II SA/Ol 320/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skierowania do środowiskowego domu pomocy społecznej i odpłatności za pobyt postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. W. L. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję wydaną w dniu "[...]" z upoważnienia Prezydenta Miasta O. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o skierowaniu skarżącego do Środowiskowego Domu Pomocy Społecznej "B." w O., ustalającą odpłatność miesięczną za pobyt we wskazanym wyżej domu w wysokości 5% kwoty dochodu świadczeniobiorcy, tj. 98,15 złotych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, W. L. wniósł o ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. W jego uzasadnieniu podniósł, iż w sprawie o sygn. akt "[...]" odmówiono przyznania mu adwokata, ponieważ jak oświadczył: "nie podałem dlaczego aparat słuchowy potrzebuję za 11 tyś. zł x 2 a nie tańszy oraz że nic nie stoi na przeszkodzie, żebym się zapożyczył" i dodał "dokładam starań by móc pracować, bo skąd wezmę 200 tyś. na spłatę mieszkania." W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wypełnienie lub skreślenie rubryk od nr 6 do nr 11, czyli złożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący przedłożył uzupełniony formularz wniosku, z którego wynika, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. wykazał udział w wysokości 1/5 w mieszkaniu o powierzchni 48 m2, natomiast w rubryce nr 7.2.1. – środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości ok. 20.000 zł, dodając w nawiasie "minus 4/5 mieszk 48 m2". W rubryce nr 9 oświadczył: "(...) oprócz tego, że mieszkanie, w którym jestem zameldowany to tylko 1/5 moje, to jeszcze aparaty słuchowe ponad 4 tyś. (1 x 2) zł + lekarstwa (Na razie zrezygnowałem z najdroż." W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochód z tytułu renty wraz z dodatkiem dla sieroty i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości ok. 2.000 zł. Ponadto ze znajdującej się w aktach administracyjnych aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 30 września 2010 r. wynika, iż skarżący jest inwalidą II grupy. Mieszka sam w mieszkaniu, za które opłaty (czynsz i energia) wynoszą łącznie ok. 390 zł. Natomiast wysokość dochodu skarżącego netto z tytułu renty i zasiłku pielęgnacyjnego wynosi łącznie 1.962,97 zł. Postanowieniem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie stronie prawa pomocy, obejmującego ustanowienie adwokata. Wskazano, iż skarżący posiada stały miesięczny dochód z tytułu renty wraz z dodatkiem i zasiłkiem pielęgnacyjnym. Mając na uwadze jego wysokość oraz to, że przekracza on kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu dochód ten umożliwia nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania skarżącego, w tym także koszty utrzymania mieszkania oraz koszty pobytu w środowiskowym domu pomocy społecznej (pochłaniające ok. 1/4 dochodu), ale również na poczynienie pewnych oszczędności i tym samym na partycypowanie w kosztach postępowania, ograniczających się w warunkach niniejszej sprawy do kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Dodatkowo zwrócono uwagę na fakt, iż skarżący dysponuje ponadto oszczędnościami na rachunku bankowym w wysokości ok. 20.000 zł, którymi może się posiłkować, gdy oszczędności poczynione z bieżącego dochodu okażą się niewystarczające na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Co prawda skarżący wskazał, że środki te są zabezpieczone na spłatę udziału w mieszkaniu oraz na aparaty słuchowe i lekarstwa, ale nie wskazał, że wydatki na te cele są aktualnie wymagalne i wyczerpują w całości kwotę zgromadzonych oszczędności. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzono, iż skarżący jest w stanie samodzielnie ponieść koszty związane z ustanowieniem adwokata w niniejszej sprawie. W. L. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Podniósł, iż nie wzięto pod uwagę wysokości zadłużenia mieszkania (200000 złotych), a także kosztów związanych z aparatem słuchowym i zakupem lekarstw na niedosłuch oraz na inne jego dolegliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Należy zaznaczyć, iż wnioskodawca skarżąc w niniejszej sprawie działanie organu administracji w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W związku z powyższym, rozważenia wymaga wyłącznie kwestia zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa procesowego przez ustanowienie adwokata. Stosownie bowiem do art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 wskazanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym prawidłowo go wypełnić i uzasadnić. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż posiadane przez stronę środki finansowe pozwalają na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skarżący posiada stały miesięczny dochód z tytułu renty wraz z dodatkiem i zasiłkiem pielęgnacyjnym, którego wysokość przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a ponadto dysponuje oszczędnościami na rachunku bankowym w wysokości ok. 20.000 zł. Należy zatem przyjąć, iż jest on w stanie zabezpieczyć środki na niezbędne koszty swojego utrzymania, jak również ma możliwość poczynić pewne oszczędności, pozwalające na ustanowienie zawodowego pełnomocnika w niniejszej sprawie i tym samym partycypowanie w kosztach postępowania. Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że istnieje podstawa do ustanowienia mu adwokata. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.