II SA/Ol 330/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]; II. zasądza od Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z 21 grudnia 2023 r. Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako: WMPWIS), na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 17 § 1a i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) oddalił zarzut wniesiony przez M. Z. (dalej jako: zobowiązany lub skarżący) w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) na podstawie tytułu wykonawczego z 3 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia podniesiono, że postanowieniem z 3 lipca 2023 r. WMPWIS, będący organem egzekucyjnym na mocy porozumienia zawartego z Wojewodą Warmińsko-Mazurskim w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, nałożył na zobowiązanego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł z powodu uchylania się od poddania małoletniej córki A. Z., urodzonej 3 lipca 2015 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z 13 czerwca 2023 r., wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w (...) (dalej jako: PPIS) i wezwał do uiszczenia jej w terminie 14 dni od daty otrzymania postanowienia. Podano, że zobowiązany nie odebrał tego postanowienia. Z uwagi na to, że zobowiązany nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zaszczepienia dziecka, a także nie uiścił nałożonej grzywny w celu przymuszenia, WMPWIS, będący wierzycielem należności pieniężnej jaką jest grzywna w celu przymuszenia, wystawił w dniu 3 sierpnia 2023 r. tytuł wykonawczy, który został skierowany do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...). Ponadto organ wyjaśnił, że upomnienie wystawione przez PPIS w dniu 20 lutego 2017 r. w sprawie wezwania do poddania dziecka szczepieniom ochronnym, zostało odebrane w dniu 23 lutego 2017 r. przez partnerkę zobowiązanego. Wskazano, że w korespondencji między zobowiązanym a PPIS nie pojawiła się informacja o zmianie adresu zamieszkania, a w związku z tym wystawiając postanowienie o nałożeniu grzywny organ wysłał je na jedyny znany adres. Podano, że organ zwrócił się do Burmistrza I. o ustalenie adresu zameldowania zobowiązanego na pobyt stały, a wskazany przez Burmistrza adres nie został podany przez zobowiązanego w korespondencji prowadzonej przez niego w toku czynności egzekucyjnych oraz w toku postępowania przed organami, mimo że zdaniem organu winien poinformować organ o zmianie miejsca zamieszkania. Pomimo tego organ ponownie doręczył przedmiotową korespondencję na wskazany przez Burmistrza adres, ale zobowiązany także tej korespondencji nie podjął. Zdaniem organu działania takie zmierzają do uniknięcia wykonania obowiązku niepieniężnego. Zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i anulowania nałożonej grzywny w celu przymuszenia. Podniósł, że nie uchyla się od obowiązkowych szczepień dziecka, co potwierdza prowadzona w latach 2016-2017 korespondencja z PPIS odnośnie do terminów i dawek szczepień oraz wieku, w którym należy zaszczepić dziecko. Zaznaczył, że organ nałożył grzywnę w celu przymuszenia bez dokonania jakichkolwiek ustaleń odnośnie do aktualnego stanu faktycznego sprawy. Powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. Zdaniem skarżącego nie był on zobowiązany do przekazania PPIS informacji o zmianie miejsca zamieszkania, bowiem po pierwszym kwartale 2017 r. nie prowadził już żadnej korespondencji z tym organem, a przez kolejne 2 lata nie było żadnego kontaktu z PPIS. Zobowiązany miał zatem podstawy uznać, że sprawa jest zamknięta, ponieważ upomnienie z 20 lutego 2017 r. nie stanowiło wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Odnośnie do nieodebrania przesyłki wysłanej na aktualny adres zamieszkania skarżący wyjaśnił, że w tamtym okresie przebywał dłuższy czas poza miejscem zamieszkania, a ponadto nie dostarczono mu skutecznie awiza. W związku z tym skarżący wniósł o ponowne przesłanie przedmiotowego pisma. Postanowieniem z 23 lutego 2024 r. WMPWIS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z 21 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, że upomnienie zostało wysłane na jedyny znany organowi adres, a przesyłkę odebrała w dniu 23 lutego 2017 r. matka dziecka. Wskazano, że w licznej korespondencji między zobowiązanym a organem nie pojawiła się informacja o zmianie adresu zamieszkania. Podniesiono, że także korespondencja zawierająca postanowienie z 3 lipca 2023 r. o nałożeniu grzywny i nałożeniu opłaty za czynności egzekucyjne wraz z tytułem wykonawczym, przesłana na nowy adres zobowiązanego, nie została odebrana. Przy czym w ocenie organu nieprzebywanie przez dłuższy okres w miejscu zamieszkania nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej brak odbioru korespondencji. Także zarzut skarżącego o niepozostawieniu awiza celem odbioru przesyłki w placówce pocztowej w ocenie organu nie jest wiarygodny i stanowi celową taktykę zmierzającą do utrudniania postępowania. WMPWIS podkreślił ponadto, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza zakwestionowania samego obowiązku poddawania się szczepieniom, lecz dotyczy sposobu ogłaszania Programu Szczepień Ochronnych w formie tzw. komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Wyjaśniono przy tym, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym przez niego do tych osób albo ich opiekunów prawnych lub faktycznych. Realizacja tego obowiązku poprzedzona jest badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia istnienia przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo ewentualnego przedstawienia zaświadczenia o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych, gdyż ustawodawca pozostawił decyzji lekarza podstawowej opieki zdrowotnej określenie, czy szczepienie obowiązkowe może zostać przeprowadzone i kiedy powinno zostać przeprowadzone. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano, że odmowa wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych, przewidziana w art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, jest możliwa tylko wtedy, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Natomiast przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewidują możliwości odmowy poddania się szczepieniom. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego. W obszernym uzasadnieniu skarżący ponowił zarzuty przedstawiane w uprzednio składanych pismach. Podniósł, że organy całkowicie pominęły przedstawioną przez niego argumentację, błędnie uznając, że uchyla się on od ustawowego obowiązku zaszczepienia małoletniej córki. Podkreślił, że nigdy nie odmówił wykonania ustawowego obowiązku szczepień, a jedynie zakwestionował kalendarz szczepień na dany rok w oparciu o komunikat GIS, jak również wykazał szereg błędów prawych, administracyjnych i proceduralnych, które w jego ocenie miały miejsce w niniejszej sprawie od samego początku, tj. od 2015 r. Skarżący podał, że pismo z 13 marca 2017 r. było ostatnim, jakie otrzymał od organów w niniejszej sprawie. Zarzucił, że postanowienie z 3 lipca 2023 r. nie zostało mu skutecznie doręczone, gdyż pod adresem, na które zostało wysłane, przebywał do 2019 – 2020 r. Zaznaczył przy tym, że organ nie podał podstawy prawnej, z której wywodzi konieczność poinformowania organu o zmianie miejsca zamieszkania. Skarżący zakwestionował także nałożenie grzywny po ponad 6 latach od wystawienia upomnienia, bez uprzedniego dokonania aktualnych ustaleń faktycznych w sprawie, w tym również aktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego. Podał, że o nałożeniu grzywny i prowadzonej egzekucji dowiedział się dopiero z pisma Urzędu Skarbowego w (...) z 10 sierpnia 2023 r., zaś WMPWIS ustalił jego aktualny adres dopiero po wniesieniu zarzutów. Skarżący przedstawił również swoje stanowisko w kwestii szczepień dziecka. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2013 r. (sygn. akt II OSK 745/12) skarżący podniósł, że PPIS nie jest uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych dotyczących szczepień ochronnych ani też do prowadzenia w tym zakresie postępowania egzekucyjnego. Z kolei Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 maja 2023 r. orzekł, że komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego nie mogą być źródłem powszechnie obowiązującego prawa i tym samym podstawą do nałożenie grzywny. W tej sytuacji, w ocenie skarżącego, nałożona na skarżącego grzywna powinna być anulowana, bowiem stosowne rozporządzenie zostało wydane dopiero 27 września 2023 r., a sprawa dotyczy okresu przed wejściem w życie tego rozporządzenia. Skarżący zarzucił także, że nie został prawidłowo poinformowany o przysługujących mu środkach zaskarżenia od wydanych w postępowaniu rozstrzygnięć. Jednocześnie wyjaśnił, że nie odebrał korespondencji kierowanej do niego na aktualny adres, gdyż przebywał w tym czasie poza miejscem zamieszkania, na co wskazał w skierowanym do organu piśmie. W tej sytuacji organ winien podjąć kolejną próbę dostarczenia korespondencji. W odpowiedzi na skargę WMPWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W ocenie organu działania skarżącego są ukierunkowane na uchylanie się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych wobec małoletniego dziecka. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów organ wskazał, że każde rozstrzygnięcie WMPWIS zawierało pouczenie odnośnie do możliwości złożenia środków zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu wymagającym jego uchylenia. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że złożona skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie w sprawie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Podnieść przede wszystkim należy, że w myśl art. 19 k.p.a., który ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z mocy art. 18 u.p.e.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Zgodnie zaś z art. 34 § 2 u.p.e.a. postanowienie w przedmiocie zarzutów wydaje wierzyciel, który oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 1), uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 2) lub stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 3). W niniejszej sprawie postanowienie w przedmiocie zarzutów zostało wydane przez WMPWIS jako wierzyciela. Organ ten uznał bowiem, że zarzuty podniesione przez skarżącego w piśmie z 22 sierpnia 2023 r. dotyczą wyłącznie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w związku ze skierowaniem do tego organu wniosku o wykonanie postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Takie stanowisko organu nie znajduje jednak uzasadnienia. Należy bowiem podkreślić, że z treści powołanego pisma skarżącego z 22 sierpnia 2023 r. wynika, że skarżący nie tylko kwestionuje postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania kwoty grzywny, ale podważa w ogóle zasadność prowadzenia w stosunku do niego egzekucji administracyjnej, która ma na celu wyegzekwowanie obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu córki skarżącego szczepieniom ochronnym. Wprawdzie pismo zawierające zarzuty w sprawie czynności egzekucji administracyjnej zostało skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego, ale wynika to wyłącznie z faktu, że – jak podał skarżący - dopiero od daty podjęcia czynności przez ten organ skarżący dowiedział się o toczącej się w stosunku do niego egzekucji administracyjnej. Co więcej, także z treści art. 122 u.p.e.a., który określa tryb nałożenie grzywny w celu przymuszenia wynika, że zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 u.p.e.a.) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 3 u.p.e.a.). Przy czym zarzuty, o których mowa w tym przepisie, odnoszą się do prowadzenia postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie obowiązku o charakterze niepieniężnym, do których wykonania ma przymusić nałożona grzywna. Nie bez znaczenia jest również fakt, że także w zaskarżonym postanowieniu WMPWIS w odniesieniu do postanowienia o nałożeniu grzywny wskazuje jedynie, że zostało ono prawidłowo doręczone, natomiast w pozostałej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia odnosi się do obowiązku szczepień, a zatem do zasadności prowadzenia egzekucji dotyczącej obowiązku o charakterze niepieniężnym. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że niewłaściwie organ zakwalifikował zgłoszone zarzuty jako dotyczące wyłącznie egzekucji grzywny w celu przymuszenia, a nie egzekucji obowiązku poddania dziecku obowiązkowym szczepieniom. W związku z tym wskazać należy, że organem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, a tym samym wierzycielem w egzekucji administracyjnej, jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, co wynika nie tylko z przepisu art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338 ze zm.) w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., ale także z tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach sprawy, z którego wynika, że wierzycielem obowiązku poddania dziecka skarżącego obowiązkowym szczepieniom jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w (...). W związku z tym to ten organ był uprawniony do rozpoznania zarzutów skarżącego wniesionych w niniejszej sprawie jako organ I instancji, a dopiero w przypadku wniesienia zażalenia - WMPWIS jako organ II instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie WMPWIS wydał postanowienie zarówno jako organ I instancji, a także jako organ odwoławczy, niesłusznie powołując się na treść art. 17 § 1a u.p.e.a., który w tym przypadku nie ma zastosowania. Zaskarżone postanowienia wydane zatem zostały z naruszeniem właściwości rzeczowej, do której przestrzegania, jak podano wyżej, organy egzekucyjne są zobowiązane z mocy art. 19 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Natomiast dodatkowo należy wskazać, że niesłuszny jest pogląd organu jakoby skarżący miał obowiązek informowania wierzyciela, czy też organu egzekucyjnego o każdej zmianie adresu z uwagi na doręczenie mu upomnienia. Wprawdzie upomnienie z 20 lutego 2017 r., w którym PPIS wezwał skarżącego do wykonania obowiązku poddania szczepieniom małoletniej córki, zostało skutecznie doręczone zobowiązanemu, co potwierdził zresztą sam skarżący w piśmie z 28 lutego 2017 r., ale podkreślić należy, że zarówno w dacie wystawienia upomnienia, jak i jego doręczenia nie obowiązywał jeszcze przepis nakładający obowiązek informowania przez zobowiązanego o każdej zmianie adresu. Upomnienie to zostało bowiem wystawione 20 lutego 2017 r. i doręczone w dniu 23 lutego 2017 r. Natomiast art. 15 § 1a u.p.e.a. stanowiący, że upomnienie zawiera pouczenie zobowiązanego, że w przypadku niewykonania w całości obowiązku w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia zobowiązany ma obowiązek zawiadomienia wierzyciela, a po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - również organu egzekucyjnego, o zmianie adresu jego miejsca zamieszkania lub siedziby, został dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019. poz. 2070), zmieniający powołany przepis z dniem 30 lipca 2020 r. Zatem ponownie rozpoznając sprawę organ przekaże ją do rozstrzygnięcia według właściwości organowi I instancji. Natomiast w tych okolicznościach Sąd nie może odnosić się do zarzutów merytorycznych, gdyż w pierwszej kolejności podlegają one rozpoznaniu przez właściwe organy administracji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.