II SA/Ol 370/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody i utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza z dnia "[...]", II. zasądza od Wojewody na rzecz pełnomocnika adwokat H. S. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) - w tym podatek VAT - z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skarżącego M. Z., III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku W dniu 18 czerwca 2004r. S. Z. wystąpił do Burmistrza z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego m.in. M. Z., który od 1998r. nie zamieszkuje w K. "[...]", gm. W. Decyzją z dnia "[...]", Burmistrz orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960, ze zm.) o wymeldowaniu M. Z. z pobytu stałego w miejscowości K. "[...]", gm. W. Na skutej odwołania, Wojewoda, decyzją z dnia "[...]" nr "[...]", orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji wskazując w uzasadnieniu, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien wyjaśnić okoliczności w jakich M. Z. opuścił przedmiotowy lokal mieszkalny. Podano, iż organ winien ustalić dodatkowe okoliczności, czy powodem opuszczenia lokalu było tymczasowe aresztowanie i osadzenie w zakładzie karnym, jak również czy w okresie odbywania kary pozbawienia wolności korzystała strona z przepustek, a jeśli tak, to jaki wówczas podawała adres pobytu. Wobec zmiany właścicieli rzeczonego lokalu mieszkalnego należy ustalić także, czy są oni zainteresowani wymeldowaniem M. Z. oraz należy umożliwić im zapoznanie się z materiałami sprawy i zapewnić czynny udział w postępowaniu. Decyzją z dnia "[...]", Burmistrz, orzekł o wymeldowaniu M. Z. z pobytu stałego w miejscowości K. "[...]", gm. W. Od decyzji tej odwołanie złożył wymeldowany, zaś Wojewoda, decyzją "[...]", uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując na uchybienia w przeprowadzonym przez Burmistrza postępowaniu, które nie ustaliło wszystkich okoliczności wskazanych w poprzedniej decyzji organu odwoławczego. Decyzją z dnia "[...]"2005r., Burmistrz, ponownie orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego w miejscowości K. "[...]", gm. W. M. Z., zaś na skutek jego odwołania Wojewoda, decyzją z dnia "[...]"2005r., orzekł na podstawie art. 138 § 2 Kpa o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W motywach uzasadnienia organ odwoławczy wskazał na niezbędność dokonania dalszych ustaleń w sprawie, m.in. czy w przerwach pomiędzy odbywaniem kar pozbawienia wolności wymeldowany przebywał w miejscu stałego zameldowania, jak również ustalenia miejsc kolejnych jego zatrzymań przez policję. Wskazano na konieczność przesłuchania świadków podanych przez odwołującego się, którzy posiadają wiedzę na temat jego zamieszkiwania w K. "[...]". Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego, Burmistrz, decyzją z dnia "[...]"2005r. nr "[...]", orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, o wymeldowaniu M. Z. z lokalu mieszkalnego w miejscowości K. "[...]" gm. W. W uzasadnieniu podano, iż przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające potwierdziło okoliczność, iż od 23 czerwca 2004r. lokal mieszkalny położony w K. "[...]", gm. W. stał się własnością pp. K., którzy są zainteresowani wymeldowaniem M. Z. i popierają w tym zakresie wniosek jego brata. Ustalono, iż od 16 marca 2000r. zainteresowany kilkakrotnie opuszczał miejsce swojego zameldowania, gdyż w dniu 23 kwietnia 2002r. przebywał w miejscowości G. gm. K., w dniu 8 maja 2002r. w miejscowości W. gm. B., natomiast w dniu 16 lipca 2003r. przebywał w P., gdzie został zatrzymany przez funkcjonariuszy tamtejszej Policji. Te ustalenia potwierdzają fakt, iż w trakcie przerw w odbywaniu kar pozbawienia wolności strona nie przebywała w miejscu zameldowania, którą to okoliczność potwierdziła także Komenda Powiatowa Policji. Organ wyjaśnił pojęcie stałego pobytu, który oznacza zamieszkiwanie z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych lub majątkowych interesów. Z zebranych materiałów wynika natomiast, że M. Z. jest zainteresowany zameldowaniem w rzeczonym lokalu tylko z uwagi na inne powody niż wynikający z przepisów prawa obowiązek potwierdzenia przebywania osoby w określonym lokalu z zamiarem stałego tam pobytu. Dodatkowo podano, że sprawa zameldowania nie ma żadnego wpływu na rozliczenia majątkowe między stronami. Od decyzji tej odwołanie wniósł M. Z. zarzucając, iż wydana została z naruszeniem art. 77 § 1 Kpa, zaś przedstawione fakty są niespójne i niemerytoryczne dla sprawy. Podał, iż od 16 lipca 2003r. przebywa w zakładzie karnym i miejsce jego stałego pobytu znajduje się w K. "[...]", gm. W., przy czym zameldowanie jest mu niezbędne dla uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty orzeczonej kary, co jest dla niego sprawą niebagatelną. Podniósł, że dotychczasowe zachowanie brata, który stara się go wymeldować, świadczy o braku woli pomocy w jego trudnej sytuacji życiowej, a także chęci szybkiego wzbogacenia się jego kosztem. Zarzut, iż przebywał poza miejscem swojego stałego zameldowania jest niepoważny, skoro jako wolny człowiek może wyjeżdżać gdzie chce zwłaszcza, że były to tylko czasowe zmiany jego miejsca pobytu. Podniósł, iż nie został przesłuchany jeden ze zgłoszonych przez niego świadków (A. R.), zaś zeznania pozostałych świadków, potwierdzających jego zamieszkiwanie w miejscu stałego zameldowania i dalsze jego plany związane z tym miejscem, zostały pominięte. Podał, że nowy właściciel lokalu mimo posiadania wiedzy o jego zameldowaniu w nabytym gospodarstwie nie skontaktował się z nim aby wyjaśnić kwestię dalszego zameldowania. Takie działania w ocenie odwołującego świadczą o zamiarze wykorzystania jego pobytu w zakładzie karnym i uzyskania z tego tytułu korzyści materialnych. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960, ze zm.), decyzją z dnia "[...]"lutego 2006r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia organ przywołał art. 15 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Wojewoda wyjaśnił, że przesłuchani na wniosek odwołującego się świadkowie: P. K., B. K. i M. R. potwierdzili znajomość z M. Z. zamieszkałym w miejscowości K. lecz jednocześnie podali, że zameldowanie to jest mu niezbędne w celu ubiegania się o przedterminowe zwolnienie z zakładu karnego. Organ odwoławczy podniósł, iż skarżący nie przedstawił żadnego świadka będącego jego sąsiadem zamieszkałym w tej samej miejscowości, a jedynie świadków zamieszkałych w W. Odnośnie świadka A. R. wyjaśniono, iż nie został on przesłuchany z powodu niestawiennictwa na wezwanie organu. Wskazano, że w toku prowadzonego postępowania dążono do ustalenia okoliczności dotyczących kolejnych aresztowań M. Z. oraz miejsc, w których miały te zdarzenia miejsce w celu potwierdzenia faktu opuszczenia miejsca zameldowania. Poza wszelką wątpliwością ustalono, że każde kolejne tymczasowe aresztowanie i poprzedzające je zatrzymanie miało miejsce poza miejscem stałego zameldowania, jak również, że w czasie przerw w odbywaniu kar pozbawienia wolności M. Z. nie przebywał w miejscu zameldowania. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie sąsiadów zamieszkałych w K., którzy poświadczyli, że skarżący nie mieszka tam od 5 lat. Ustalenia te potwierdzone zostały w toku oględzin rzeczonego lokalu, w którym nie stwierdzono jego rzeczy osobistych. Tak poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że odwołujący się opuścił lokal mieszkalny w K. i dalsze jego zameldowanie stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową. Natomiast wszelkie sprawy dotyczące sprzedaży lokalu nie należą do kompetencji organów orzekających w sprawach meldunkowych. Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożył M. Z. wnosząc o uchylenie decyzji Wojewody i stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza z dnia "[...]". Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 77 Kpa. Po raz kolejny przedstawił argumenty jak w odwołaniu zarzucając, iż organ wydał decyzję sprzeczną z istniejącym stanem faktycznym, gdyż nigdy nie wyrażał on woli ani zamiaru opuszczenia miejsca swojego zameldowania, zaś przebywając w zakładzie karnym nie ma możliwości właściwej obrony swoich interesów. Podniósł, iż zeznania przedstawionych świadków zostały zinterpretowane w sposób dowolny z pokrzywdzeniem jego interesu. Całe postępowanie wyjaśniające w tej sprawie świadczy o stronniczości i tendencyjności organów meldunkowych. Poza tym w decyzji sugeruje się, iż jedynym powodem dla którego zainteresowany jest meldunkiem jest chęć wcześniejszego puszczenia zakładu karnego, nie bierze się zaś pod uwagę zeznań świadków, którzy potwierdzają jego dalsze plany związane z domem rodzinnym. Zarzucił, iż znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie sąsiadów zamieszkałych w K. jest bezwartościowe, gdyż wszystkim jest wiadomym, że w ostatnich latach odbywa karę pozbawienia wolności i tylko ta okoliczność jest przyczyną opuszczenia miejsca zameldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem Sądu z dnia 8 czerwca 2006r. M. Z. przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Wzruszenie decyzji następuje w razie, gdy kontrola wykaże, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a. ). W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnieść bowiem należy, iż podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest podjęcie wszelkich kroków celem zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co wynika z dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania administracyjnego była kwestia wymeldowania z pobytu stałego, którą reguluje art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87 poz. 960 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Słuszne jest stanowisko organów orzekających w sprawie, iż meldunek jest rejestracją miejsca faktycznego pobytu i nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, jednakże przesłanką niezbędną do wydania decyzji o wymeldowaniu jest ustalenie faktu opuszczenia lokalu. Zważyć należy, iż w niniejszej sprawie skarżący przebywa w zakładzie karnym, a w związku z tym jego pobyt w aktualnym miejscu nie ma charakteru stałego. Jest to pobyt czasowy w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy. Zatem istotną kwestią jest wyjaśnienie, czy skarżący faktycznie opuścił miejsce stałego pobytu. W ocenie Sądu postępowanie w tym zakresie organów administracji nie jest wyczerpujące. Wskazać należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie w przedmiocie wymeldowania obowiązują wszystkie reguły dotyczące przebiegu postępowania administracyjnego, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a zwłaszcza jego art. 7 i art. 77 § 1. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa organ administracji publicznej jest zobowiązany podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaś z art. 77 § 1 Kpa wynika, że organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie - patrz wyrok NSA z dnia 30 września 1999r. sygn. akt IV SA 1468/97, niepublikowany. Zatem prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i wszelkich okoliczności związanych z ustaleniem faktycznego miejsca pobytu M. Z. przed umieszczeniem w zakładzie karnym, jak również jego pobytu pomiędzy odbywaniem kary pozbawienia wolności, które zostały stwierdzone w toku prowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego jest niezbędne do właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż podejmując zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji (mimo wcześniejszego wielokrotnego uchylania decyzji i przekazywania sprawy do ponownego rozpatrzenia) naruszono art. 7 i art. 77 § 1 Kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pomimo przeprowadzenia uzupełniających ustaleń w zakresie miejsc, w których dokonywano kolejnych zatrzymań skarżącego oraz ustalenia, iż w trakcie przerw w odbywaniu kary pozbawiania wolności skarżący nie przebywał w miejscu swojego zameldowania, które to okoliczności potwierdził skarżący w składanych środkach odwoławczych, wyrażając przekonanie, że nie mają one wpływu na jego wolę i zamiar dalszego utrzymania zameldowania w K. "[...]", gm. W. wobec jego planów związanych z domem rodzinnym, organy meldunkowe nie wykorzystały wszelkich dostępnych im środków dowodowych aby jednoznacznie potwierdzić, czy w niniejszej sprawie skarżący opuścił miejsce swojego zameldowania bez dokonania czynności wymeldowania. Po pierwsze w aktach sprawy nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadków, którzy złożyli na początku postępowania administracyjnego oświadczenie ("[...]") informujące o tym, że od 5 lat M. Z. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, jednakże stosownie do reguł postępowania administracyjnego musi być wyrażona w stosownej formie jaką jest instytucja zeznania świadka. Dowód z zeznania świadka ma wyższą rangę dowodową niż przedłożone oświadczenie, zwłaszcza, że nie wynika z niego kiedy i dla jakich potrzeb zostało sporządzone. Po drugie dowód z odbytej wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 1 września 2004r., dokonany został z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego. W aktach sprawy ("[...]".) widnieje notatka służbowa sporządzona przez pracownika organu meldunkowego na okoliczność odbytej wizji lokalnej na terenie posesji i budynku mieszkalnego położonego w K. "[...]", natomiast stosownie do art. 67 § 1 Kpa organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została już utrwalona na piśmie. W szczególności sporządza się protokół z oględzin i ekspertyz dokonywanych przy udziale przedstawiciela organu administracji publicznej - art. 67 § 2 pkt 3 Kpa. Nie może budzić żadnych wątpliwości, iż przeprowadzenie oględzin lokalu mieszkalnego, w którym zameldowany jest skarżący w celu potwierdzenia, czy znajdują się tam jego rzeczy osobiste lub inne rzeczy codziennego użytku ma znaczenie dla oceny, czy to miejsce stanowi jego ośrodek osobistych i majątkowych interesów. W toku ponownego postępowania wyjaśniającego należy także podjąć próbę przesłuchania ostatniego ze zgłoszonych przez skarżącego świadków. Dopiero po tak uzupełnionym postępowaniu wyjaśniającym organy będą mogły merytorycznie wypowiedzieć się w kwestii, czy w sprawie tej zaistniały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uzasadniające wymeldowanie skarżącego. Oceny tej organy dokonają w wyniku zebranych w tej sprawie wszystkich dowodów i okoliczności pamiętając, że chęć pobytu osoby w określonym miejscu oznacza zarówno fizyczne przebywanie w takim miejscu, jak również stan psychiczny wyrażający się wolą danej osoby do przebywania w takim określonym miejscu. Nie jest natomiast wystarczającą przesłanką do uznania chęci pobytu w określonym miejscu sama wola osoby potwierdzająca chęć pobytu w takim miejscu, która nie jest poparta fizycznym przebywaniem w takiej miejscowości pod określonym adresem. Taki zamiar osoby da się bowiem określić na podstawie obiektywnych możliwych do sprawdzenia okoliczności. W niniejszej sprawie będzie to niewątpliwie stwierdzenie, czy brak pobytu w miejscu zameldowania wynikał tylko z faktu tymczasowych aresztowań i odbywania kar pozbawienia wolności, czy też nie. W związku z powyższym trudno uznać, iż stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu o wyczerpujący materiał dowodowy. Dlatego też nie przesądzając przyszłego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza należało uchylić, celem uzupełnienia stanu faktycznego w zakresie podanym wyżej. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm) orzekł jak w sentencji wyroku. Koszty sądowe z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skarżącego przez adwokat H. S. przyznano stosownie do art. 200 tejże ustawy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy .