II SA/Ol 34/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie modernizacji drogi gminnej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł A.R. zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jest osobą bezrobotną (zaświadczenie - k. 13 akt), nie posiada żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką, synem odbywającym zasadniczą służbę wojskową i żoną, której wynagrodzenie za pracę, wynoszące 1305 zł brutto, jest ich jedynym dochodem; majątek rodziny stanowi nieruchomość rolna (1,08 ha) wraz z domem (145 m2) sprzed 1900 r. Pismem z dnia 13 lutego 2008 r. skarżący został wezwany do przedłożenia: 1) oświadczenia podającego przyczyny wymienienia syna i córki jako osób aktualnie pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przeciętną miesięczną wysokość poszczególnych wydatków bytowych rodziny oraz informacje o inwentarzu gospodarstwa rolnego i pożytkach, jakie ono przynosi; 2) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz ewentualnego oświadczenia o przypadkach nieposiadania takowych rachunków; 3) kopii potwierdzenia ostatniej wypłaty wynagrodzenia żony. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, iż: (ad 1) syn i córka nie pracują, nie usamodzielnili się i dlatego zostali wymienieni jako osoby pozostające w rodzinie i wspólnie z nią zamieszkujące; syn zgłosił się jesienią 2007 r. do odbycia zasadniczej służby wojskowej; córka studiuje zaocznie i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna; przeciętne wydatki bytowe rodziny, przy zastosowaniu daleko idących ograniczeń i wyrzeczeń, wynoszą 1000 zł; inwentarz gospodarstwa to: 1 maciora, 6 prosiąt, 250 kur, ciągnik Ursus (1974 r.) do remontu, trzypolowa brona zębata, pług dwuskibowy, dwukółka, 2 fiaty 126 p (1995 i 1997 r.), z czego drugi to "dawca części zamiennych"; hodowla trzody chlewnej i chów kur prowadzona jest bardziej z racji zamieszkiwania na wsi i tradycji niż opłacalności, (ad 2) posiada razem z żoną konto, na które wpływa tylko jej wynagrodzenie w kwocie 973,77 zł (taki też jest stan konta na dzień 19 lutego 2008 r.); córka posiada konto, na które miesięcznie wpływa stypendium socjalne w kwocie 143,52 zł i stypendium na wyżywienie w kwocie 100 zł.; syn konta nie posiada. Do oświadczenia załączone zostało zaświadczenie potwierdzające podaną wysokość wynagrodzenia żony skarżącego oraz decyzja uznająca jego córkę za osobę bezrobotną i odmawiająca przyznania jej prawa do zasiłku. Rozstrzygając zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwolnienie strony od całości kosztów sądowych bądź też od ich poszczególnych składników lub ich części - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 w/w ustawy) - następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie we wskazanym przepisie określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w określonej w nim sytuacji. Wynika z niego również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania pogorszy jego sytuację materialną, bowiem chodzi co najmniej o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb bytowych. Stąd też dotychczasowe orzecznictwo sądowe daje wyraz poglądowi, że instytucja prawa pomocy - stanowiąc wyłom od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 w/w ustawy) - winna znajdować zastosowanie w przypadkach osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie, celem weryfikacji oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, służącego ocenie sytuacji materialnej wnioskodawcy (art. 252 § 2, art. 257 w/w ustawy), został on zobowiązany na podstawie art. 255 w/w ustawy do złożenia dodatkowych dokumentów. Mimo pouczenia o tym, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie przedłożył on jednak w wyznaczonym 7 dniowym terminie wyciągów z rachunków bankowych oraz oświadczenia o przeciętnej wysokości poszczególnych wydatków bytowych. Nie tylko to czyni zasadnym stwierdzenie, iż skarżący nie zadośćuczynił wymogowi wykazania zasadności swego wniosku. Posiadane informacje nie przekonują bowiem o tym, by był on osobą na tyle ubogą, że konieczne jest zwolnienie jej od kosztów sądowych, do których na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Po pierwsze, fakt, iż jego syn odbywa zasadniczą służbę wojskową każe stwierdzić, iż jego utrzymanie nie obciąża aktualnie budżetu rodziny. Koszty utrzymania córki trzeba z kolei pomniejszyć o 243,52 zł otrzymywanych przez nią stypendiów. W końcu, niebagatelne znaczenie ma okoliczność, iż rodzina posiada nie tylko stały dochód, ale również gospodarstwo rolne, dzięki któremu możliwe jest ponoszenie dużo niższych kosztów utrzymania. Przekonuje o tym choćby liczebność inwentarza żywego. W tych uwarunkowaniach należy także wskazać, jak to uczynił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.), iż sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Z podanych przyczyn postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie godzi się zwrócić uwagę wnioskodawcy, iż w razie uwzględnienia skargi przez Sąd przysługiwać mu będzie zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu, który wydał zaskarżony akt (art. 200 w/w ustawy).