża również rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona - art. 81 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie zaś do § 2 ust. 1 powołanej uchwały całkowite zwolnienie z opłat przysługuje w przypadku, gdy dochód rodziny, osoby zobowiązanej lub dochód dziecka, którym dysponuje opiekun prawny lub kurator jest równy lub niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast w przypadku gdy dochód rodziny przekracza to kryterium dochodowe może być przyznane częściowe zwolnienie z tej opłaty. I tak w załączniku nr 1 do ww. uchwały zawarto zapis, iż w przypadku wysokości dochodu w rodzinie powyżej 400% kryterium dochodowego ustala się odpłatność za pobyt dziecka w placówce w wysokości 60% tej odpłatności tj. średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Jak wynika z obwieszczenia pełniącego funkcję Prezydenta Miasta z dnia 4 lutego 2009r. w sprawie ustalenia wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w placówkach opiekuńczo - wychowawczych funkcjonujących na terenie Miasta w 2009r. miesięczny koszt utrzymania dziecka w Pogotowiu Opiekuńczym przy ul. Pstrowskiego 5a wynosi 5.681 zł. Z zapisu § 5 powołanej uchwały z wynika także, że w uzasadnionych przypadkach, ze względu na trudną sytuację materialną osoby i rodziny, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, może zwolnić z opłaty lub odstąpić od ustalania opłaty określonej w załączniku nr 1 do uchwały. Zapis powyższy wskazuje jednoznacznie, iż rozstrzygnięcie w tym zakresie podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego w przypadku zaistnienia trudnej sytuacji materialnej osoby lub rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania ustawy o pomocy społecznej, jak również zapisy uchwały dotyczącej częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynika niezbicie, iż rodzice mają prawny obowiązek ponoszenia takich kosztów utrzymania nawet w przypadku pozbawienia ich bądź też ograniczenia czy też zawieszenia władzy rodzicielskiej. Skarżący zatem, musi mieć świadomość, iż dopóki syn będzie przebywał w takiej placówce z mocy przepisów prawa jest obowiązany do ponoszenia opłaty z tego tytułu do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania określonego w odpowiednim akcie prawnym. Obowiązek taki może być ograniczony lub zniesiony jedynie w sytuacjach wyjątkowych także określonych w przepisach prawa. Zwolnienie takie nie ma charakteru obligatoryjnego, co oznacza jak wskazano wyżej, że właściwy organ ma prawo a nie obowiązek zwolnić z takiej opłaty. Organ może zwolnić z opłaty w części pod warunkiem, że osoba zainteresowana spełnia przesłanki określone w przepisach i jest w stanie to udowodnić poprzez złożenie odpowiednich dokumentów. Inaczej mówiąc osoba zainteresowana musi aktywnie współpracować z organem między innymi poprzez pozostawanie z nim w kontakcie, przedkładanie na wezwanie dokumentów żądanych przez organ, bądź też uzasadniających twierdzenia skarżącego W interesie skarżącego - czego w tej sprawie nie czynił - było zatem wykazanie, że ma on prawo do częściowego lub całkowitego zwolnienia, czego w tej sprawie nie wykazał. W rzeczonej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że dochód skarżącego stanowi pobierany zasiłek stały, przyznany decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 5 sierpnia 2009r. w wysokości 444 zł od dnia 1 lipca 2009r. do 31 stycznia 2010r. oraz uzyskana ze sprzedaży nieruchomości w sierpniu 2009r. kwota 400.000 zł. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o : 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast po myśli ust. 11 pkt 2 tego przepisu w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie -kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony. Zgodnie z tym przepisem należało zatem dochód uzyskany ze sprzedaży działki w kwocie 400.000 zł, który przekraczał kryterium dochodowe rodziny pięciokrotnie, bowiem kwota dochodu rodziny stanowi 1404 zł (4 x 351zł) zaś jej pięciokrotność to 7020 zł, rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od sierpnia 2009r. Skoro tak to kwotę wynikająca z tego podziału miesięcznie stanowiło 33.333,33 zł i po uwzględnieniu zasiłku dla bezrobotnych stanowi to w zaokrągleniu 33.777 zł. Tak ustalony dochód daje kwotę na członka rodziny 8.444,25 zł przy uwzględnieniu w składzie rodziny trójki jego dzieci (art. 10 ust. 3 ustawy). Ustalony wyżej dochód rodziny w sposób nie budzący wątpliwości przekracza 500% kryterium dochodowego tej rodziny co oznacza, iż stosownie do zapisu załącznika nr 1 uchwały odpłatność za pobyt syna w placówce opiekuńczo - wychowawczej winna być ustalona na poziomie 60% średniego miesięcznego kosztu utrzymania - 3.408,60 zł (5.681zł x 60% ). Co do wysokości tej odpłatności wyjaśnić pozostaje, że stosownie do obowiązujących przepisów średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo - wychowawczej ustala starosta, a w przypadku placówek regionalnych - marszałek województwa, i ogłaszają w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca danego roku (art. 86 ust. 7 tej ustawy). To ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności, co ma miejsce w tej sprawie, gdyż odpłatność ustalona została w oparciu o ogłoszenie pełniącego funkcję Prezydenta Miasta z dnia 4 lutego 2009r. Reasumując brak było podstaw do zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt syna w placówce - opiekuńczo wychowawczej, skoro zwolnienie takie może mieć miejsce z uwagi na trudną sytuację materialną osoby zobowiązanej, natomiast w toku postępowania w tej sprawie skarżący nie wykazał zaistnienia takiej sytuacji. Przyznał natomiast, iż znaczna kwota pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży działki przeznaczona została na uregulowanie zaległych należności, remont domu oraz zakup maszyny do świadczenia usług tartacznych, jednakże w żadnym wypadku nie udokumentował chociażby części poniesionych tych wydatków umożliwiając organowi dokonanie oceny, czy w sprawie nie zaszedł uzasadniony przypadek umożliwiający zastosowanie § 5 uchwały uprawniający do zwolnienia z opłaty lub odstąpienia od jej ustalenia. Obecne rozstrzygnięcie nie uniemożliwia skarżącemu wystąpienia z ponownym wnioskiem w tej sprawie w sytuacji udokumentowania zaistnienia uzasadnionego przypadku do zwolnienia z opłaty. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza w sposób istotny prawa brak było podstaw do uwzględnienie skargi i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.