II SA/Ol 327/18

Dnia 19 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.R. na postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje radcy prawnemu K.F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt administracyjnych sprawy wynika, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza (dalej jako organ I instancji) decyzją z dnia "[...]" r. wydaną na podstawie ar. 2 ,4, 5, 10, 13, 15, 20, 25, 27 i 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ( Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.) przyznał M. R. ( dalej jako: "skarżąca") świadczenie wychowawcze na syna K. R. w kwocie 500 zł, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzję tę organ I instancji uchylił decyzją z dnia "[...]" r. od dnia 1 kwietnia 2016 r., z uwagi na przekroczenie przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" r. uchyliło powyższą decyzję i umorzyło postępowanie pierwszej instancji, wskazując, że uchylenie decyzji może nastąpić ze skutkiem jedynie na przyszłość, tj. dotyczyć tylko tych świadczeń, które faktycznie nie zostały jeszcze stronie wypłacone. Nie można natomiast uchylić decyzji z mocą wsteczną i pozbawić tych świadczeń, które zostały już wypłacone. Do tych świadczeń zastosowanie znaleźć może ewentualnie jedynie instytucja świadczeń nienależnie pobranych. W dniu 30 grudnia 2016 r. organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, a postanowieniem z dnia "[...]" r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia "[...]" r. przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze. Następnie decyzją z dnia "[...]" r., wydaną we wznowionym postępowaniu, organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia "[...]" r. i odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. i przyznał świadczenie wychowawcze na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. i odmówił przyznania tego świadczenia na okres od dnia 1 lutego 2017 r. Kolejną decyzją z dnia "[...]" r. organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 października 2016 r. i orzekł o obowiązku zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]", uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wydana we wznowionym postępowaniu decyzja z dnia "[...]" r. nie zawierała pouczenia w jakim trybie służy od niej odwołanie. Wadliwość ta winna być podstawą do przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania, co wymaga od strony złożenia w tym zakresie stosownego wniosku. Kolegium pouczyło skarżącą, że nadal ma możliwość zakwestionowania decyzji z dnia "[...]" r. w trybie odwoławczym. Aby to uczynić winna złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 58 k.p.a. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że przedwczesne jest orzekanie o tym, czy strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze. Również decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji z dnia "[...]" r., odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji. Także w uzasadnieniu tej decyzji SKO wskazało, że dostrzegło, iż decyzja z dnia "[...]" r. nie zawierała pouczenia w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Kolegium podkreśliło, że wskazane uchybienie nie może być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem brak pouczenia strony, czy też nieprawidłowe jej pouczenie, nie jest rażącym naruszeniem prawa, stanowić natomiast powinno podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, po złożeniu wniosku w tym przedmiocie przez stronę. Ponownie pouczono skarżącą, że nadal ma możliwość zakwestionowania decyzji z "[...]" r. odwołaniem i w tym celu powinna złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Stosując się do pouczeń zawartych w obydwu decyzjach SKO z dnia "[...]" r. skarżąca w dniu 11 stycznia 2018 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia "[...]" r. wraz z odwołaniem od tej decyzji. Postanowieniem z dnia "[...]" r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył treść regulacji zawartej w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. i wskazał, że skarżąca jako przyczynę uchybienia terminowi podniosła brak pouczenia w decyzji organu I instancji co do sposobu i terminu wniesienia odwołania. Organ odwoławczy podkreślił, że mimo iż skarżąca dochowała terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu i wraz z tym wnioskiem dokonała czynności dla której określony był termin, tj. wniosła odwołanie, to jednak termin nie mógł zostać przywrócony, ponieważ decyzja organu I instancji z dnia "[...]" r. zawierała pouczenie o trybie i sposobie wniesienia odwołania, a pouczenie to odpowiadało wymogom Kodeksu postepowania administracyjnego w brzmieniu sprzed nowelizacji tj. sprzed 1 czerwca 2017 r . Odnosząc się do decyzji z dnia "[...]" r. , nr "[...]", organ II Instancji stwierdził, , że w decyzji tej błędnie wskazano, że decyzja z dnia "[...]" r. nie zawierała pouczenia w jakim trybie służy od niej odwołanie, ponieważ pouczenie takie zostało w niej zawarte. W skardze na powyższe postanowienie wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. R. wniosła o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła : - naruszenie zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady zaufania do organów administracji poprzez obarczenie strony negatywnymi konsekwencjami błędu organu II Instancji oraz zasady dokładnego zbadania stanu faktycznego sprawy i załatwienia sprawy w oparciu o słuszny interes strony przejawiające się w rozstrzygnięciu negatywnym dla strony, pomimo przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej; - błędną ocenę stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, że nie wypełniły się przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skoro to SKO popełniło błąd wskazując na konieczność złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a skarżąca zastosowała się do tej dyspozycji, to nie może ponosić negatywnych konsekwencji działania organu II instancji. Skarżąca jest osobą wymagającą pomocy i poradnictwa w sprawach prawnych i proceduralnych. Skoro organ pouczył ją o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to skarżąca uważała, że powinna się do tego pouczenia zastosować. Odmowa przywrócenia terminu stanowi rażące naruszenie prawa i powoduje u skarżącej brak zaufania do działania organów administracji. Ponadto organ błędnie ocenił, że nie wypełniły się przesłanki do przywrócenia terminu. Skarżąca po otrzymaniu z MOPS decyzji z dnia "[...]" r., dowiadywała się, czy może od decyzji tej się odwołać. Uzyskała odpowiedź, że od tej decyzji odwołanie nie przysługuje, a odwołać się będzie mogła od następnej decyzji orzekającej o zwrocie świadczenia. Ze strony skarżącej nie byłoby racjonalnym nieodwoływanie się od decyzji z "[...]" r., skoro od wszystkich innych decyzji się odwoływała. Tylko z powodu informacji o braku możliwości odwołania skarżąca tej czynności nie dokonała w terminie. Na skutek nieprawidłowego działania organów skarżąca bez swej winy uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, dlatego wypełniła się przesłanka warunkująca możliwość przywrócenia uchybionego terminu, a wniosek w tym zakresie wpłynął w ustawowym terminie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie, a w przypadku przywrócenia terminu do wniesienia skargi – o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r. Sąd przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. , dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracyjnymi, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Prawidłowo organ wskazuje, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Według art. 58 § 2 prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Analizując stan faktyczny sprawy organ uznał jednak, że termin do wniesienia odwołania nie może skarżącej zostać przywrócony, ponieważ co prawda terminowo złożyła wniosek o przywrócenie terminu i wraz z tym wnioskiem dokonała czynności tj. wniosła odwołanie, to jednak przesłanka na którą się powołała we wniosku w postaci braku pouczenia co do trybu i terminu wniesienia odwołania nie zaistniała, gdyż decyzja organu I instancji z dnia "[...]" r. to pouczenie zawierała, a błędna ocena w tym zakresie dokonana przez organ odwoławczy w decyzji z dnia "[...]" r. nie ma wpływu na możliwość przywrócenia terminu. Uszło jednak uwadze organu, że informacja o braku powyższego pouczenia w decyzji z dnia "[...]" r. oraz zalecenie o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu zawarte były nie tylko w decyzji z dnia "[...]" r., nr "[...]", uchylającej decyzję dotyczącą nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, ale także w drugiej decyzji z tej samej daty nr "[...]" odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Dodatkowo w decyzji nr "[...]", organ odwoławczy jednoznacznie wskazał, że uchylił decyzję dotyczącą nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ orzekanie w tym przedmiocie jest przedwczesne, gdyż skarżąca nadal ma możliwość zakwestionowania decyzji z dnia "[...]" r. w trybie odwoławczym, po wcześniejszym złożeniu wniosku o przywrócenie terminu. Takie pouczenia zawarte w dwóch odrębnych decyzjach mogły wywołać u skarżącej przekonanie, że wadliwą w jej ocenie decyzję organu I instancji może zakwestionować w zwykłym trybie odwoławczym, co z kolei mogło wpłynąć na jej dalsze czynności w odniesieniu do obydwu decyzji organu II instancji z dnia "[...]" r. np. w postaci rezygnacji z zaskarżenia tych decyzji do sądu administracyjnego. Obarczanie skarżącej skutkami wadliwego działania organu odwoławczego poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Przeciwnie, w myśl art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przy czym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma znaczenia, że informacja (nawet błędna) dotycząca braku pouczenia w decyzji z dnia "[...]" r. i pouczenie o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zamieszczone zostały w decyzjach wydanych przez organ odwoławczy w innych postępowaniach, ponieważ skarżąca działając w zaufaniu do organów administracji (art. 8 k.p.a.) wykonała zalecenia organu odwoławczego i stosowny wniosek złożyła. Nie bez znaczenia dla oceny zaistniałego stanu faktycznego jest także norma zawarta w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro sam organ odwoławczy przyjął, że decyzja organu I instancji nie zawierała stosownego pouczenia i w oparciu o tę podstawę uchylił decyzję w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń jako wydaną przedwcześnie, to nie znajduje uzasadnienia obciążanie skarżącej skutkami błędnej oceny stanu sprawy, dokonanej przez ten organ. Zastosowanie się przez skarżącą do pouczenia (nawet wadliwego) organu odwoławczego zawartego, co należy jeszcze raz pokreślić, nie w jednej, ale w dwóch decyzjach tego organu, nie może powodować dla niej ujemnych skutków, co oznacza że złożony wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rozpatrzy wniosek o przywrócenie terminu, mając na uwadze dokonaną przez Sąd ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu rozstrzygnięto w oparciu o § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.). Ponieważ przedmiotem skargi było postanowienie odmawiające przywrócenia terminu, Sąd zastosował przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a., w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.