II SA/Ol 353/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej oddala skargę. Decyzją z [...] r., wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "Dowódca JW") zwolnił szer. A. Z. (dalej jako: "strona", "skarżący") z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej wskutek upływu czasu jej trwania i przeniósł do pasywnej rezerwy z dniem 9 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu decyzji organ opisał stan faktyczny sprawy i podał przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Wyjaśnił, że do Dowódcy [...] wpłynęło ostateczne orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie (dalej jako: "CWKL") z 28 marca 2024 r., utrzymujące w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej w Gdańsku, w którym orzeczono o czasowej niezdolności do pełnienia służby przez stronę przez okres 6 miesięcy. Dowódca JW podał, że zgodnie z art. 143 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2305 z późn. zm., dalej jako: "u.o.O.") lub "ustawa", dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest pełniona przez okres do 12 miesięcy, a w świetle art. 128 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 u.u.O., żołnierza można zwolnić ze służby przed upływem czasu jej trwania m.in. w przypadku upływu czasu jej pełnienia, czy ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby wojskowej. Zaistnienie chociażby jednej przesłanki z art. 128 ust. 1 u.o.O. pociąga za sobą obowiązek zwolnienia żołnierza z czynnej służby wojskowej. Organ wyjaśnił, że skarżący rozpoczął szkolenie podstawowe w dniu 12 czerwca 2023 r., a w dniu 16 kwietnia 2024 r. został z tej służby zwolniony. Na obowiązek zwolnienia go ze służby nałożyły się dwie obligatoryjne przesłanki w pokrewnym czasie. Mając jednak na względzie interes strony postępowania, czyniąc zadość art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."), zwolniono stronę ze służby wojskowej z upływem czasu jej pełnienia, tj. z dniem 9 czerwca 20024 r., zaliczając również okres pełnienia służby od 17 kwietnia 2024 r. do 8 czerwca 2024 r. Od ww. decyzji odwołał się skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zarzucając jej: 1. obrazę prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące wadliwym zwolnieniem strony z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem 8 czerwca 2024 r., w sytuacji gdy wskazany za podstawę materialnoprawną przepis upoważnia do wydawania decyzji ze skutkiem ex nunc, a więc najwcześniej z chwilą jej doręczenia; b) § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1078, dalej jako: "Rozporządzenie") w zw. z art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, a mianowicie błędne określenie dnia zwolnienia strony ze służby, tj. przed dniem wydania decyzji i jej doręczenia stronie; 2. obrazę prawa procesowego, a mianowicie: a) art. 6, art. 7 i art. 8 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez wydanie kolejnego rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia skarżącego z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, w sytuacji, gdy w obrocie prawnym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji pozostawało, i nadal pozostaje, niezakończone postępowanie w sprawie: - zwolnienia strony z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej wskutek ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności żołnierza do służby wojskowej, - zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania wskutek zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych, co w rezultacie może stanowić wystarczająca przesłankę do stwierdzenia nieważności obecnie zaskarżonej decyzji, jako obarczonej wadą kwalifikowaną; b) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez bezzasadne i pozbawione prawidłowości rozstrzygnięcie, które pogwałciło zasadę praworządności poprzez błędnie przeprowadzoną interpretację przepisów prawa, co doprowadziło do rezultatów niemożliwych do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa; c) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu całego materiału w sprawie i niepodjęciu niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności stanu prawnego sprawy; d) art. 11 k.p.a., poprzez rażące uchybienie zasadzie przekonywania, a mianowicie niewyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w tym pominięciu decydującego elementu decyzji jakim jest należyte uzasadnienie przyczyn wydania decyzji o zwolnieniu strony z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, w szczególności przyczyn i sposobu ustalenia terminu zwolnienia ze służby z dniem wstecznym przed dniem wydania decyzji oraz doręczenia decyzji stronie. Decyzją z [...] r., Zastępca Dowódcy Dywizji – Szef Sztabu Dywizji Jednostki Wojskowej Nr [...] (dalej jako: "organ odwoławczy", "Dowódca Dywizji"), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Dowódca Dywizji szczegółowo opisał stan faktyczny sprawy i podał, że rozkaz w sprawie zwolnienia skarżącego z dobrowolnej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy pasywnej wskutek upływu czasu jej trwania został wydany zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazał, że zgodnie z rozkazem z [...] 2023 r. żołnierz przybył [...] lipca 2023 r. do Jednostki Wojskowej celem odbycia szkolenia specjalistycznego. Tym samym, niemożliwy jest do uwzględnienia wniosek skarżącego w zakresie uznania go za pełniącego w dalszym ciągu dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, ponieważ okres pozostawania w służbie przekraczałby ustawowo określony termin, o którym mowa w art. 143 u.o.O. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja zwalniająca żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej ma charakter deklaratoryjny, ponieważ stwierdza jedynie istniejący stan prawy, przez co może mieć charakter retrospektywny, czyli odnosić się do stanu faktycznej sprzed wydania decyzji. Dowódca Dywizji za niezasadne uznał również zarzut, że w dniu wydawania obecnie zaskarżonej decyzji nadal pozostaje niezakończone postępowanie administracyjne. Wcześniejsze decyzje organu pierwszej instancji zostały uchylone i przekazane do ponownego rozpoznania i nie stanowiły one odrębnych postępowań. Ostatecznie skonkludował, że organ Dowódca JW. Prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy, a wydany w sprawie rozkaz personalny nie narusza zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej, jak i zasady pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej. Pismem z 30 kwietnia 2025 r., pełnomocnik skarżącego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na ww. decyzję organu drugiej instancji, powtarzając zarzuty odwołania dotyczące prawa materialnego oraz zarzucając obrazę prawa procesowego, a mianowicie: a) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez bezpodstawne i pozbawione prawidłowości rozstrzygnięcie, które pogwałciło zasadę praworządności poprzez błędnie przeprowadzoną przez organ pierwszej i zaakceptowaną przez organ drugiej instancji interpretacje przepisów prawa, co doprowadziło do rezultatów nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa; b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 130 § 2 k.p.a., polegające na zaniechaniu wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, a następnie ich ocenę o obowiązujące przepisy prawa oraz poprzez niezastosowanie wskazanych przepisów, przez co organ odwoławczy zaakceptował działanie organu pierwszej instancji, polegające na rozwiązaniu stosunku prawnego czynnej służby wojskowej skarżącego z datą wsteczną, z dniem 9 czerwca 2024 r., tj. prawie 5 miesięcy przez datą wydania decyzji przez organ pierwszej instancji i ponad 9 miesięcy wstecz przed "datą wydania decyzji przez organ pierwszej instancji" (winno być organ drugiej instancji – dopisek Sądu); c) art. 11 k.p.a., poprzez rażące uchybienie zasadzie przekonywania, a mianowicie niewyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi organ odwoławczy kierował się przy załatwianiu sprawy, w tym pominięciu zasadniczego elementu decyzji jakim jest należyte uzasadnienie przyczyn wydania decyzji o zwolnieniu strony z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, w szczególności zaakceptowaniu braku wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji przyczyn i sposobu ustalenia terminu zwolnienia ze służby z dniem wstecznym przed dniem wydania decyzji oraz doręczenia decyzji stronie; d) art. 15 k.p.a., polegające na ograniczeniu się przez organ drugiej instancji wyłącznie do kontroli zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji wydaniu przez organ odwoławczy decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji bez dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z która sprawa administracyjna powinna być dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przeprowadzonej przed tutejszym Sądem 19 września 2025 r., pełnomocnik skarżącego poparła skargę, a pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez tutejszy Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zarówno stosunek służbowy żołnierzy zawodowych, jak i stosunek służbowy żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi są stosunkami administracyjnoprawnymi. Dokonując oceny prawnego charakteru zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w literaturze przyjmuje się, iż w przypadkach, gdy ustawodawca upoważnił organ administracji do rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy jednostki, natomiast nie wskazał wyraźnie formy prawnej działania organu, należy kierować się tzw. domniemaniem rozstrzygnięcia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Zwolnienie żołnierza z zasadniczej służby wojskowej stanowi niewątpliwie akt wywołujący skutki w sferze zewnętrznej, albowiem zmienia sytuację prawną żołnierza (wyrok NSA z 8 lipca 2025 r., sygn. akt III OSK 2587/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA). Podstawą materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Zgodnie z brzmieniem art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O., żołnierza pełniącego służbę wojskową zwalnia się ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku upływu czasu jej pełnienia. Stosownie zaś do art. 128 ust. 4 u.o.O., żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej oraz służby w aktywnej rezerwie dowódca jednostki wojskowej przenosi do pasywnej rezerwy. Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest pełniona przez okres do 12 miesięcy (art. 143 ust. 1 o.o.O.) Z kolei jak stanowi art. 146 ust. 5 u.o.O. żołnierza, który odbywa dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, na jego wniosek, powołuje się do: 1) zawodowej służby wojskowej, albo 2) terytorialnej służby wojskowej, albo 3) aktywnej rezerwy - przy czym wniosek w tym zakresie jest rozpatrywany z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych. Żołnierza, który odbył dobrowolną zasadniczą służbę wojskową i nie złożył wniosku, przenosi się do pasywnej rezerwy. W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżący rozpoczął dobrowolną zasadniczą służbę wojskową – szkolenie podstawowe w czerwcu 2023 r. Ponadto w aktach sprawy brak jest wniosku strony, o którym mowa w art. 146 ust. 5 u.o.O. Prawidłowo więc w kontrolowanej sprawie organy orzekły o zwolnieniu skarżącego z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej wskutek upływu czasu jej trwania i przeniosły go do rezerwy pasywnej z dniem 9 czerwca 2024 r. Wskazać należy, że w cytowanym art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O. zostało użyte sformułowanie "zwalnia się ze służby wojskowej", co oznacza, że w przypadku zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w tym przepisie organ ma obowiązek zwolnienia żołnierza ze służby. Decyzja taka bowiem jest obligatoryjna, nie ma charakteru uznaniowego, co wyraźnie wynika z treści normy zawartej w omawianym przepisie. W istocie skarżący nie kwestionował daty upływu czasu pełnienia służby. Zarzucał natomiast, że w decyzji została błędnie oznaczona data zwolnienia, ponieważ nie mógł to być dzień przed dniem wydania decyzji i jej doręczenia stronie. Zarzutu tego Sąd nie podziela. W art. 128 ust. 1 pkt 1 u.o.O., ustawodawca określając upływ czasu pełnienia służby, jako powód obligujący do zwolnienia żołnierza ze służby nie wskazał konkretnie z jakim dniem może to nastąpić. Należy jednak przyjąć, iż skutek prawny w postaci zwolnienia ze służby należy w tym przypadku łączyć z zaistnieniem w konkretnej dacie przesłanki, która uprawnia do zwolnienia, to jest z dniem, z którym upłynął czas pełnienia służby. Na względzie trzeba mieć też regulację zawartą w § 18 Rozporządzenia, w którym zostały wskazane dyrektywy dotyczące określenia, z jakim dniem zwalnia się żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. W przypadku zwolnienia z powodu ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby wojskowej zwolnienie następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej; w przypadku, gdy została wydana decyzja stanowiąca podstawę do zwolnienia ze służby zwolnienie następuje z dniem, w którym decyzja taka stała się ostateczna; w przypadku innych zdarzeń dających podstawę do zwolnienia żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej zwolnienie następuje z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia. W rozpoznawanej sprawie zdarzeniem tym był upływ maksymalnego czasu pełnienia służby, wskazany wprost przez ustawodawcę w art. 143 ust. 1 u.o.O., który wyraźnie przewiduje okres pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy. Gdyby więc organ oznaczył dzień zwolnienia ze służby w sposób, jaki sugeruje skarżący – tj. po dacie wydania decyzji – wówczas doszłoby do naruszenia prawa poprzez przekroczenie ustawowo określonego czasu trwania dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Ostatecznie, w ocenie tutejszego Sądu, bezzasadne były podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W wydanych w sprawie decyzjach organy obu instancji wskazały zarówno stan faktyczny sprawy, jak również przepisy, które należało w sprawie zastosować oraz wyczerpująco i logicznie wyjaśniły przesłanki, które przemawiały za zwolnieniem skarżącego z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w określonej dacie i przeniesienie go do rezerwy pasywnej. Reasumując, tutejszy Sąd stwierdza więc, że sformułowane w skardze zarzuty są bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie. Zwolnienie skarżącego z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i przeniesienie do pasywnej rezerwy wskutek upływu czasu pełnienia służby nastąpiło – wbrew podnoszonym w skardze zarzutom – zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawa, które stanowiły podstawę prawną decyzji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.