II SA/Ol 353/22

Dnia 30 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z (...) wydaną przez Prezydenta Miasta E. (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 2268, dalej jako: u.p.s.)., odmówiono W. Z. (dalej jako: wnioskodawca, strona lub skarżący) przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu podano, że wniosek o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego strona złożyła 8 listopada 2021 r., a następnie ponownie w dniach: 25 listopada 2021 r., 1 grudnia 2021 r., 9 grudnia 2021 r., 27 grudnia 2021 r., 5 stycznia 2022 r. i 24 stycznia 2022 r. Wskazano, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 23 listopada 2021 r. wynika, że wnioskodawca mieszka sam i samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca oświadczył, że nie pracuje i nie posiada własnego dochodu. Podniesiono, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że do 31 grudnia 2019 r. wnioskodawca miał zarejestrowaną działalność gospodarczą związaną z wystawianiem przedstawień artystycznych. Działalność tę zawiesił 1 stycznia 2020 r. Podczas przesłuchania w charakterze strony 30 grudnia 2021 r. wnioskodawca oświadczył, że od maja 2021 r. źródłem jego utrzymania jest pomoc ze strony rodziny, od której otrzymuje pomoc finansową, wyżywienie oraz utrzymanie. Natomiast wszelkie usługi, które wykonuje, związane są jedynie z branżą muzyczną, głównie dla znajomych jako reklama jego działalności. Sam przewozi sprzęt muzyczny na imprezy, bądź uroczystości. Posiada samochód typu van, którego wycenił na kwotę 1000 zł. Wyjaśnił, że osobiście nie ponosi kosztów związanych ze świadczeniem usług, gdyż środki finansowe na ten cel otrzymuje od rodziny. Potwierdził, że zamieszkuje sam w lokalu, którego jest właścicielem, a które dostał od matki w formie darowizny. W świetle powyższych okoliczności organ I instancji uznał, że wnioskodawca pozostaje na całkowitym utrzymaniu najbliższej rodziny - siostry oraz matki - które zabezpieczają jego niezbędne potrzeby życiowe: ponoszą opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, opłacają rachunki za czynsz, energię, telefon, telewizję i internet, a także dokonują zakupu paliwa do samochodu. Łącznie miesięczna pomoc rodziny wynosi 839 zł. Ponadto ustalono, że strona jest właścicielem dwóch samochodów, a nie jednego - jak podawała - zaś za pośrednictwem komornika sądowego w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z wniosku strony, od dłużnika wyegzekwowano i przekazano na konto strony: 130,44 miesięcznie od lutego 2021 r. do maja 2021 r., 129,57 zł miesięcznie od lipca 2021 r. do września 2021 r. i 129,57 zł od listopada 2021 r. do grudnia 2021 r., które to kwoty stanowią dochód strony. W tej sytuacji organ I instancji uznał, że stronie nie przysługuje wnioskowana pomocy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem i wniósł o pomoc finansową w postaci zasiłku okresowego za okres od września 2021 r. do lutego 2022 r. Wskazał, że w jego mieszkaniu jest zameldowana matka, która czasowo - ze względów na zły stan zdrowia - przebywa u jego siostry. W ocenie strony pomocy rodziny matki nie można traktować jako uzyskanie dochodów, gdyż są to środki przeznaczone na jedzenie. Podobnie wpłaty od komornika nie stanowią dochodu, ponieważ są nieregularne i jest to spłata starych długów przez dłużnika. Wyjaśnił, że drugi samochód, który posiada, jest stary, niesprawny i aktualnie nieużywany, gdyż wymaga naprawy. Zarzucił, że informacje o prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej są nieprawdziwe i są efektem złośliwego donosu sąsiada. Strona podniosła również, że Powiatowy Urząd Pracy decyzją z 16 lutego 2022r. orzekł o utracie statusu bezrobotnego z uwagi na podjęcie szkolenia zawodowego, które jest finansowane ze środków unijnych. Decyzją z (...), nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo wyliczył wysokość dochodu wnioskodawcy, uwzględniając pomoc uzyskaną od rodziny (informacje o wysokości tej pomocy pochodziły bezpośrednio od strony) w wysokości 839 zł oraz otrzymaną od komornika kwotę 127,57 zł. Ustalony dochód wyniósł 968,57 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a w związku organ I instancji zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku okresowego. Wskazano, że zgodnie z ogólną definicją dochodu dla celów pomocy społecznej na gruncie u.p.s. dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zatem dochodem jest także pomoc otrzymana przez stronę od członków rodziny. Zaznaczono przy tym, że wyłączenia odliczeń i pomniejszeń dochodu są enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. Katalog wyłączeń zawarty w tym przepisie ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dodatkowo Kolegium wskazało, że przyznanie zasiłku okresowego nie należy do grupy świadczeń o charakterze uznaniowym to jest takich, które przyznawane są w oparciu o ocenę sytuacji wnioskodawcy. W przypadku, gdy kryterium dochodowe zostało przekroczone, organ nie ma innej możliwości, jak tylko odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie zasiłku okresowego za miesiące od września 2021 r. do lutego 2022 r. Podniósł, że we wskazanym okresie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnego, a w związku z tym przez ten okres należała mu się pomoc społeczna. Stwierdził, że nie wykonywał usług muzycznych, a jego występy miały charakter grzecznościowy i reklamowy. Zaznaczył, że nie może podjąć działalności gospodarczej ze względu na skazanie za przestępstwa pedofilskie. Podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów, bo nie można do nich zakwalifikować pomocy matki i wpłat od komornika z tytułu zaległego długu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją, zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, której odpis został doręczony skarżącemu 9 maja 2022 r. wraz ze stosownym pouczeniem. W ustawowym terminie skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Wyjaśnić zatem należy, że zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przyznawania zasiłków okresowych, określają przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zatem decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego w zakresie, w jakim dotyczy przesłanki kryterium dochodowego oraz przesłanki sytuacyjnej, jest decyzją związaną, tzn. zaistnienie przesłanki dochodowej i sytuacyjnej obliguje organ do przyznania pomocy, w wymiarze i okresie ustalonym przez organ, w ramach określonej w ustawie dolnej i górnej granicy świadczenia (por. por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1646/20, dostępny w Internecie). W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Przy czym zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Powołany przepis ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich przychodów, czyli ogółu wpływów z jakiegokolwiek tytułu, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Podkreślić jednak należy, że przychód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., nie jest przychodem w znaczeniu podatkowym, jaki po odliczeniu kosztów jego uzyskania, stanowi dochód do opodatkowania. W art. 8 ust. 3 u.p.s. ustawodawca wprowadził bowiem własną definicję legalną dochodu, co oznacza, że nie jest dopuszczalne choćby posiłkowe posługiwanie się tym pojęciem stosowanym na gruncie innych ustaw, a zwłaszcza należących do innych gałęzi prawa i służących realizacji celów tych gałęzi prawa, w dodatku z pominięciem celów i istoty świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 196/21, dostępny w Internecie). Tym samym, do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. Pomoc finansowa otrzymywana od najbliższej rodziny, jak również ściągnięte przez komornika należności z tytułu wierzytelności, nie zostały wymienione w tym katalogu, co oznacza, że na zasadach ogólnych podlegają one wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Biorąc pod uwagę powołane wyżej regulacje prawne oraz ustalony stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że organy właściwie obliczyły dochód skarżącego. Konstrukcja dochodu przyjęta w art. 8 u.p.s. nakazuje badać rzeczywiste wpływy finansowe osoby wnioskującej o pomoc. Prawidłowo zatem do dochodu skarżącego włączono pomoc otrzymywaną regularnie od rodziny w łącznej wysokości 839 zł miesięcznie, która to kwota przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Dochodem skarżącego są również kwoty wyegzekwowane przez komornika i przekazane skarżącemu – we wrześniu, listopadzie i grudniu 2021 r. w wysokości po 129,57 zł. Kwoty powyższe niewątpliwie stanowiły przysporzenie finansowe, a nie był to dochód wskazany w art. 8 ust. 4 u.p.s., a więc taki którego nie wlicza się do ustalenia kryterium dochodowego. W związku z powyższym zasadnie organy uznały, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania mu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku okresowego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Zauważyć ponadto należy, że skarżący - wnioskując o przedmiotowe świadczenie - nie ujawnił w sposób pełny i przejrzysty swojej sytuacji materialnej. Jak ustalono bowiem skarżący zataił posiadanie jednego z dwóch samochodów, co zostało ustalone dopiero na podstawie informacji uzyskanych z Ministerstwa Cyfryzacji. Nie poinformował także o otrzymywanych kwotach wyegzekwowanych przez komornika na jego rzecz, gdyż organ I instancji informacje te uzyskał od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) Kancelaria Komornicza Nr (...) w L. (pismo z 17 stycznia 2022 r. w aktach administracyjnych). Należy zaś podkreślić, że skarżący, występując o świadczenie z pomocy społecznej, winien współpracować z organem, przedstawiając mu w sposób klarowny i pełny swoją sytuację finansową i majątkową. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto w myśl art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W związku z tym strona ma obowiązek informowania organu w pełni o swojej sytuacji zawodowej, dochodowej i majątkowej, gdyż zatajanie niektórych informacji może skutkować nawet pozbawieniem prawa do świadczeń z pomocy społecznej. W związku z powyższym, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.