II SA/Ol 357/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi A.T na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją nr "[...]" z dnia 19 listopada 2012 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły "[...]", po rozpoznaniu wniosku A.T. z dnia 19 października 2012 r., odmówiła studentce przyznania pomocy materialnej w formie stypendium Komendanta - Rektora dla najlepszych studentów na 1 roku studiów – stacjonarne studnia drugiego stopnia na kierunku "[...]" w roku akademickim 2012/2013. W uzasadnieniu podano, że studentka nie spełniła wymogów wynikających z art. 181 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.) oraz zawartych w § 17 i § 18 szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]", stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 97/2012 Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły "[...]" z dnia 19 września 2012 r. w sprawie wprowadzenia szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]". A.T. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, błędnie nazwany odwołaniem, w którym zarzuciła zastosowanie wadliwych przepisów prawa. Decyzją "[...]" z dnia 10 stycznia 2013 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły "[...]" stwierdziła nieważność własnej decyzji nr "[...]" z dnia 19 listopada 2012 r. W uzasadnieniu wskazano na nieprawidłowo przywołane przepisy regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]". Następnie, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.T., decyzją nr "[...]" z dnia 10 stycznia 2013 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły "[...]" umorzyła postępowanie odwoławcze. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, że wobec usunięcia z obrotu prawnego kwestionowanej decyzji postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe. Kolejną decyzją nr "[...]" z dnia 16 stycznia 2013 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna odmówiła przyznania A.T. świadczenia pomocy materialnej w formie stypendium Komendanta - Rektora dla najlepszych studentów na 2 roku studiów – stacjonarne studnia drugiego stopnia na kierunku ""[...]"" w roku akademickim 2012/2013. Organ podniósł, że w złożonym w dniu 19 października 2012 r. wniosku strona podała, że uzyskała średnią arytmetyczną 4,56 oraz wskazała na aktywną działalność w Kole Naukowym Fotografii "[...]" i Artystycznej Wyższej Szkoły "[...]", uczestnictwo w I Konkursie Fotograficznym zorganizowanym przez Wydział "[...]". Ponadto podała, że studiuje równocześnie na 3 roku studiów stacjonarnych, kierunek "[...]" w Wyższej Szkole "[...]". W ocenie organu, studentka spełniła wymogi określone w § 17 ust. 1 pkt 1 szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]", stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 97/2012 Komendanta - Rektora Wyższej Szkoły "[...]" z dnia 19 września 2012 r., tj. zaliczyła pierwszy rok studiów, za poprzedni rok studiów uzyskała średnią ocen powyżej 4,30, otrzymała wszystkie zaliczenia w sesji podstawowej i nie otrzymała oceny niedostatecznej z egzaminów i zaliczeń końcowych. Nie spełniła jednakże wymogu określonego w ust. 3 § 17 regulaminu, gdyż nie zmieściła się w przewidywanym limicie procentowym studentów uprawnionych do pomocy materialnej w postaci stypendium komendanta - rektora dla najlepszych studentów za osiągnięcia w nauce. Zgodnie z tym przepisem, stypendium to otrzymuje nie więcej niż 8% najlepszych studentów danego roku, kierunku i formy studiów. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.T. podniosła, że osiągnęła średnią wyników w nauce w wysokości 4,56. Wywiodła, że w sprawie winien mieć zastosowanie § 18 ust. 3 szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]", stanowiący załącznik do zarządzenia nr 34/2011 Komendanta – Rektora Wyższej Szkoły "[...]" z dnia 15 września 2011 r. Z przepisu tego wynikało, że otrzyma stypendium, jeżeli będzie miała średnią powyżej 4,3 i znajdzie się w 10% uprawnionych z danego roku, kierunku i formy studiów. Jednakże Odwoławcza Komisja Stypendialna zastosowała przepisy regulaminu, będącego załącznikiem do zarządzenia Nr 97/2012 Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły "[...]" z dnia 19 września 2012 r. Powyższe, w ocenie strony, naruszało zasadę lex retro non agit. Dodatkowo wywiodła, że § 18 ust. 3 regulaminu na rok akademicki 2011/2012 i § 17 ust. 3 regulaminu na rok akademicki 2012/2013 są niezgodne z art. 174 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który ogranicza przyznawanie stypendiów do 10% studentów każdego kierunku studiów. Podobne zapisy zawarto w § 3 ust. 3 regulaminu na rok akademicki 2011/2012 i § 3 ust. 3 pkt 2 regulaminu na rok akademicki 2012/2013, które przewidują ograniczenie jedynie do całego kierunku studiów, nie zawężając go dodatkowo do roku i formy studiów, jak ma to miejsce w kwestionowanych przepisach. Zdaniem studentki, skoro w jednym akcie są dwa sprzeczne ze sobą przepisy, wobec czego zastosowany powinien być przepis względniejszy dla studenta, czyli uwzględniający jedynie kryterium kierunku studiów. Strona zarzuciła ponadto naruszenie konstytucyjnej zasady równości, podnosząc, że studenci kierunku bezpieczeństwo wewnętrzne otrzymali stypendia za średnią wyników w nauce od 4,3, natomiast na jej roku progiem otrzymania stypendium była średnia 4,59. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły "[...]", decyzją nr "[...]" z dnia 28 lutego 2013 r. utrzymała w mocy własną decyzję nr "[...]" z dnia 16 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]" w roku akademickim 2012/2013 określa Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]", stanowiący załącznik do zarządzenia nr 97/2012 Komendanta Rektora Wyższej Szkoły "[...]" z dnia 19 września 2012 r. w sprawie wprowadzenia szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły "[...]". Zgodnie z § 2 tego zarządzenia, zarządzenie nr 34/2011 Komendanta Rektora Wyższej Szkoły "[...]" z dnia 15 września 2011 r. w sprawie regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów cywilnych wyższej Szkoły "[...]" utraciło moc. Na podstawie natomiast § 3, zarządzenie nr 97/2012 z dnia 19 września 2012 r. weszło w życie z dniem podpisania, z mocą od dnia 1 października 2012 r. Prawidłowo więc rozpatrzenie przedmiotowego wniosku nastąpiło w oparciu o przepisy zarządzenia nr 97/2012 z dnia 19 września 2012 r., obowiązującego w dniu wydania decyzji. Organ wywiódł ponadto, że nie naruszono zakazu retroakcji prawa. Regulamin przyznawania stypendium w roku akademickim 2012/2013 został ogłoszony dnia 19 września 2012 r., składając więc wniosek o przyznanie stypendium studentka miała świadomość obowiązywania tego aktu. W ocenie organu, ograniczenie liczby studentów każdego kierunku studiów z 10 % do 8 % nie naruszało art. 174 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym środki z dotacji przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane są w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni. Wysokość i ilość świadczeń pomocy materialnej uzależniona jest od stanu środków funduszu pomocy materialnej. Tym samym Komendant - Rektor Wyższej Szkoły "[...]" miał prawo do procentowego określenia liczby studentów każdego kierunku studiów uprawnionych do pomocy materialnej w postaci stypendium dla najlepszych studentów, mieszcząc się jednocześnie w wymogach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Wyjaśniono ponadto, że § 17 ust. 3 regulaminu realizuje zasadę równości obywateli wobec prawa, gdyż takie same zasady i taki sam procent studentów uprawnionych do świadczeń pomocy materialnej jest na każdym kierunku, roku i formie studiów. W skardze, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, A.T. zarzuciła naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej powoływanej jako: "K.p.a.", podnosząc, że obie decyzje w jej sprawie zostały wydane przez ten sam skład osobowy Komisji. Ponadto powtórzyła zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły "[...]" wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24 § 5 K.p.a. wskazała, że Komendant - Rektor Wyższej Szkoły "[...]", zarządzeniem nr 48/2011 z dnia 28 października 2011 r. oraz zmieniającym je zarządzeniem nr 20/2012 z dnia 28 marca 2012 r., przekazał swoje uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium Komendanta - Rektora dla najlepszych studentów Odwoławczej Komisji Stypendialnej, powołując jednocześnie jej skład. Powyższe zarządzenia nie wprowadzają ograniczeń w zakresie uprawnień do przyznawania stypendium dla najlepszych studentów tylko w pierwszej instancji, tym samym Odwoławcza Komisja Stypendialna była zobowiązana do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Komendant - Rektor w wydanych zarządzeniach nie wskazał innego organu działającego jako organ drugiej instancji uprawnionego do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z art. 177 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, decyzje wydane przez komisje stypendialne i odwoławcze komisje stypendialne podpisują przewodniczący tych komisji lub działający z ich upoważnienia wiceprzewodniczący. W przedmiotowej sprawie w pierwszej instancji rozstrzygnięcia podjął organ kolegialne w pełnym składzie określonym zarządzeniem i podpisała je przewodnicząca, dlatego też przy rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ kolegialny nie miał możliwości rozpatrzenia wniosku w innym składzie osobowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 175 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane przez rektora na wniosek studenta. W przypadku tych decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (ust. 3). Ponadto, stosownie do art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 207 ust. 2). Konsekwencją zawartego w cytowanym przepisie odesłania, jest konieczność stosowania regulacji K.p.a. w toku całego postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zgodnie natomiast z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Te same przesłanki uzasadniają również wyłączenie członka organu kolegialnego, co wynika wprost z art. 27 § 1 K.p.a. Dodać również należy, że w przypadku wniesienia środka odwoławczego od decyzji organu pierwszej instancji, bez względu na to czy tym organem jest rektor, czy też Komisja, odwołanie to rozpatruje ponownie ten sam organ, co wynika z art. 175 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Należy podnieść, że zasada wyłączenia pracownika od udziału w sprawie w wyższej instancji stanowi dla strony gwarancję procesową bezstronnego, dwukrotnego rozpoznania sprawy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 15 K.p.a. Realizacja tej zasady ma na celu zapewnienie, że nikt nie będzie sędzią we własnej sprawie, gdyż z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie (tak NSA w uchwale z dnia 22 lutego 2007 г., sygn. akt II GPS 2/06). Z tego względu, rozpatrując sprawę ponownie w postępowaniu odwoławczym, bezwzględnie należy oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika, przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Powyższe ma zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów. W sytuacji gdy decyzja w sprawie stypendium rektora dla najlepszych studentów nie jest wydawana osobiście przez osobę piastującą funkcję organu (rektora), lecz przez upoważniony przez niego organ - komisję stypendialną (na zasadach określonych w art. 175 ust. 4 w zw. z art. 177 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), przy ponownym rozpoznaniu sprawy zastosowanie będzie miało wyłączenie, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. W niniejszej sprawie, Komendant - Rektor Wyższej Szkoły "[...]", działając na podstawie art. 175 ust. 4 i art. 177 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zarządzeniem nr 48/2011 z dnia 28 października 2011 r., zmienionym zarządzeniem nr 20/2012 z dnia 28 marca 2012 r., przekazał własne uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium komendanta - rektora dla najlepszych studentów Odwoławczej Komisji Stypendialnej i powołał tę komisję w dziewięcioosobowym składzie. Komisja ta w składzie: "[...]", wydała zarówno decyzję w pierwszej instancji z dnia 16 stycznia 2013 r., jak i decyzję z dnia 28 lutego 2013 r. z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast wszyscy członkowie komisji stypendialnej jako organu kolegialnego, któremu przekazana została kompetencja do sprawowania administracji publicznej (uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium), czyli rozpoznawania indywidualnych spraw administracyjnych i wydawania decyzji - podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Wobec powyższego, obowiązkiem Komendanta – Rektora jest zapewnienie, w porozumieniu z właściwym organem samorządu studenckiego, takiego zorganizowania trybu pracy organów kolegialnych (także ukształtowanie struktury ilościowej i osobowej), aby istniały szczegółowe uregulowania zapewniające przestrzeganie norm procedury administracyjnej, w tym wyeliminowanie sytuacji, kiedy ta sama osoba uczestniczy w ponownym rozpoznaniu sprawy, w której brała udział w wydaniu decyzji, zaskarżonej przez stronę postępowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 283/12). Wskazać jednocześnie należy, że obowiązujące regulacje ustawowe nie wprowadzają żadnych ograniczeń, które uniemożliwiałyby ukształtowanie składu i trybu pracy komicji stypendialnych w sposób gwarantujący rozpoznanie indywidualnych spraw administracyjnych studentów zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, w tym w sposób zapewniający obiektywne rozpoznanie sprawy co do istoty w dwuinstancyjnym postępowaniu, jeżeli na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego Komendant – Rektor rzeczywiście przekazał Odwoławczej Komisji Stypendialnej uprawnienie w zakresie przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów łącznie z uprawnieniem do ponownego rozpoznania sprawy. Okoliczność ta wymaga wyjaśnienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy, bowiem z treści zarządzenia nr 48/2011, ani zarządzenia nr 20/2012 nie wynika jednoznacznie, iżby Komendant – Rektor Wyższej Szkoły "[...]" przekazał Odwoławczej Komisji Stypendialnej uprawnienie do ponownego rozpoznania sprawy stypendium rektora dla najlepszych studentów (o czym stanowi § 8 ust. 6 regulaminu). W aktach sprawy brak jest również dowodów, wskazujących na to, w jakim zakresie właściwy organ samorządu studenckiego wnioskował do rektora o przekazanie komisji lub komisjom uprawnień w zakresie przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów, a także czy ten wniosek obejmował również ponowne rozpoznanie sprawy na skutek wniosku studenta. Nie można zatem wykluczyć, że uprawnienie w zakresie przyznawania stypendium Komendanta – Rektora dla najlepszych studentów rektor przekazał Odwoławczej Komisji Stypendialnej jedynie częściowo, tj. do rozpoznania wniosku, pozostawiając w kompetencji Komendanta – Rektora uprawnienie do ponownego rozpoznania sprawy po decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej. Wobec powyższego, Sąd nie uznał za konieczne odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi (w szczególności naruszenia prawa materialnego), gdyż wobec przesłanek uchylenia zaskarżonej decyzji byłoby to przedwczesne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego aktu podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.