II SA/Ol 344/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 1 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G. L. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie podziału nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 344/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę G. L. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". We wniosku z dnia 2 września 2010 r., złożonym wspólnie przez skarżących, będących małżonkami, J. G., ujawniając zamiar złożenia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, iż oboje z żoną nie są w stanie ponieść przedmiotowych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do majątku małżonków należy dom o powierzchni "[...]" (do remontu kapitalnego), nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy marki "[...]", rok prod. "[...]" (zarejestrowany na wnioskodawcę). Nieruchomość obciążona jest hipoteką na kwotę "[...]". W rubryce nr 10 jako jedyne źródło dochodu 2-osobowej rodziny wykazano emeryturę wnioskodawcy w kwocie "[...]" brutto. W rubrykach nr 8 i 11, dodano, iż gospodarstwo rolne prowadzi żona wnioskodawcy – utrzymuje kilka "[...]", których chów nie daje jednak żadnego dochodu, gdyż nie ma na nie zbytu, a ponosić trzeba koszty zbioru siana, w tym wynajęcia niezbędnego sprzętu. Obecnie wnioskodawca ponosi ponadto z żoną zwiększone koszty utrzymania ze względu na zakup opału na zimę, do zapłaty pozostają również zaległe składki KRUS w łącznej kwocie "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 ppsa przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Stosownie bowiem do art. 255 ppsa, jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to ma ona obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Zgodnie z § 4 pkt 1-6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem RM, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić jednocześnie należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia RM, katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od stron postępowania, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu RM, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie Sądu. Powyższe oznacza natomiast, iż ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu Sądu. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 10 września 2010 r., wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że wnioskodawca jest (wraz z żoną) właścicielem nieruchomości rolnej i zgodnie z zawartym we wniosku oświadczeniem jego żona prowadzi gospodarstwo rolne, wezwano go do dokładniejszego wskazania rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, w tym sposobu wykorzystania całej wykazanej we wniosku nieruchomości rolnej (a-b) oraz wysokości rzeczywistych przychodu i dochodu/straty uzyskanych/poniesionych z tytułu jej prowadzenia odrębnie w 2009 r. i w 2010 r., w tym w zakresie przyznanych i/lub wypłaconych w tych latach dotacji i/lub płatności (c). Wnioskodawcę wezwano ponadto do przedłożenia dokumentu, z którego wynika wysokość netto wykazanego we wniosku dochodu z tytułu emerytury (e). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość ponoszonych przez nią wydatków, wezwano go jednocześnie do złożenia wyjaśnień także w tym zakresie (d). Dla potwierdzenia faktu pogorszenia się sytuacji finansowej rodziny wnioskodawcy wezwano go do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (f) oraz do wyjaśnienia, skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej w niniejszej sprawie oraz wskazania dlaczego nie jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła dalszych kosztów postępowania (g). W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, wnioskodawca przedłożył wspólnie z żoną pismo procesowe z dnia 17 września 2010 r., w którym wyjaśnił, iż wykazana we wniosku nieruchomość rolna składa się z działki siedliskowej zabudowanej (znajdują się na niej dom mieszkalny do kapitalnego remontu, budynki gospodarskie i gospodarcze, ogródek, itp.), nieużytku oraz użytków zielonych o pow. "[...]". Wskazał, iż żona chowa "[...]" i "[...]" (odpowiednio – "[...]" sztuk i "[...]" sztuki), które są bezwartościowe, gdyż od ok. "[...]" lat ze względu na brak zbytu nie może ich zbyć. Ich chów nie przynosi dochodu, a jedynie koszty. Oświadczył jednocześnie, iż w związku z tą działalnością nie otrzymali z żoną żadnej dotacji ani płatności. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków wskazał, iż co miesiąc ponosi wydatki na prąd (ok. "[...]"), telefon (ok. "[...]") i drewno ("[...]"), żona zalega ponadto z płatnością za KRUS za dwa kwartały (termin płatności odroczono do dnia "[...]"). Dla potwierdzenia faktu ponoszenia określonych wyżej wydatków i ich wysokości, wnioskodawca załączył do przedmiotowego pisma kserokopie decyzji Prezesa KRUS, faktur, rachunków, itp. Dodał, iż w związku z chorobą żony (do pisma załączono dokumentację medyczną) zwiększone są ponadto wydatki na leki, co ok. 2 tygodnie kupowane jest również paliwo do samochodu. Rodzinę czekają także wydatki na ciepłe obuwie i odzież oraz okulary lecznicze dla żony wnioskodawcy. Jego rodzina ponosi codziennie wydatki na wyżywienie, środki higieniczne, itp. Do pisma załączono kserokopię decyzji "[...]" o waloryzacji emerytury wnioskodawcy, z której wynika, iż jego emerytura brutto wynosi "[...]", natomiast wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie "[...]", a także wyciągi z rachunku bankowego żony wnioskodawcy, oświadczając jednocześnie, iż tylko ona posiada rachunek. Wnioskodawca wyjaśnił ponadto, iż dotychczasowe koszty postępowania w niniejszej sprawie pokrywane były kosztem innych wydatków (składki KRUS, opał). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawca, mimo zawartego w wezwaniu z dnia 10 września 2010 r. pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, nie złożył wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń, co w warunkach niniejszej sprawy uniemożliwia stwierdzenie, że spełnia on przesłankę do przyznania mu prawa pomocy. Zauważyć należy, iż wprawdzie dzięki załączonej do pisma procesowego z dnia 17 września 2010 r. kserokopii decyzji "[...]" o waloryzacji emerytury, wyjaśnione zostało, że wykazana we wniosku wysokość emerytury wnioskodawcy stanowiła w przybliżeniu jej kwotę netto, a nie brutto, lecz niewyjaśnione zostały w sposób dostateczny kwestie związane z prowadzoną przez żonę wnioskodawcy działalnością rolniczą. Zauważyć należy, iż z wniosku wynika, że przedmiotowa działalność nie przynosi żadnego dochodu, a jedynie wiąże się z kosztami. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie wskazał jednak nawet przybliżonej wysokości przychodu z tytułu działalności rolniczej, kosztów związanych z jej prowadzeniem oraz dochodu lub ewentualnej straty oraz źródeł jej pokrycia. Powyższe uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żony. Wobec wezwania do przedłożenia konkretnych dodatkowych oświadczeń, za wystarczające do tej oceny, nie może być bowiem uznane oświadczenie, zawierające bardzo ogólne stwierdzenie, zgodnie z którym chów "[...]" nie przynosi żadnego dochodu. Zauważyć jednocześnie należy, iż chów zwierząt, których utrzymywanie mimo koniecznej przy nich pracy wiąże się jedynie z wydatkami jest niezgodny z zasadami racjonalnego gospodarowania. Wymaga ponadto dysponowania środkami niezbędnymi na pokrycie przedmiotowych wydatków. W warunkach niniejszej sprawy, przyjmując nawet, że koszty związane z działalnością rolniczą pokrywane są z uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy płatności (wbrew oświadczeniu wnioskodawcy, zgodnie z internetowym wykazem beneficjentów wspólnej polityki rolnej, dostępnym na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl, jego żona jest beneficjentem wspólnej polityki rolnej), to brak znajomości wysokości ponoszonych w związku z tą działalnością kosztów oraz wysokości kosztów utrzymania rodziny (wnioskodawca nie wskazał wysokości wszystkich ponoszonych wydatków), uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistych zdolności płatniczych jego i jego żony. Skoro zaś pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego nadal budzą wątpliwości kwestie, które mogą mieć istotny wpływ na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żony, to nie jest możliwe pozytywne rozpoznanie jego wniosku. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Brak złożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń w wymaganym zakresie, a tym samym nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia natomiast ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i uwzględnienie jego wniosku, czy to w całości, czy też w części. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.