II SA/Ol 335/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, J. B., powołując się na niski dochód rodziny, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W rubryce nr 7.1 wykazał mieszkanie "[...]", natomiast w rubryce nr 10 – dochód rodziny z tytułu renty żony i pobieranego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520 zł. W rubryce nr 11 dodał, iż ze środków tych muszą regulować stałe opłaty – czynsz, prąd, gaz. W efekcie na codzienne utrzymanie pozostaje im znikoma kwota, z której dodatkowo pokrywać muszą wydatki na leki. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wskazał wysokość netto renty żony sprzed i po waloryzacji (odpowiednio "[...]"), podnosząc, iż "[...]" do dnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego renta była jedynym źródłem ich dochodu. Zauważył, iż z tego skromnego źródła ciężko było im się utrzymać, dlatego też musieli zaciągać pożyczki "[...]" i zadłużenie z tego tytułu wciąż rosło. Oświadczył, iż do czasu otrzymania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego korzystali z dodatku mieszkaniowego i dwukrotnie otrzymali świadczenie z pomocy społecznej. Wskazał wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków (czynsz, energia, gaz, telefon, podatki – "[...]", leki żony – "[...]", wyjazdy do poradni specjalistycznych, odzież, artykuły chemiczno-higieniczne, wyżywienie i inne nieprzewidziane wydatki – ok. "[...]") oraz dodał, iż także obecnie ich dochód musi być zasilany pożyczkami "[...]". Zauważył, iż żona jest coraz częściej poddawana stałym kontrolom poradni "[...]", a jej choroba zmusza ją do zażywania dodatkowych, drogich leków. Wyjaśnił, iż wyrównanie z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego zostało wypłacone w dniu "[...]" i w całości przeznaczone zostało na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych pożyczek, wciąż jednak mają zobowiązania z tego tytułu. Dodał, iż w okresie, kiedy jeszcze mógł pracować – do "[...]" r. byli w stanie wraz z żoną pokrywać wszystkie swoje zobowiązania, a z uwagi na chorobę żony starali się również zabezpieczać pewne środki na lokatach bankowych na wypadek konieczności skorzystania z natychmiastowej pomocy lekarskiej, opłacenia zabiegów, itp. Wskazał, iż założone lokaty są lokatami terminowymi, co oznacza, że w przypadku ich likwidacji natychmiast traci przynajmniej 1/3 ich wartości. Do przedmiotowego pisma, skarżący załączył kopie: decyzji o ustaleniu prawa jego żony do renty i jej waloryzacji, decyzji w przedmiocie utraty przez niego statusu osoby bezrobotnej, przyznania dodatku mieszkaniowego (3 egz.) oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do pomocy finansowej dla osób pobierających to świadczenie, pisma żony i zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej dotyczących jego ubezpieczenia zdrowotnego, dokumentów wskazujących wysokość podatku od nieruchomości oraz opłat za mieszkanie, energię, gaz, dzierżawę i ubezpieczenie żony, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych małżonków za okres ostatnich trzech miesięcy, zgodnie z którymi saldo na dzień "[...]" 2012 r. wynosi na "koncie "[...]"" + "[...]" zł, na "koncie "[...]"" + "[...]" zł oraz na lokatach: "[...]", "[...]" i "[...]". Z przedmiotowych wyciągów wynika ponadto, iż na "konto "[...]"" wpływa co miesiąc poza rentą żony skarżącego, również pobierany przez nią zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, a średnia miesięczna kwota wypłat gotówkowych dokonywanych przez skarżącego to "[...]". Zauważyć również należy, iż zgodnie z załączoną kopią decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jest ono wypłacane skarżącemu w kasie ośrodka pomocy społecznej. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie też do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego nie wystarczy zatem wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W niniejszej sprawie, przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy, obejmującego ustanowienie adwokata. Zauważyć należy, iż obecnie skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem z tytułu renty i świadczeń opiekuńczych – zasiłku i świadczenia pielęgnacyjnego (w łącznej wysokości "[...]"), który jak przyjąć należy, mając na uwadze wysokość wykazanych wydatków (w łącznej kwocie "[...]"), odpowiadającą generalnie wysokości wypłat gotówkowych z "konta "[...]"" oraz pobieranego w kasie ośrodka pomocy społecznej świadczenia pielęgnacyjnego (w łącznej kwocie "[...]"), umożliwia co do zasady zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania jego 2-osobowej rodziny. Skarżący posiada ponadto środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych – na kontach w łącznej wysokości "[...]" oraz na lokatach w łącznej wysokości "[...]", których wartość znacznie przewyższa koszty postępowania w niniejszej sprawie, ograniczające się z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych do kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Podkreślić jednocześnie należy, iż skarżący nie wskazał, aby obecnie istniały jakiekolwiek przeszkody uniemożliwiające poniesienie przedmiotowych kosztów postępowania ze środków na rachunkach. Podniósł ogólnie, iż środki te zabezpieczone zostały w związku z chorobą żony, lecz nie wskazał żadnych konkretnych, spodziewanych w bliskiej przyszłości wydatków koniecznych na ten cel. Obecnie, wszystkie niezbędne wydatki związane z leczeniem jego żony, w tym leki i wyjazdy do poradni specjalistycznych (w świetle przedstawionego przez skarżącego wykazu wydatków i wysokości środków pobieranych na ich pokrycie) pokrywane są z bieżącego dochodu 2-osobowej rodziny. W tej sytuacji, zabezpieczenie środków pieniężnych na pokrycie ewentualnych, bliżej nieokreślonych wydatków w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może uzasadniać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania procesu prowadzonego z inicjatywy skarżącego. Podkreślić należy, iż co do zasady strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji, prawo pomocy powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący posiada takie możliwości dzięki zgromadzonym zasobom pieniężnym na kontach i lokatach. W konsekwencji, brak jest podstaw do uznania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Dodatkowo zauważyć należy, iż nawet gdyby skarżący, uznając pomoc zawodowego pełnomocnika za konieczną już na tym etapie postępowania, zmuszony był jednak (pomimo posiadania środków pieniężnych na kontach) zerwać lokatę, to mając na uwadze to, że dwie z nich założone zostały dopiero w "[...]" 2012 r., przyjąć należy, że zdarzenie to nie będzie wiązało się z utratą zysków, mającą istotny wpływ na ocenę sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny. W konsekwencji, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę uzasadniającą ustanowienie dla niego adwokata. Podkreślić należy, iż pomoc Państwa powinna być przyznawana jedynie osobom, które ze względu na istotnie trudną sytuację materialną, nie są w stanie bez tego rodzaju dodatkowego wsparcia prowadzić swoich spraw przed sądem. Skarżący z przyczyn wskazanych wyżej nie zalicza się do tej grupy osób. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.