II SA/Ol 309/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców oraz skreślenia prowadzącego ośrodek z rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia kierowców postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi, 2) odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. We wniosku, zgłoszonym na rozprawie, zawodowy pełnomocnik skarżącego - B. B., wniósł "o zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania sądowego, w tym o zwolnienie go od uiszczenia wpisu, który został (...) już zapłacony." Składając kserokopie pięciu kart informacyjnych i sprawozdania z badań laboratoryjnych skarżącego, stwierdził, że środki pieniężne są mu potrzebne z powodu choroby. W związku ze zgłoszonym na rozprawie wnioskiem, po jej odroczeniu, pełnomocnikowi skarżącego doręczone zostało wezwanie do przedłożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Odpowiadając na to wezwanie, skarżący przedłożył wniosek z dnia 22 czerwca 2018 r., w którym wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że swój wniosek opiera na argumentacji zawartej w skardze i przytoczonej przez pełnomocnika na rozprawie. Wskazał, że jego stan zdrowia uległ aktualnie znacznemu pogorszeniu. Powołał się również na swój wiek i fakt pozbawienia go na mocy zaskarżonej decyzji możliwości zarobowych. Dodał, że samo wniesienie wpisu od skargi było znacznym obciążeniem. Zauważyć należy, że na wskazane okoliczności skarżący powoływał się także w skardze. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do ich majątku należy: mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"), oszczędności w kwocie "[...]" oraz dwa samochody ("[...]"). W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochody żony ze stosunku pracy oraz z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w łącznej kwocie "[...]" oraz dochód własny z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11"[...]" - wydatki z tytułu opłat: za energię elektryczną w kwocie "[...]" za dwa miesiące, za gaz w kwocie "[...]" za rok, za wodę i kanalizację w kwocie "[...]" za jeden miesiąc oraz wydatki na leki w kwocie "[...]" za jeden miesiąc, załączając do wniosku kserokopie dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków (średnio "[...]" na miesiąc). W rubryce nr 11 skarżący dodał, że obciążony jest również innymi wydatkami, w tym opłatami za ubezpieczenie pojazdów, wynajem placu manewrowego oraz innymi kosztami leczenia. Przedmiotowy formularz PPF, załączony został do pismo z tego samego dnia, w którym skarżący wskazał, że w przypadku ustanowienia radcy prawnego prosi o wyznaczenie radcy prawnego w osobie dotychczasowego pełnomocnika. Dodał również, że w najbliższym czasie przedłoży dodatkowe dokumenty dotyczące ubezpieczenia pojazdów i wynajmu placu manewrowego oraz faktury za lekarstwa. W związku z koniecznością wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonych przez skarżącego oświadczeń oraz w celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej jego i jego żony, wezwany on został do przedłożenia - w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania - dodatkowego oświadczenia w zakresie dotyczącym aktualności pełnomocnictwa z dnia "[...]" udzielonego radcy prawnemu, reprezentującego go na rozprawie, a ponadto dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej 2-osobowej rodziny w zakresie odnoszącym się do działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego i skarżącego, w tym co do składników majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia oraz wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty za 2017 r. i za 2018 r. z tego tytułu; dochodu żony ze stosunku pracy; wysokości i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków skarżącego i jego żony; wysokości wynagrodzenia za czynności radcy prawnego, podjęte na podstawie pełnomocnictwa z dnia "[...]"; samochodów, wykazanych w rubryce nr 7.3., a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie, w związku z podpisaniem przez skarżącego, zawartego w formularzu PPF, oświadczenia, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym (rubryka nr 12) zostało doręczone skarżącemu - w dniu 9 lipca 2018 r. W dniu 6 lipca 2018 r. skarżący przesłał pismo procesowego z dnia 2 lipca 2018 r., w którym wskazał, że w uzupełnieniu do poprzedniego pisma z dnia 22 czerwca 2018 r. przedkłada dodatkowe dokumenty, które przedstawiają jego aktualne zobowiązania i stałe wydatki. Do pisma załączył kserokopie: faktury za leki w kwocie "[...]", faktury za wynajem placu manewrowego w kwocie "[...]" (opłata za jeden miesiąc), polisy OC za jeden samochód ("[...]") - jednorazowa składka w kwocie "[...]" (termin płatności: "[...]"). Łączne wydatki z tych tytułów wynoszą średnio "[...]" na miesiąc. W terminie wyznaczonym w wezwaniu, czyli do dnia 16 lipca 2018 r., skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych oświadczeń ani dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje: W świetle z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zauważyć należy, że na rozprawie pełnomocnik skarżącego wskazał, że żądanie skarżącego dotyczy również zwolnienia "od uiszczenia wpisu, który został (...) już zapłacony." Mając to na uwadze, wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu podmiotom, którym sytuacja materialna uniemożliwia pokrycie wymaganych kosztów postepowania. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy oznacza zwolnienie od obowiązku uiszczenia tych kosztów. Zwolnienie od kosztów sądowych nie działa zatem wstecz, lecz "na przyszłość" - dotyczy bowiem kosztów wymaganych na danym etapie postępowania i potencjalnych kosztów przyszłych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że na skutek wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi, złożonego po jego uiszczeniu, nie jest możliwe uzyskanie - w ramach instytucji prawa pomocy - jego zwrotu. W tych okolicznościach przyjąć należy, że merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego, złożonego na formularzu PPF, w zakresie w jakim dotyczy zwolnienia od wpisu od skargi jest zbędne. Jak bowiem wskazano wyżej zwolnienie od kosztów sądowych nie działa wstecz - nie obejmuje więc kosztów opłaconych przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie dodać należy również, że opłacenie kosztów sądowych zaprzecza co do zasady twierdzeniu, że strona nie była w stanie ich uiścić. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy, postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zanim możliwe będzie odniesienie się do tak zakreślonego zakresu żądania, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 3 zd. 1 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W niniejszej sprawie, w aktach sądowych (k. 38) znajduje się pełnomocnictwo z dnia "[...]" do reprezentowania skarżącego przed sądami przez radcę prawnego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie nie wpłynęło wyraźne zawiadomienie skarżącego o wypowiedzeniu tego pełnomocnictwa, jednakże mając na uwadze to, że po doręczeniu pełnomocnikowi skarżącego wezwania do przedłożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący samodzielnie wniósł o ustanowienie radcy prawnego, wskazując w piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2018 r. pełnomocnika, który reprezentował go dotychczas, oraz podpisał oświadczenie, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym (rubryka nr 12), pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, a następnie złożył również samodzielnie pismo procesowe z dnia 2 lipca 2018 r., a także - pomimo wezwania - nie potwierdził aktualności przedmiotowego pełnomocnictwa, przyjąć należy, że skarżący nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Tym samym przyjąć należy, w warunkach niniejszej sprawy brak jest, wynikającej z art. 246 § 3 zd. 1 p.p.s.a., przeszkody formalnej do ustanowienia zawodowego pełnomocnika. W tych okolicznościach, przechodząc do oceny spełnienia przesłanek pozytywnych przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a., na wstępie wskazać należy, że z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie przedłożył ani żadnych spośród żądanych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych ani pisma wyjaśniającego brak ich złożenia. Wobec powyższego nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście skarżący nie jest w stanie ponieść dalszych kosztów niniejszego postępowania. Wprawdzie, niezależnie od wezwania, skarżący złożył dokumenty potwierdzające fakt ponoszenia wykazanych przez niego wydatków, lecz zauważyć należy, że są to tylko wybrane wydatki (ich łączna suma to "[...]" na miesiąc). Dopiero jednak oświadczenie co do wysokości i przeznaczenia wszystkich miesięcznych wydatków 2-osobowej rodziny, pozwala na jego skonfrontowanie z informacjami dotyczącymi dochodów rodziny skarżącego i ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W warunkach niniejszej sprawy oświadczenie skarżącego jest w tym zakresie niepełne. Pomimo wezwania, nie została również bliżej wyjaśniona sytuacja finansowa skarżącego i jego żony. Zauważyć należy, że mimo stwierdzenia o utracie możliwości zarobowych w uzasadnieniu wniosku skarżący wykazał w rubryce nr 10 miesięczny dochód własny w kwocie "[...]" oraz dochody żony w łącznej kwocie "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył natomiast ani żadnych dodatkowych oświadczeń ani dokumentów źródłowych odnoszących się do dochodu żony ze stosunku pracy oraz do działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę, a także samego skarżącego, co nie pozwala również na pełną ocenę sytuacji finansowej 2-osobowej rodziny, w tym także ocenę kondycji majątkowej i finansowej prowadzonych firm. W dalszej kolejności, zauważyć należy, że skarżący nie przedłożył również żądanych wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, co również uniemożliwia pełną ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach nie można również wykluczyć, że skarżący rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Zauważyć przy tym należy, że skarżący korzystał dotychczas z usług radcy prawnego. Pomimo wezwania, nie odniósł się jednak do tej kwestii, nie wskazał również, czy jest możliwe - ze źródła, z którego finansował tą usługę - pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie; jeśli tak - to w jakiej kwocie, a jeśli nie - to dlaczego. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że to, że skarżący, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej jego 2-osobowej rodziny, jej źródeł utrzymania i ponoszonych wydatków, a także wyciągów z rachunków bankowych małżonków, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia zweryfikowanie oświadczenia skarżącego w zakresie sytuacji materialnej i tym samym ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi również wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania dalszych kosztów niniejszego postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Powyższe uzasadnia zatem odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.