II SA/Ol 322/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na uchwałę Zarządu Województwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie oceny wypełniania obowiązku prowadzenia racjonalnej gospodarki rybackiej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M.M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż jego gospodarstwo rolne wykazuje się niską dochodowością; dochód na osobę w 7-osobowej rodzinie (w tym czworo dzieci na studiach a piąte w gimnazjum) wynosi ok. 200 zł miesięcznie. Oświadczył ponadto, iż jedyny wartościowy majątek rodziny stanowi 8 ha gruntów rolnych wraz z domem o powierzchni 149 m2. W piśmie z dnia 21 czerwca 2008 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z 13 czerwca 2008 r., skarżący oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo rolne o profilu hodowlanym. Jego inwentarz składa się z 26 owiec, 7 kóz i 1 krowy. W ciągu ostatnich 12 miesięcy przyniosło ono dochód w łącznej kwocie 16703,92 zł (11120,02 zł - dotacje unijne, 2683,90 zł - "dochód z jeziora brutto", 3000 zł - dochód z gospodarstwa agroturystycznego). Łączna kwota stypendiów pobieranych w ciągu roku przez dzieci wynosi 14621,7 zł. Jedno z nich uzyskuje 1000 zł z pracy sezonowej. Zgodnie z przedstawionym wyliczeniem, 38110 zł stanowi sumę rocznych wydatków gospodarstwa rolnego i domowego. Skarżący wskazał, iż 15 marca 2007 r. zaciągnął 20000 kredytu na pokrycie wydatków rodziny. Z dochodów jeziora, które "stanowiło istotny dodatek żywnościowy rodziny (ryby)", pokrywał opłatę za jego dzierżawę. Zgodnie z żądaniem przedłożone zostały: wyciąg z rachunku bankowego M.M. (saldo na dzień 31.05.2008: 4,01 zł), J.M. (saldo na dzień 20.06.2008: 10,47 zł), M.M. (saldo na dzień 20.06.2008: 8,96 zł); decyzje o przyznaniu płatności ONW i płatności do gruntów rolnych. Skarżący zapowiedział przesłanie brakującego wyciągu z konta syna około 1 lipca 2008 r. Jego żona oświadczyła, iż nie ma konta bankowego. Rozstrzygając zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) - zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. - zwolnienie strony od całości kosztów sądowych bądź też od ich poszczególnych składników lub ich części - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.) - następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego (w rozpatrywanym przypadku kosztów sądowych) we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie z 24 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 343/07, niepubl.). Oświadczenia złożone przez M.M. nie przekonują o tym, iż pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 300 zł (wpis od skargi), spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Nie bez wpływu na ocenę ich wartości dowodowej pozostaje fakt, iż w uzasadnieniu wniosku skarżący posłużył się stwierdzeniem, że "dochód na osobę w rodzinie wynosi ok. 200 zł miesięcznie" [16800 zł (rocznego dochodu) ÷ 7 (osób) ÷ 12 (m-cy)], a już w wyniku wezwania do uzupełnienia materiału dowodowego podał, że w ciągu roku do dyspozycji rodziny pozostaje w sumie 32325,62 zł. Według oświadczenia, dochód z gospodarstwa o profilu hodowlanym, nie licząc dotacji, przynosi jedynie jezioro. Wynosi on "brutto 2.683,90 zł" rocznie. Z dalszej części pisma z 21 czerwca 2008 r. wynika, iż skarżący z "dochodów jeziora pokrywał(-) opłatę" za jego dzierżawę (nie została ona ujęta w spisie wydatków). Z powyższego wynika nie tylko, że całość podanej kwoty z pewnością nie pozostaje do dyspozycji rodziny (dochód brutto - - dochód bez uwzględnienia potrąceń), lecz również to, że nie czerpie ona dochodu z hodowli 34 posiadanych zwierząt. Mając przy tym na względzie stwierdzenie przez skarżącego, iż jezioro "stanowiło istotny dodatek żywnościowy dla rodziny (ryby)", trzeba by było przyjąć, iż cały inwentarz żywy stanowi w zasadzie wyłącznie źródło pozyskiwania pokarmu. Z uwagi na jego liczebność trudno na to przystać. Jeśliby jednak poczynić takie założenie, to trzeba zauważyć, iż częściowe spieniężenie owego majątku obyłoby się bez istotnego uszczerbku w wyżywieniu rodziny. W kontekście oświadczeń skarżącego przedstawienia wymaga omówienie kwestii stanu jego konta bankowego. Skarżący podał, iż 15 marca ubiegłego roku zaciągnął w "B.S. P." kredyt w wysokości 20000 zł, jednak w spisie wydatków nie ujął obciążenia z tego tytułu. Z zaświadczenia wystawionego przez Bank Spółdzielczy w W. Oddział w P. wynika, iż posiada on w nim jeden rachunek bankowy. Wyciąg przedstawiający obroty na tym rachunku od 18 marca do 18 czerwca 2008 r. nie uwidacznia dokonywania w tym okresie operacji polegającej na spłacie raty kredytu, dokumentuje natomiast dodatnie saldo końcowe. Nasuwa się zatem wniosek, iż skarżący zdołał wywiązać się ze zobowiązania kredytowego w zaledwie rok. Konkludując - w oparciu o przedstawione materiały nie sposób dojść do przekonania, iż strona wykazała istnienie w jej przypadku przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tej przyczyny - na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy, powierzającego referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy - orzeczono jak w sentencji.