II SA/Ol 366/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Asesor WSA Beata Jezielska Asesor WSA Katarzyna Matczak Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oddala skargę. WSA/wyr.1 - sentenqa wyroku W dniu "[...]"grudnia 2005r Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza wydał decyzję Nr "[...]", w sprawie uznania za nienależne świadczenie kwoty 340 zł przyznanej i wypłaconej C. D. jako dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na A. i N. D. za okres od 01.07.2005r. do 31.07.2005r. Jednocześnie decyzją tą organ umorzył nienależnie pobrany dodatek w kwocie 340 zł. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wskazał, iż C. D. od dnia 01.07.2005r. nie był osobą samotnie wychowującą dzieci, gdyż wychowywał je z ich matką, o czym nie poinformował powyższego ośrodka, mimo pouczenia o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Szczególna sytuacja rodzinna uzasadnia zaś umorzenie tej należności. Na skutek odwołania C. D. od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" ("[...]") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oceniło bowiem jako niedopuszczalne wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji uznającej wypłacony dodatek za świadczenie nienależnie pobrane i jednoczesne umorzenie tej kwoty, podczas gdy istniała i w dalszym ciągu wywoływała skutki prawne, decyzja przyznająca C. D. to świadczenie. W takiej sytuacji w obrocie prawnym funkcjonowałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje. W skardze na decyzję C. D. zarzucił, iż organ II instancji nie wziął pod uwagę jego sytuacji rodzinnej, gdyż ma on dwoje dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne oraz sytuacji prawnej matki dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wynik przeprowadzonego w tym zakresie postępowania nie daje podstaw do uwzględnienia skargi. Z akt sprawy administracyjnej wynika, iż w oparciu o deklarację C. D. o samotnym wychowywaniu dzieci, zawartą we wniosku złożonym przez niego w ośrodku pomocy społecznej została wydana pierwotna decyzja z dnia "[...]"maja 2004r. o przyznaniu dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Decyzją z dnia "[...]"sierpnia 2005r. ("[...]") po ustaleniu, w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony po uzyskaniu przez zapadłą decyzję waloru ostateczności, iż w wychowaniu dzieci współuczestniczy ich matka decyzja powyższa została zmieniona w trybie art. 32 w/w ustawy w zakresie okresu na jaki przyznano dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci, mianowicie skrócono go do 30 czerwca 2005r. decyzją tą rozstrzygnięto również, iż wypłacone za miesiąc lipiec 2005r. dodatki w kwocie 340 zł potrącone zostaną z wypłacanych pozostałych świadczeń rodzinnych. Należy zauważyć, iż kwestia ta była przedmiotem skargi rozpoznawanej przez tutejszy Sąd w sprawie sygn. akt II SA/OI 135/06. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest jednak wyłącznie zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"kwietnia 2006 r. oraz poprzedzające ją postępowanie organu pierwszej instancji, zakończone wydaniem decyzji z dnia "[...]"grudnia 2005 r. W tej kwestii należy wskazać, iż postępowanie prowadzone przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej było wadliwe i dlatego organ odwoławczy miał podstawy do zastosowania w sprawie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji będącej przedmiotem odwołania C. D. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postępowanie administracyjne może zostać wszczęte na wniosek lub z urzędu ( art. 61 § 1 k.p.a. ) Jeżeli postępowanie zostanie wszczęte z urzędu, to strona winna być o tym zawiadomiona, a obowiązkiem organu jest umożliwić jej czyny udział w każdym stadium postępowania i przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. ( art. 61 § 4 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. ) Organ pierwszej instancji naruszył więc zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, gdyż toczyło się ono bez zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania z urzędu w tej sprawie , a przed wydaniem decyzji w przedmiocie uznania wypłaconych należności za nienależne strona skarżąca nie została wysłuchana i nie umożliwiono jej składania wniosków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zatem w uzasadnieniu swego orzeczenia wskazało organowi I instancji naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. Pominęło jednakże milczeniem naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Przechodząc do zasadniczego przedmiotu postępowania i oceny decyzji wydanej przez organ odwoławczy, to należy stwierdzić, że jest ona zgodna z obowiązującym prawem. Organ II instancji prawidłowo wskazał, że definicję nienależnego świadczenia daje art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Obligatoryjną przesłanką, którą należy spełnić przy wydaniu decyzji, uznającej pobrane świadczenia rodzinne za nienależne, jest obowiązek pouczenia strony o braku prawa do ich pobierania. Niemożliwe jest jednak orzekanie o nienależnym świadczeniu, jeżeli w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu tegoż świadczenia. W niniejszej sprawie organ I instancji wydał jednak decyzję w przedmiocie nienależnego świadczenia w sytuacji, gdy funkcjonuje jeszcze w obrocie prawnym decyzja przyznająca C. D. uprawnienie do dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Skutkiem tego obowiązują obok siebie dwie decyzje dotyczące przedmiotowego dodatku o sprzecznej ze sobą treści. Z jednej wynika, że C. D. przysługuje prawo do tego dodatku, z drugiej zaś, że przyznany dodatek jest nienależny. Jest to sytuacja niedopuszczalna, bowiem skutki prawne wynikające z tych decyzji są różne. Wobec tego o nienależnym świadczeniu można będzie orzekać dopiero wówczas, gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie za dany okres. Stanowisko takie prezentowane jest również w piśmiennictwie. ( patrz J.Ostałowski artykuł Samorząd Terytorialny 2006/4/48 - t.5). Orzekanie o nienależnym świadczeniu zanim zostanie wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie jest przedwczesne. Skoro decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]"grudnia 2005r. została wydana z naruszeniem zasad prawa, to organ odwoławczy prawidłowo uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Należy tu podkreślić, że organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji z przyczyn proceduralnych, nie dokonując oceny, czy wypłacona C. D. kwota 340 zł jest świadczeniem nienależnym. W tej kwestii można będzie orzekać dopiero wtedy, kiedy zostanie wzruszona decyzja przyznająca świadczenie. O wszczęciu takiego postępowania, ile zostanie ono wszczęte, organ jednak winien zawiadomić stronę i umożliwić jej czynny udział w tymze postępowaniu. Ponieważ decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego byłą decyzją kasatoryjną, w której organ odwoławczy nie rozstrzygał sprawy merytorycznie, to zbędne są na obecnym etapie rozważania o tym, czy dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka przyznany i wypłacony skarżącemu za lipiec 2005 r. miał charakter świadczenia nienależnego. W tej bowiem kwestii Sąd będzie się mógł wypowiadać dopiero wówczas, kiedy orzekną o tym merytorycznie w dwóch instancjach organy administracji publicznej. Kontrolowana w obecnym postępowaniu decyzja organu II instancji jest zgodna z prawem, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję wydaną przez organ I instancji z naruszeniem prawa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i orzekł jak sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.