II SA/Ol 363/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi W. i F. W., M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I Uchyla zaskarżoną decyzję, II Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących W. i F. W. i M. W. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III Orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 21 lutego 2005 r., nr "[...]" Burmistrz Miasta K., na podstawie art. 104 Kpa i art. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, póz. 1209 z późn. zm.) odmówił współużytkownikom wieczystym W. i F. małżonkom W. oraz małoletniemu M. W. nabycia w udziałach po 1/2 części prawa własności nieruchomości położonej przy ul. S. w K., oznaczonej jako działka nr 16 o powierzchni 0,0856 ha, zabudowanej dwulokalowym budynkiem mieszkalnym, objętej księgą wieczystą K W "[...]" prowadzoną przez Sąd Rejonowy. W uzasadnieniu organ podał, że W. i F. W. nabyli w dniu 13 kwietnia 1979 r. na podstawie umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste działki gruntu (repertorium A Nr "[...]"), prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. S., z przeznaczeniem pod zabudowę domem mieszkalnym. Zabudowa tej nieruchomości została stwierdzona pismem Starostwa Powiatowego w K. z dnia 9 lutego 2005 r., znak "[...]", z którego wynika, że budynek mieszkalny przy ul. S. w K. przekazany został do użytku we wrześniu 1983 r. Dnia 21 kwietnia 1994 r. została ustanowiona odrębna własność dwóch lokali w jednorodzinnym budynku mieszkalnym (akt notarialny repertorium A Nr "[...]"). Zgodne z tą umową lokal nr l stał się własnością W. i F. W., zaś lokal nr 2 został sprzedany P. W. Umową z dnia 15 września 2001 r. P. W. darował lokal nr 2 wraz z udziałem w ½ części w prawie użytkowania wieczystego działki nr 16 swojemu małoletniemu synowi M. W. Organ I instancji stwierdził, że na podstawie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r., użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości. Zdaniem organu stronom nie przysługuje nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przy ul. S., gdyż w dniach 21 kwietnia 1994 r. i 15 września 2001 r. nastąpiła zmiana współużytkowników wieczystych nieruchomości, co spowodowało, że nowi współużytkownicy wieczyści nie byli współużytkownikami wieczystymi w datach określonych w art. l ust. l cytowanej ustawy. W złożonym odwołaniu E. i P. W., pełnomocnicy M. W., wywiedli, ze stanu faktycznego sprawy, że w dniu wejścia w życie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości M. W. był użytkownikiem wieczystym w 1/2 części przedmiotowej nieruchomości, co umożliwia ubieganie się o nieodpłatne nabycie prawa własności. Natomiast W. i F. W. stwierdzili w odwołaniu, że 1/2 część działki pozostaje niezmiennie w ich użytkowaniu wieczystym, zatem przysługuje im prawo nieodpłatnego nabycia własności co najmniej 1/2 przedmiotowej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 marca 2005 r., nr "[...]", utrzymało w mocy decyzję będącą przedmiotem odwołania. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że M. W. nie może być uznany za osobę, której przysługuje z mocy prawa nieodpłatne nabycie prawa własności w ½ części przedmiotowej nieruchomości, ani też nie może być uznany za następcę prawnego takich osób. Stwierdziło, że nie spełnia on warunków określonych w art. l ust. l ustawy, gdyż prawo współużytkowania wieczystego nieruchomości nabył na podstawie umowy darowizny w dniu 15 września 2001 r. Fakt ten powoduje, że nie może być też uznany za następcę prawnego osób, którym przysługuje z mocy prawa nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości, gdyż prawo współużytkowania wieczystego w ½ części nieruchomości gruntowej nabył w drodze umowy cywilno-prawnej, a nie w drodze dziedziczenia. Organ uznał, że odmowa nabycia własności nieruchomości nawet jednemu ze współużytkowników wieczystych pociąga za sobą konieczność odmowy nabycia własności pozostałym współużytkownikom, gdyż w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego przedmiotem użytkowania wieczystego nie mogą być grunty stanowiące współwłasność gminy i osób fizycznych. W złożonej skardze W. i F. W. oraz E. i P. W., pełnomocnicy M. W., podnieśli, że M. W. był w dniu wejścia w życie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości użytkownikiem wieczystym 1/2 działki. Zastrzeżenia skarżących budzi stanowisko organu odwoławczego odnośnie do powołania w sprawie przepisu art. 232 Kc. Zaskarżoną decyzję uważają za krzywdzącą, bez uzasadnienia prawnego, zarzucaj ą również do wolną interpretację przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem norm prawa materialnego, to jest art. l ust. l i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.), które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.) wprowadziła możliwość nieodpłatnego nabycia przez użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi prawa własności nieruchomości. Początkowo przepisy tej ustawy dotyczyły tylko użytkowników wieczystych określonych rodzajowo nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z 6 listopada 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 z późn. zm.), pod warunkiem złożenia wniosku w ściśle zakreślonym ustawą terminie (art. l ust. 2 ustawy). Następnie, w wyniku nowelizacji dokonanych w 2002 r. i 2003 r., zasięgiem ustawy objęto terytorium całego kraju oraz zniesiono ograniczenie terminem prawa do złożenia wniosku. Rozszerzono też krąg podmiotowy nabywców prawa własności dopuszczając następców prawnych osób, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie, o którym mowa w art. l ust. l tej ustawy. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że ustawodawca miał na celu stworzenie możliwości uwłaszczenia dla stosunkowo szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi. Przepis art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wskazuje normatywne przesłanki, które powinny być spełnione, by użytkownik (współużytkownik) będący osobą fizyczną mógł skutecznie ubiegać się o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym. Jedną z tych przesłanek stanowi legitymowanie się przez wnioskodawcę prawem użytkowania wieczystego do nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie tej ustawy (tj. dnia 24 października 2001 r.). Oznacza to, że ta sama osoba powinna posiadać prawo użytkowania wieczystego w obu tych datach. Uprawnienie to, na mocy art. l ust. 2, przysługuje następcom prawnym osób, o których mowa w ustępie l tego przepisu. W rozpatrywanej sprawie o odmowie nieodpłatnego nabycia nieruchomości zdecydowało przyjęcie przez organy orzekające, że jednego z wnioskodawców nie można zaliczyć do kręgu podmiotowego osób uprawnionych do takiego nabycia. Zdaniem organu M. W. nie nabył prawa współużytkowania wieczystego do nieruchomości przed dniem 26 maja 1990 r., ponadto nabycie nastąpiło na podstawie umowy darowizny, a nie drodze dziedziczenia, co powoduje, że nie jest on osobą fizyczną, o której mowa zarówno w ust. l jak i ust. 2 artykułu l ustawy. To stanowisko należy uznać za wadliwe bowiem z analizy przepisów i dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego można wysnuć wniosek, że krąg osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości jest szerszy niż wynika to z literalnego brzmienia przepisów ustawy. Istotne znaczenie ma fakt, że ustawodawca ustanowił dwie daty jako początek i koniec zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie skutku prawnego w postaci uzyskania prawa do nabycia własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 11 lutego 2005r. stwierdzi, że "skoro w 2001 r. w ustawie ustalona została data sprzed 11 lat (dzień 26 maja 1990 r.) jako początek zdarzenia prawnego, którego określony ustawą skutek powstał w dacie jej wejścia w życie, to uprawniony jest pogląd, że z woli racjonalnego ustawodawcy dotyczy to wszystkich osób (fizycznych), które w tej początkowej dacie były użytkownikami wieczystymi z wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z tego faktu". (Wyrok NSA z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1169/04, niepubl.). Oznacza to - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, - że dla wszystkich osób fizycznych, które w dniu 26.05.1990 r. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości o jakich mowa w cyt. art. l ust. l rozpoczął się w tej dacie początek okresu kończącego się wejściem w życie ustawy z dnia 26.07. 2001 r., w którym winni oni być użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Następstwem przyjętego przez ustawodawcę w art. l ust. l założenia będzie stwierdzenie, że w przypadku gdy użytkownik wieczysty, dla którego w dniu 26.05.1990 r. rozpoczął się okres, który kończy dzień wejścia w życie omawianej ustawy z dnia 26.07.2001 r., umrze przed spełnieniem się tej drugiej przesłanki tj. przed dniem wejścia w życie ustawy, to w jego miejsce wstępują spadkobiercy będący z mocy prawa kontynuatorami jego praw związanych z wykonywaniem prawa użytkowania wieczystego w omawianym okresie. W. i F. W. byli w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonej przy ul. S. w K. Rozpoczął się więc w tym przypadku okres ograniczony w ustawie dwiema datami (26 maj 1990 r. i 24 października 2001 r.), w którym użytkownik wieczysty powinien posiadać to prawo, co jest niezbędną przesłanką do nabycia z mocy prawa własności tej nieruchomości. Przed upływem okresu, o którym mowa wyżej zbyli jednak tą część swojej nieruchomości i w konsekwencji po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26.07.2001 r. o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości ubiegali się wraz z M. W. Rozważenia wymaga więc kwestia czy M. W. jest następcą prawnym W. i F. W., w rozumieniu w art. l ust. 2 ustawy. Powołany wyżej przepis rozszerza krąg nieodpłatnych nabywców na następców prawnych osób posiadających prawo użytkowania wieczystego w dwóch granicznych datach. Ustawodawca posłużył się terminem "następca prawny". Następstwo prawne stron w postępowaniu administracyjnym zachodzi wówczas gdy nastąpiło "przeniesienie na inny podmiot praw zbywalnych w drodze czynności prawnej lub nabycie składników masy spadkowej przez spadkobierców strony", (komentarz do k.p.a. pod red. B.Adamiak, J. Borkowskiego, wydanie 7, Warszawa 2005, s.250). Uwzględniając powyższą definicję w powiązaniu z celem ustawy, jakim było stworzenie możliwości szerokiemu kręgowi użytkowników wieczystych nieodpłatnego nabycia prawa własności, należy przyjąć, że do kręgu tego należy zaliczyć wszelkich następców prawnych tych osób. Taki wniosek wysnuć można również z przytoczonych w niniejszym uzasadnieniu orzeczeń NSA. Naczelny Sąd Administracyjny analizując sytuację następców prawnych użytkowników wieczystych w świetle ich uprawnień do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości odnosi się do następców prawnych użytkownika wieczystego, którzy nabyli to prawo w drodze dziedziczenia lub umowy. Niesporne jest, że M. W. nabył prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy zatem należy uznać, że jest on następcą prawnym w rozumieniu powołanego wyżej art. l ust. 2. Nie ma też argumentów przemawiających za tym by różnicować sytuację następców prawnych, którzy wstąpili w prawa użytkownika wieczystego, który posiadała to prawo w dniu 26.05.1990 r. ale zmarł przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. od tych, którzy nabyli to prawo po osobach będących użytkownikami wieczystymi w obu granicznych datach. W wyroku z dnia 29 listopada 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrazi pogląd, że "nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tego by spadkobierców użytkownika wieczystego, który posiada to prawo w dniu 26.05.1990 r. ale zmarł przed wejściem w życie powyższej ustawy , traktować na gruncie tej ustawy inaczej - gorzej - niż następców prawnych użytkownika wieczystego, którzy prawo to nabyli drodze umowy kupna-sprzedaży, czy w drodze spadku po dniu wejścia w życie ustawy". (Wyrok NSA z dnia 29.11.2004 r. Sygn. Akt OSK 804/04, niepubl.). W tej sytuacji przyjąć należy, że fakt nabycia prawa użytkowania wieczystego przez M. W. dnia 15 września 2001 r. nie stoi na przeszkodzie aby uznać go za użytkownika w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów. Dodatkowym argumentem przemawiającym na korzyść skarżących jest fakt, że zmiany, jakim została poddana ustawa, w wyniku których rozszerzeniu uległ jej zasięg terytorialny, odstąpiono od zakreślenia ściśle określonego terminu do złożenia wniosku w tej sprawie, ale także i to, że uprawnionymi do uzyskania przewidzianego ustawą roszczenia byli nie tylko użytkownicy wieczyści, o których mowa w art. l ust. l ustawy, ale także ich następcy prawni świadczy o tym, że celem ustawodawcy było umożliwienie skorzystania z tego prawa możliwie najszerszej grupie użytkowników wieczystych. M. W., będąc w dacie wejścia w życie ustawy współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, jest następcą prawnym w rozumieniu art. f ust. 2 ustawy. W tych okolicznościach sprawy stwierdzić należy, że W. i F. W. oraz M. W. spełniają warunki przewidziane ustawą z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości, której byli współużytkownikami wieczystymi. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały w tej sprawie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Na marginesie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 232 kc jedynie grunty Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste. W sytuacji gdyby właścicielem części nieruchomości - o co wnosili W. i F. W. – były osoby fizyczne, nieruchomość ta nie mogłaby być przedmiotem użytkowania wieczystego. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 a na podstawie art. 152 cytowanej wyżej ustawy orzeczono, że decyzja nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się wyroku.