II SA/Ol 352/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Prezydent Miasta Elbląga (organ I instancji) kolejną decyzją z dnia 7 lutego 2022r. (uprzednia decyzja została uchylona przez SKO w Elblągu decyzją z dnia 2 listopada 2021 r.) odmówił W. Z. (strona, skarżący) przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał stan faktyczny sprawy, odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego oraz na brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Podniesiono, że analizując dokumenty w sprawie należy stwierdzić, że świadomie strona uniemożliwia pracownikowi socjalnemu weryfikację jego rzeczywistej sytuacji dochodowej, co wskazuje na brak współpracy z jego strony. W ocenie organu bezsprzecznym jest, że skarżący posiada uprawnienia, zasoby i możliwości, które pozwalają mu na poprawę swojej sytuacji życiowej. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący. Wskazał, że w jego mieszkaniu jest zameldowana jego matka T. Z., która czasowo przebywa ze względów na zły stan zdrowia u jego siostry M. S.. Pomocy rodziny matki nie można w ocenie strony traktować jako uzyskanie dochodów, gdyż są to środki przeznaczone na jedzenie. Podobnie wpłaty od komornika nie stanowią dochodu, ponieważ są nieregularne i jest to spłata starych długów przez dłużnika A. M.. Natomiast drugi samochód VOLVO jest stary, niesprawny i aktualnie nieużywany. Z kolei nieprawdziwe informacje o prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej są efektem złośliwego donosu sąsiada. Strona podniosła również, że PUP Elbląg decyzją z dnia 16 lutego 2022r. orzekł o utracie przez skarżącego statusu bezrobotnego, z uwagi na podjęcie przeze niego szkolenia zawodowego i w związku z tym skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu organizatorowi tego szkolenia zawodowego, które jest finansowane ze środków unijnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 14 marca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że organ prawidłowo wyliczył wysokość dochodu skarżącego i w związku z tym odmówił mu przyznania wnioskowanego zasiłku okresowego. Organ do dochodu włączył pomoc uzyskaną od rodziny (informacje o wysokości tej pomocy pochodziły bezpośrednio od strony) w wysokości 839 zł oraz otrzymaną od Komornika kwotę 127,57 zł. Dochód ten (uzyskany w sierpniu 2021r. czyli miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) wyniósł 968,57 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Dochodem takim jest więc także pomoc otrzymana przez skarżącego od członków rodziny. Ustawa o pomocy społecznej określa wyłączenia odliczeń i pomniejszeń dochodu, są one enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ustawy. Katalog wyłączeń zawarty w tym przepisie ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dodatkowo Kolegium wskazało, że przyznanie zasiłku okresowego nie należy do grupy świadczeń o charakterze uznaniowym to jest takich, które przyznawane są w oparciu o ocenę sytuacji wnioskodawcy. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego organ nie ma innej możliwości jak tylko odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślono również, że organ zasadnie uznał, iż strona nie współpracuje z organem w celu ustalenia zgodnie ze stanem faktycznym sytuacji dochodowej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji oraz akt sprawy skarżący zataił posiadanie jednego z dwóch samochodów (organ ustalił to dopiero na postawie informacji z Ministerstwa Cyfryzacji), nie poinformował także o otrzymywanych kwot od Komornika. Skargę na decyzję organu odwoławczego wywiódł skarżący, wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i przyznanie zasiłku okresowego za miesiące od września 2021 r. do lutego 2022 r. Podniósł, że we wskazanym okresie był zarejestrowany w PUP Elbląg jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnego, w związku z tym przez ten okres należała mu się pomoc społeczna. Stwierdził, że nie wykonywał usług muzycznych a jego występy miały charakter grzecznościowy i reklamowy. Zaznaczył, że nie może podjąć działalności gospodarczej ze względu na skazanie za przestępstwa pedofilskie. Podniósł, że wyroki w jego sprawie zostały zatarte ale jego zniesławienie, które nastąpiło 12 stycznia 2000 r. trwa do dziś. Ponadto skarżący uznał, że nie otrzymuje dochodów, bo nie można do nich zakwalifikować pomocy matki i wpłat od komornika z tytułu zaległego długu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 14 marca 2022 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), przywoływana dalej jako: "u.p.s., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków okresowych. W myśl art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Podkreślić należy, że przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. uznaje, że dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania (pomniejszony jedynie o składniki wymienione w pkt 1-3). Tym samym warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Powyższe unormowanie nie definiuje przychodu, a nawet nie łączy go z działalnością zarobkową. Wręcz przeciwnie, przepis ten traktuje pojęcie przychodu bardzo szeroko - niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie przychodu pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są traktowane jako dochód. W kwestii zdefiniowania dochodu ustawodawca nie odsyła do przepisów podatkowych, formułując jego odrębną definicję w art. 8 ust. 3 u.p.s. Do dochodu osoby ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocą wyraźnego przepisu ustawy zostały wyłączone Stosownie do art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1858), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1818), w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1820) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2019 r. poz. 1598); 9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529); 10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2021 r. poz. 178, 1192 i 1535); 11) pomocy finansowej przyznawanej repatriantom, o której mowa w ustawie z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472); 12) środków finansowych przyznawanych w ramach działań podejmowanych przez organy publiczne, mających na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska naturalnego; 13) zwrotu kosztów, o których mowa w art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082); 14) rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270); 15) dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2021 r. poz. 75, 952, 1901 i 2270); 16) kwotę dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 716, z późn. zm.); 17) kwotę dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1). Biorąc pod uwagę przywołane regulacje prawne oraz stan faktyczny sprawy, ustalony w oparciu o zgromadzony w przekazanych aktach materiał dowodowy, stwierdzić należy, że organy właściwie obliczyły dochód skarżącego. Organ prawidłowo do dochodu włączył pomoc uzyskaną od rodziny (informacje o wysokości tej pomocy pochodziły bezpośrednio od strony) w wysokości 839 zł (wywiad środowiskowy z dnia 7 lutego 2022 r., akta adm.) oraz otrzymaną od Komornika kwotę 127,57 zł (informacja od komornika, akta adm.). Dochód ten (uzyskany w sierpniu 2021 r., czyli miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) wyniósł 968,57 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Jeszcze raz należy podkreślić, że zgodnie z przywołanymi przepisami dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Niewątpliwie dochód uzyskany przez skarżącego nie jest dochodem wskazanym w art. 8 ust. 4 u.ps., a więc takim którego nie wlicza się do ustalenia kryterium dochodowego. W ocenie Sądu - w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - nie ulega wątpliwości, że skarżący nie kwalifikował się do przyznania mu przez organy wnioskowanej pomocy w formie zasiłku okresowego, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Podkreślić należy, że ustawodawca uzależnił możliwość przyznania prawa do większości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od spełnienia przez osobę wnioskującą kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Spełnienie zatem kryterium dochodowego przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego stanowi warunek konieczny dla możliwości ustalenia przez organy pomocy społecznej prawa do tego świadczenia. Zaznaczyć należy również, że skarżący wnioskując o przedmiotowe świadczenie nie ujawnił w sposób pełny i przejrzysty swojej sytuacji materialnej, przez co nie współpracował w pełni z organem w tym zakresie. Jak ustalono skarżący zataił posiadanie jednego z dwóch samochodów (organ ustalił to dopiero na postawie informacji z Ministerstwa Cyfryzacji), nie poinformował także o otrzymywanych kwotach od Komornika - organ te informacje uzyskał od komornika przy Sądzie Rejonowym w A Kancelaria Komornicza Nr [...] (pismo sygn. akt Km 15892/18 z dnia 17 stycznia 2022 r.). Chcąc zaś uzyskać wnioskowane świadczenie skarżący powinien współpracować z organem przedstawiając mu w sposób klarowny i pełny swoją sytuację finansową i majątkową. Wskazać bowiem należy na art. 11 ust. 2 u.p.s., który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (...) mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dlatego też na wnioskującym o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej spoczywa bezwzględny obowiązek współpracy z pracownikiem socjalnym, w tym informowania w pełni o swojej sytuacji zawodowej i dochodowej. Wobec powyższych względów, Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.