II SA/Ol 351/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2018r. w sprawie ze skargi M. G. i R. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia "[...]"r., nr "[...]" w przedmiocie zmiany w ewidencji gruntów postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. M. i R. G. wnieśli w dniu 8 czerwca 2018r., na urzędowym formularzu, o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z oświadczeniem stron prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, utrzymują się z renty rolniczej skarżącej w kwocie 909,05 zł i emerytury skarżącego w kwocie 1250 zł. Podali, że z pomocy społecznej otrzymali świadczenie pieniężne na żywność w kwocie 140 zł, na obuwie w kwocie 100 zł, dofinansowanie do rachunku za gaz 300 zł oraz dofinasowanie do remontu dachu w kwocie 500 zł. Wskazali, że są właścicielami połowy domu o powierzchni 121,7 m2 z początku XX wieku, który wymaga gruntownego remontu. Wyszczególnili nr działki: pod budynkiem, stanowiącej drogę, las i grunty rolne o powierzchni 0,7014 ha. Stwierdzili, że niemożliwe jest użytkowanie i sprzedaż tych terenów z powodu zalania ściekami z cmentarza. Skarżący wymienili także ponoszone wydatki za prąd, gaz, wodę, wywóz szamba, lekarstwa, telewizję i podatek rolny. W dniu 20 czerwca 2018r. referendarz sądowy wezwał skarżących do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 kwietnia 2018 r. do dnia odbioru wezwania lub złożenia oświadczenia o nieposiadaniu konta bankowego we wskazanym czasie; kopii potwierdzenia ostatniego odbioru renty i emerytury (jeśli nie są przelewane na rachunek bankowy); kopii dowodów opłacenia ostatnich rachunków za prąd, wodę, wywóz śmieci i szamba (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). Pouczono, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżąca domagała się rozpatrzenia wniosku bez żądania dowodów ujętych w wezwaniu. Oświadczyła, że dokumenty znajdują się w domu bez możliwość dostarczenia Sądowi. Wskazała na swój zły stan zdrowia oraz inwalidztwo i wiek 82 lat męża. Odrębnymi postanowieniami z dnia 29 czerwca 2018r. referendarz sądowy w tutejszym Sądzie odmówił przyznania skarżącej i skarżącemu prawa pomocy z powodu uchylenia się od nałożonego obowiązku. Wyjaśnił, że żądanie przedłożenia dokumentów źródłowych nie było spowodowane wątpliwościami wynikającymi bezpośrednio z samego oświadczenia przedstawionego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie do dostarczenia wymienionych dokumentów źródłowych uznano za celowe z uwagi na postanowienia referendarza sądowego z 20 marca 2018 r. o odmowie przyznania M. i R. G. prawa pomocy w sprawie o sygnaturze akt I SA/Ol 104/18. Referendarz podniósł, że w tamtym przypadku oświadczenie we wniosku również wskazywało, że skarżący znajdują się w trudnej sytuacji. Uznano jednak, że dla ustalenia, czy rzeczywiście spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy niezbędne będzie przedstawienie przez nich dokumentów źródłowych, które uprawdopodobniałyby przedłożone oświadczenie. Podkreślono, iż jest to już kolejny ich wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od 1 stycznia 2016 r. prawo to przyznano im w ponad 15 sprawach. W takiej sytuacji referendarz - uwzględniając fakt, iż we wszystkich tych sprawach koszty sądowe, czy też wynagrodzenia dla pełnomocników ustanawianych z urzędu poniósł Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli - uznał, że niezbędnym dla przyznania skarżącym prawa pomocy jest uprawdopodobnianie składanych oświadczeń poprzez przedstawienie dokumentów źródłowych. Referendarz skonstatował, że w sytuacji wielości wszczynanych przez strony spraw zasadnym jest niepoprzestawanie na oświadczeniach i oparcie się na dokumentach źródłowych. Zaznaczono, że skarżący zostali wezwani wyłącznie do uprawdopodobnienia oświadczenia złożonego w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów jak i wysokości ponoszonych opłat za media, itp. Niezbędnym było nadto ustalenie, czy któreś z nich posiada rachunek bankowy, gdyż w oparciu o wyciąg z takiego rachunku można w sposób najbardziej wiarygodny ustalić sytuację materialną. Referendarz stwierdził, iż nie przedstawiając na wezwanie stosownych dokumentów, skarżący uniemożliwili rzetelną analizę ich zdolności płatniczych, a tym samym ustalenie, czy sytuacja, w której się znajdują wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stanowiło to przeszkodę do uwzględnienia wniosków i to pomimo, że w ponad 15 spawach przyznano skarżącym prawo pomocy, zaś oświadczenie złożone na urzędowym formularzu obrazuje trudną sytuację materialną i życiową. Podkreślono, że żądane dokumenty należą do najbardziej podstawowych i niewymagających od strony nadzwyczajnych starań. W związku z tym niezrozumiałe jest ich nieprzedłożenie. Referendarz ocenił, iż działanie takie może wskazywać, że oświadczenia wnioskodawców mogą nie pokrywać się z dokumentami źródłowymi. Składane zaś wyjaśnienia nie tłumaczą dlaczego nie chcą przedstawić dokumentów źródłowych. W ustawowym terminie skarżący wnieśli sprzeciw na postanowienia odmawiające im przyznania prawa pomocy. Wyrazili poczucie dyskryminacji. Wskazali na swój podeszły wiek i zły stan zdrowia. Zarzucili, że referendarz nie ma pojęcia z jakimi trudnościami borykają się na co dzień i pominął, iż prosili o sprawdzenie dokumentów u nich na miejscu. Podali, że skarżąca jest po trzeciej operacji raka złośliwego tarczycy, ma spadek wagi, zawroty głowy i nie może zająć się sprawą. Ponadto skarżący wskazali na naruszenia prawa, których dopuścili się, w ich przekonaniu, organy administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest postanowienie referendarza z dnia 29 czerwca 2018r. o odmowie przyznania prawa pomocy R. G. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie zmiany w ewidencji gruntów. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpatrując stan faktyczny niniejszej sprawy, Sąd uznał, że sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten znajduje zastosowanie, gdy oświadczenie strony, złożone na urzędowym formularzu pod rygorem odpowiedzialności karnej, jest niekompletne, niespójne, zawiera sprzeczności lub budzi uzasadnione wątpliwości z uwagi na okoliczności danej sprawy, czy posiadaną z urzędu wiedzę na temat sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej strony skarżącej. W warunkach niniejszej sprawy rzetelność oświadczenia skarżących nie budzi wątpliwości Sądu co do stanu rodzinnego, majątkowego, uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Przypomnieć należy, na co zwrócił uwagę referendarz, skarżącym przyznano już prawo pomocy w 15 sprawach. Ilość inicjowanych przez skarżących postępowań sądowoadministracyjnych nie podważa wiarygodności składanych dotychczas spójnie oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Z urzędu wiadomym jest Sądowi, że skarżący korzystają z wsparcia pomocy społecznej. Okoliczność ta uzasadnia przyjęcie, że skarżący należą do osób ubogich i nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Należy ocenić, że trudna sytuacja zdrowotna rodziny, podeszły wiek skarżących, jak również stan posiadania uniemożliwia skarżącym zdobycie dodatkowych środków na pokrycie przedmiotowego postępowania sądowego. Zważyć należy, że skarżący muszą ponosić koszty leczenia i utrzymania, a ich jedynym źródłem dochodu jest renta i emerytura w łącznej kwocie 2.159 zł. Powyższe uzasadnia przyjęcie, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art 245 § 2 p.p.s.a prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na urzędowym formularzu wniosku skarżący zaznaczyli jako profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, przy czym skarga dotyczy zmiany w ewidencji gruntów, nie jest więc sprawą podatkową. Dlatego referendarz zasadnie wezwał skarżących do wskazania, czy wnoszą o ustanowienie radcy prawnego, czy adwokata. W odpowiedzi skarżący podali, że domagają się obrońcy z urzędu innego niż pełnomocnicy dotychczas ich reprezentujący. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, na podstawie cytowanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a