II SA/Ol 370/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu postanawia: 1) zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą A.Ł. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (karty 5-6 akt). Podniosła, iż ma 71 lat i cierpi na kilka przewlekłych chorób ("[...]"). Obecnie oczekuje na dwie operacje "[...]". Koszt wynajmu mieszkania, "świadczenie", koszty utrzymania i leczenia pochłaniają całą jej emeryturę. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe (jest wdową, nie ma nikogo na utrzymaniu ani też nie uzyskuje pomocy). Nie ma majątku (mieszkanie wynajmuje). Jej miesięcznym dochodem jest emerytura w wysokości 1945 zł netto. W dodatkowym oświadczeniu (k. 14-15) skarżąca podała, iż miesięcznie wydaje ok. 800 zł na mieszkanie i 300-400 zł na leczenie (wymieniła choroby i nazwy stale przyjmowanych leków). Na życie pozostaje jej zatem 750 zł. Mieszka sama w mieszkaniu użyczonym przez córkę i zięcia. Oni zostawili jej swoje mieszkanie i biorąc kredyt kupili sobie inne, a ona miała w miarę możności pomagać im spłacać kredyt. Nie ma na to żadnej umowy, żadnych przelewów, bo są rodziną. Ma jednak wobec nich zobowiązania finansowe, których nie wolno jej lekceważyć. Spłacają miesięcznie ponad 3000 zł kredytu, użyczając jej swojego mieszkania, które mogliby przecież sprzedać i spłacić kredyt, albo wynająć i zmniejszyć wysokość spłacanych rat. Są umówieni tak, że oddaje im to, co udaje się jej dorobić. Są to nieregularne dochody - średnio 500-600 zł miesięcznie. Niestety na 29 maja ma wyznaczony termin zabiegu "[...]". Jeśli się powiedzie, w sierpniu będzie miała operowane "[...]". Po każdym zabiegu nie powinna pracować przez trzy miesiące, zatem przez najbliższe pół roku nic nie zarobi. Stara się pomagać synowi, który 15 lat temu uległ ciężkiemu wypadkowi i pobiera ok. 900 zł renty. Jeśli chodzi o aprowizację i gotowanie, to stara się prowadzić kuchnie nie tylko dla siebie, ale i dla niego. Drugi syn nie ma rezerw, by jej pomagać, gdyż utrzymuje swą rodzinę i spłaca kredyt, mając nieregularne dochody. Skarżąca nadmieniła, iż nie ma żadnych oszczędności, które w całości spożytkowała na wyposażenie mieszkania syna inwalidy tak, by mógł samodzielnie funkcjonować po jej śmierci. Zrezygnowała z jedynego luksusu, jaki miała, czyli samochodu ‘[...]". Do pisma dołączone zostały zestawienia operacji na rachunku bankowym skarżącej za okres od 30 grudnia 2014 r. do 12 lutego br., od 1 do 31 marca br. i od 20 kwietnia do 19 maja br. (k. 16-21). W związku z powyższym zważono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, oznaczające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Z dostarczonych dokumentów wynika, iż do końca maja br. źródłem dochodu skarżącej - wydającej miesięcznie ok. 800 zł na mieszkanie i 300-400 zł na leczenie - była nie tylko emerytura w miesięcznej wysokości 1945 zł netto, lecz również wynagrodzenie za pracę, wynoszące średnio 500-600 zł miesięcznie, które to jednak miała w miarę możliwości oddawać córce i zięciowi w zamian za możliwość korzystania z ich drugiego mieszkania. W kontekście okoliczności opisanych w piśmie z 24 maja 2015 r. nie wiadomo z kolei, jak rozumieć cztery przelewy (wyciągi nie uwzględniają okresów od 13 do 28 lutego i od 1 do 19 kwietnia br.) z konta W.Ł. w łącznej kwocie 6900 zł (przy jednorazowym przelewie 5000 zł na jego konto). Podejmując się w oparciu o powyższe okoliczności oceny obiektywnie rozumianej zdolności do zdobycia potrzebnych środków finansowych, nie sposób uznać, zdaniem orzekającego, iż w przypadku skarżącej partycypowanie w kosztach procesu nie jest możliwe, co też wyklucza dopuszczalność całkowitego od nich zwolnienia. Należy jednak przyjąć, iż nie jest ona w stanie ponieść ich w pełni, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W takim przypadku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie w tym zakresie wiąże się z koniecznością znalezienia rozsądnego kompromisu pomiędzy zapewnieniem podmiotowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P.) a podstawową zasadą dotyczącą kosztów postępowania stanowiącą, że to stronę obciążają koszty związane z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Zważywszy z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca musi ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś jej sytuację materialną, zdecydowano, iż najwłaściwszym zastosowaniem względem niej prawa pomocy będzie obniżenie wpisu od skargi (z 658 zł do kwoty odpowiadającej najniższej wysokości wpisu sądowego), którego uiszczenie umożliwi rozpoznanie skargi przez sąd pierwszej instancji. Ułatwi to skarżącej wygospodarowanie środków (choćby poprzez rozłożenie ich ciężaru w czasie dzięki zdolności posłużenia się kredytem lub pożyczką) także na ewentualne, dalsze koszty sądowe (opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem, doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej - 329 zł.), czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, o ile zastępstwo procesowe uzna ona za konieczne (tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie). Udział natomiast profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ważyłby na sytuacji prawnej skarżącej. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania zakończonego zaskarżonym aktem administracyjnym. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Należy wskazać, iż uprawomocnienie się niniejszego postanowienia nie będzie stać na przeszkodzie kolejnemu wnioskowi o przyznanie prawa pomocy w wypadku zaistnienia po uiszczeniu wpisu od skargi okoliczności uniemożliwiających wygospodarowanie całości potrzebnych środków.