II SA/Ol 351/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi M.G. i R.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zmiany w ewidencji gruntów postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Małżonkowie M. i R.G. w reakcji na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Według informacji zawartych we wniosku, skarżący prowadzą gospodarstwo domowe we dwoje. Ich majątek stanowią połowa domu (121,7 m2) z początku XX wieku, którego dach wymaga wymiany a ściana nośna jest znacznie pochylona, oraz grunty rolne o powierzchni "0,70,14" ha - "bez możliwości użytkowania i sprzedaży z powodu "[...]"". "Zadłużenia (...) są następujące: 1. Dopłata do gazu wyniosła 1500 zł przy pomocy społ. 300 zł. 2. Zadłużenie 3000 zł na remont i wymianę dachu - "[...]" w/w pomoc wyniosła 500 zł. 3. Sprawy sądowe około 3600 zł za sprawę "[...]" (...)". Dochody (netto) to: renta skarżącej - 909,05 zł, emerytura skarżącego - 1250 zł, pomoc społeczna na maj i czerwiec 2018 r. - 140 zł "na życie" i 100 zł na obuwie. Stałe wydatki wynoszą: 249 zł na prąd, 400 zł - gaz, 150 zł - wodę, 40 zł - TV, 150 zł - wywóz szamba, 205 zł - lekarstwa, 70 zł. - papier, koperty, znaczki, środki higieniczne, bilety autobusowe. Skarżący czekają na decyzję o podatku rolnym, który w 2017 r. wyniósł 159 zł. 20 czerwca 2018 r. skarżącym doręczono wezwania do przedłożenia (prócz oświadczenia upewniającego, że wniosek dotyczy sprawy ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa "[...]" oraz wskazującego, czy zamiast doradcy podatkowego ma być ustanowiony radca prawny lub adwokat): wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 kwietnia 2018 r. do dnia odbioru wezwania lub oświadczenia wskazującego, kto nie posiadał w owym czasie konta w banku; kopii potwierdzenia ostatniego odbioru renty i emerytury (jeśli nie są przelewane na rachunek bankowy); kopii dowodów opłacenia ostatnich rachunków za prąd, wodę, wywóz śmieci i szamba (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). Pouczono, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi wpłynęło pismo skarżących z 21 czerwca 2018 r. Wnieśli "o przyjęcie niniejszego oświadczenia bez żądania od (nich) inwalidów dowodów ujętych w wezwaniu" i "o obrońcę z urzędu z pominięciem dotychczasowych obrońców (...)". Stwierdzili, iż skarżąca jest od "[...]" r. na rencie inwalidzkiej, która wynosi 910 zł. W 2013 r. przeszła trudną operację. Skarżący jest inwalidą "znacznego stopnia kilku chorób". Od roku nie wychodzi z domu. Niebawem skończy "[...]" lata. Jego emerytura wynosi 1250 zł. Pomoc społeczna na czerwiec i lipiec wyniosła "po 100 zł (na osobę 50 zł) oraz 40 zł na zakup obuwia". W części określonej jako odpowiedź na wezwanie skarżący stwierdzili, iż "wniosek dotyczy WINGiK w "[...]"" a "Dowody do sprawdzenia dostępne są w (ich) mieszkaniu bez możliwości dostarczenia Sądowi. Może to również dokonać obrońca z urzędu." Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak stanowi art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zastosowanie tegoż trybu w rozpatrywanym przypadku nie było spowodowane wątpliwościami wynikającymi bezpośrednio z samego oświadczenia przedstawionego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie do dostarczenia wymienionych we wstępie dokumentów źródłowych uznano mianowicie za celowe zważywszy przyczyny wydania postanowień referendarza sądowego z "[...]" marca 2018 r. o odmowie przyznania M. i R.G. prawa pomocy w sprawie o sygnaturze akt "[...]". W tamtym przypadku oświadczenie we wniosku również wskazywało, jak stwierdzono w uzasadnieniu, że skarżący znajdują się w trudnej sytuacji. Uznano jednak, że dla ustalenia, czy rzeczywiście spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy niezbędne będzie przedstawienie przez nich dokumentów źródłowych, które uprawdopodobniałyby przedłożone oświadczenie. Podkreślono, iż jest to już kolejny ich wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od 1 stycznia 2016 r. prawo to przyznano im w ponad "[...]" sprawach. W takiej sytuacji referendarz - uwzględniając fakt, iż we wszystkich tych sprawach koszty sądowe, czy też wynagrodzenia dla pełnomocników ustanawianych z urzędu poniósł Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli - uznał, że niezbędnym dla przyznania skarżącym prawa pomocy jest uprawdopodobnianie składanych oświadczeń poprzez przedstawienie dokumentów źródłowych. W sytuacji wielości wszczynanych przez nich spraw zasadnym jest bowiem niepoprzestawanie na oświadczeniach i oparcie się na dokumentach źródłowych. Zaznaczono przy tym, że zostali oni wezwani wyłącznie do uprawdopodobnienia oświadczenia złożonego w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów jak i wysokości ponoszonych opłat za media itp. Niezbędnym było nadto ustalenie, czy któreś z nich posiada rachunek bankowy, gdyż w oparciu o wyciąg z takiego rachunku można w sposób najbardziej wiarygodny ustalić sytuację materialną. Referendarz stwierdził, iż nie przedstawiając na wezwanie stosownych dokumentów, skarżący uniemożliwili rzetelną analizę ich zdolności płatniczych, a tym samym ustalenie, czy sytuacja, w której się znajdują wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stanowiło to przeszkodę do uwzględnienia ich wniosków i to pomimo, że w ponad 15 spawach przyznano im prawo pomocy, zaś oświadczenie złożone na urzędowym formularzu obrazuje trudną sytuację materialną i życiową. W orzecznictwie prezentowany jest bowiem pogląd, iż uchylenie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która - poddana ocenie Sądu - może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie mogą jednak uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajdują. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 grudnia 2004 r. (sygn. akt GZ 146/04), "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu." Referendarz zauważył przy tym, że skarżący zamiast złożyć w wyznaczonym terminie materiały źródłowe w postaci rachunków za media, które niewątpliwie każde gospodarstwo domowe otrzymuje i posiada, po raz wtóry przedłożyli wyłącznie oświadczenie. Tymczasem muszą oni dysponować dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskiwanych dochodów. Żądane dokumenty należą do najbardziej podstawowych i niewymagających od strony nadzwyczajnych starań. Mając to na uwadze, niezrozumiałe jest ich nieprzedłożenie, a w zamian tego złożenie kolejnego oświadczenia. Działanie takie może wskazywać, że oświadczenia wnioskodawców mogą nie pokrywać się z dokumentami źródłowymi. Składane zaś wyjaśnienia, iż "skarżący są inwalidami" i w związku z tym proszą o przyjęcie "tego oświadczenia za wystarczające" w żaden sposób nie tłumaczy dlaczego nie chcą przedstawić dokumentów źródłowych. Po zapoznaniu się z przedstawioną argumentacją skarżący, inicjując kolejne postępowanie sądowe, winni przewidywać konieczność dostarczenia standardowych dokumentów źródłowych, licząc się z konsekwencjami zaniechania w tym zakresie. Skoro więc nie zastosowali się do wezwania w niniejszej sprawie, nie została w niej spełniona przesłanka, od której powołane wyżej unormowanie uzależnia przyznanie prawa pomocy. Orzeczono zatem jak w sentencji, czyniąc to w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.