II SA/Ol 381/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. sprawy ze skargi P. B.-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr"[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia "[...]" P. B.-R. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej "o stałe przekazywanie co miesiąc kwoty 250 zł na wynajęcie miejsca do przebywania i spania gdyż jest bezdomnym z urzędu od 2000r ". Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego tego samego dnia uściślił, iż zainteresowany jest przyznaniem zasiłku celowego w wysokości 250 zł na wynajem w listopadzie 2008r. stancji. Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta "[...]" – Zastępca Kierownika Działu Pomocy Doraźnej i Rozwiązywania Problemów Rodziny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", odmówił przyznania P. B.-R. świadczenia w formie zasiłku celowego na opłacenie stancji w wysokości 250 zł w listopadzie 2008r. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (jt. Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm., dalej jako: u.o.p.s.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że wprawdzie P. B.-R. spełnia ustawowe wymagania do ubiegania się o bezzwrotne świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, w szczególności kryterium dochodowe, to jednak w okresie od stycznia do października 2008r. otrzymał zasiłki celowe na łączną kwotę 2.000 zł. Na listopad 2008r. przyznano mu zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 200 zł oraz zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 60 zł, co łącznie daje kwotę 260 zł. Podniósł, iż nie wskazując adresu pod jakim chce wynająć stancję wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że rzeczywiście nosi się z takim zamiarem. Poinformował go jednocześnie, iż ma możliwość skorzystania ze schronienia w schronisku dla bezdomnych. Podkreślił również, że pomoc społeczna nie może zaspokajać wszystkich zgłaszanych potrzeb w formie i wysokości zgłaszanej przez wnioskodawców. Oznacza to, że pomoc społeczna bierze udział w pokonywaniu trudności przez osoby i rodziny, ale nie ma obowiązku zaspokajania wszystkich zgłaszanych potrzeb. Wnioskodawcę poinformowano również, że pomoc w formie zasiłków celowych w pierwszej kolejności kierowana jest do osób i rodzin nie dysponujących żadnym dochodem, rodzin wielodzietnych i opiekujących się dziećmi niepełnosprawnymi. W październiku 2008r. pomocy pieniężnej w postaci zasiłków celowych udzielono 1158 osobom i rodzinom, co powodowało, że średnia miesięczna wysokość takiego zasiłku wynosiła 297,34 zł. W tej sytuacji organ nie był w stanie udzielić ubiegającemu się dodatkowej pomocy. W odwołaniu od tej decyzji P. B.-R. stwierdził, że ma ono charakter czysto formalny ponieważ ma świadomość, iż z mafią działającą na polu pomocy społecznej nie wygra, a sprawę tę chce dołączyć do skargi przeciwko Polsce, jaką kieruje do "Trybunału Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w Strasburgu", na dowód represji jakich doznaje od Polski. Propozycję korzystania z miejsca w schronisku dla bezdomnych uznał za poniżającą go szykanę, ponieważ ma swój honor i ceni sobie wolność osobistą, a w schronisku zmuszają go do podporządkowania się rygorom, których nie akceptuje. Uzupełniając wniesione odwołanie P. B.-R. złożył dodatkowe pismo zatytułowane "Skarga na MOPS w "[...]"", w którym organowi pierwszej instancji postawił szereg zarzutów dotyczących ustaleń stanu faktycznego dokonanych w trakcie aktualizacji wywiadów środowiskowych, które uznał za niezgodne z obecnym stanem jego spraw. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 39 u.o.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jt. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), utrzymało w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.o.p.s. jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, nieobowiązkowym. W ust. 1 tego artykułu postanowiono bowiem, że "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy". Oznacza to, że nawet jeśli niezbędna potrzeba bytowa wymagająca zaspokojenia występuje i znajdzie to potwierdzenie w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, to zasiłek celowy w formie pieniężnej może, ale nie musi być przyznany. Prawo decydowania o przyznaniu lub odmowie przyznania pomocy pieniężnej w tej formie przysługuje wyłącznie organowi pomocy. W takich sytuacjach działa on bowiem w ramach tzw. swobodnego uznania administracyjnego. Wskazane swobodne uznanie administracyjne nie oznacza jednak całkowitej swobody orzekania. Organ pomocy związany jest bowiem przepisami prawa materialnego zawartymi w u.o.p.s. i przepisach wykonawczych oraz przepisami procedury administracyjnej zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jeśli zatem zaskarżona decyzja administracyjna nie narusza tych przepisów, to nie można postawiać jej zarzutu niezgodności z prawem przez przekroczenie granic swobodnego uznania. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, a zatem jest zgodna z prawem. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pomocy podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co jest realizacją wymogu określonego w art. 7 k.p.a. Wyczerpująco też zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy spełniając w ten sposób wymagania określone w art. 77 k.p.a. W sposób wyczerpujący uzasadnił też jakie okoliczności brał pod uwagę odmawiając przyznania zasiłku celowego na wskazaną potrzebę, jak też pokazał jakimi kryteriami kieruje się przyznając pomoc pieniężną w formie zasiłku celowego, jakimi zasobami finansowymi w tym czasie dysponował i do kogo w pierwszej kolejności kieruje posiadane środki pieniężne. Odnosząc się do okoliczności wskazanych przez odwołującego się w "Skardze na MOPS w "[...]"" podniosło, iż wskazywane rzekome rozbieżności zapisów w wywiadach środowiskowych ze stanem faktycznym odnoszą się do ustaleń sprzed kilkunastu lat, tj. z okresu kiedy skarżący funkcjonował w składzie rodziny i mogą nie być zgodne z obecną sytuacją osoby samotnie gospodarującej, czego organ nie kwestionuje. Stąd też okoliczności zawarte w "skardze" nie mają istotnego znaczenia na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie P. B.-R. podnosząc, iż decyzja utrzymuje w mocy odmowę przyznania bezdomnemu pomocy mającej na celu zapewnienie normalnego bytowania w poczuciu bezpieczeństwa osobistego. Wskazał, iż organy uznały, że złożony przez niego wniosek jest jedynie jego wygodą, o którą te organy nie muszą dbać. Zarzucił również organ, iż wskazały mu, że jego miejsce jest w schronisku. W związku z powyższym wniósł o stwierdzenie niezgodności zaskarżonej decyzji z prawem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Innymi słowy mówiąc sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w toku kontroli legalności zaskarżonego aktu podjętego w postępowaniu administracyjnym nie stwierdził istotnego naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organy rozpatrujące sprawę poczyniły prawidłowe ustalenia i dokonały trafnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma utrzymywać osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.o.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Zamieszczenie w niniejszym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, podejmowana jest na podstawie uznania administracyjnego. Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Skoro więc decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego organ nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi liczyć się z tym, że organ odmówi jej przyznania tego świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Wskazał na to również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 25 stycznia 2008r. (sygn. akt l OSK 624/2007) orzekł, iż: "sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej". Stanowisko to ma w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego skarżący utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości "[...]", z której dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie "[...]" z tytułu zobowiązań alimentacyjnych oraz innych zobowiązań w wysokości "[...]". Zatem dochód skarżącego wyniósł "[...]" netto. W okresie od stycznia do października 2008r. skarżący otrzymał z pomocy społecznej pomoc, w formie zasiłków celowych, na łączną kwotę 2000 zł. Ponadto na miesiąc listopad 2008r. zostały przyznane skarżącemu dwa zasiłki celowe: na zakup leków w kwocie 60 zł i na zakup żywności w kwocie 200 zł. Uwzględniając powyższe, należy wskazać skarżącemu, iż uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznanie zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe jakimi dysponował w 2008r. Organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Wskazać również należy, iż kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego Sąd nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji wyznaczonych przez ustawę organów w tych przypadkach, w których ustawodawca pozostawił uznaniu organów, gdyż tylko one, dysponując środkami finansowymi, mogą udzielać świadczeń. Reasumując, sama trudna sytuacja finansowa skarżącego nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie orzekają w oparciu o zasady współżycia społecznego. Mając powyższe na względzie, wobec braku podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił. ----------------------- 6