II SA/Ol 381/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia "[...]" sygn. akt II SA/Ol 381/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przekazania według właściwości pisma postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. M. W. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie Starosty O. z dnia "[...]" w sprawie przekazania według właściwości Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w O. powiadomienia M. W. dotyczącego zagrożeń związanych z metalowym kominem zainstalowanym w budynku przy ulicy G. 14 w D. M. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego skarżący - pismem z dnia "[...]" - złożył wniosek o zwolnienie go od wpisu od skargi, a w przedłożonym następnie formularzu PPF rozszerzył jego zakres wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – inwalidką I grupy, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, a miesięczny łączny dochód z tytułu emerytur wynosi 2087,70 zł, z których to pieniędzy pokrywane są opłaty za eksploatację i remonty budynku i znajdującego się w nim mieszkania, a także za energię, gaz, wodę, opał, lekarstwa, żywność, odzież, środki czystości, media, itp. Skarżący podał przy tym, iż zajmuje wraz z żoną mieszkanie o pow. 99,5m² w 90-letnim budynku wielorodzinnym. Jednocześnie skarżący wskazał na trzy pożyczki/kredyty zaciągnięte na remont mieszkania i budynku oraz koszty utrzymania i postępowania sądowego w łącznej kwocie 9.575 zł, które aktualnie spłaca: kredyt odnawialny w "[...]" – 3.500 zł, pożyczka/kredyt w "[...]" – 1.575 zł i pożyczka konsumpcyjna w "[...]" – 4.500 zł. Pismem z dnia "[...]" skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wskazał listę ponoszonych wydatków: wyżywienie i odzież – 750 zł; środki czystości – 50 zł; światło, gaz, woda, ścieki – 400 zł; RTV, Internet, prasa, ubezpieczenie – 100 zł; telefony – 150 zł; opał – 350 zł; spłata rat pożyczek/kredytów – 566 zł (kwota łączna); leki żony i własne – 350 zł, co stanowi łącznie kwotę 2.716 zł. Oświadczył, iż z uzyskiwanych dochodów nie starcza pieniędzy na opłaty na leki, w związku z czym korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. M. Do przedmiotowego pisma procesowego, skarżący załączył kserokopie: zaświadczeń o wysokości emerytur (jego – 923,23 zł i jego żony – 1.145,75 zł, co stanowi łącznie kwotę 2.068,98 zł netto), pierwszej strony umowy kredytu odnawialnego w "[...]", harmonogramu spłat pożyczki/kredytu w "[...]" (za okres od 11 lipca 2011 r. do 11 czerwca 2012r.), wydruku spłat kredytu/pożyczki w "[...]" (za okres od 15 marca 2011 r. do 16 maja 2011r.), zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. M., z którego wynika, że w listopadzie 2010 r. skarżący otrzymał zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 zł, pierwszej strony wezwania do zapłaty z dnia 4 października 2010 r. kwoty 2.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (spłaconej po zaciągnięciu kredytu), wniosku o umorzenie zaległego podatku oraz pisma wskazującego wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie przed sądem powszechnym (w związku z poniesionymi przez skarżącego stratami). Postanowieniem z dnia "[...]" (Sygn. akt II SA/Ol 381/11) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, iż mimo pouczenia o skutkach niezastosowania się do przedmiotowego wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i oświadczeń, w tym przede wszystkim wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Mając na uwadze fakt spłaty przez skarżącego i jego żonę trzech pożyczek/kredytów bankowych, w tym w szczególności kredytu odnawialnego w rachunku nie sposób przyjąć natomiast, że skarżący i jego żona nie posiadają jakichkolwiek rachunków bankowych. To, że skarżący, mimo wezwania, nie przedkłada wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych jego i jego żony. Brak przedłożenia przedmiotowych wyciągów nie pozwala bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący i jego żona nie posiadają na tych rachunkach środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich rodziny, szczególnie, że skarżący nie odpowiedział również w sposób wyraźny, czy wszystkie środki pieniężne, pochodzące ze spłacanych obecnie pożyczek/kredytów zostały już wykorzystane. Dodatkowe wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego budzi wysokość wykazanych przez niego wydatków, których suma (2.716 zł) przekracza znacznie dochód z tytułu emerytur (2.087,70 zł – jako aktualną kwotę netto emerytur skarżącego i jego żony przyjęto kwotę wskazaną w formularzu), szczególnie, że skarżący nie podnosił, aby poza zadłużeniem w bankach, posiadał obecnie również zadłużenie w innych instytucjach z innych tytułów (np. zadłużenie z tytułu opłat mieszkaniowych). Wątpliwości powyższych nie wyjaśnia jednocześnie informacja o przyznaniu skarżącemu w listopadzie 2010 r. zasiłku celowego specjalnego w wysokości 300 zł, gdyż nawet po jej uwzględnieniu wysokość wydatków rodziny skarżącego nadal przewyższa wysokość jej dochodu. Reasumując, wskazano, iż w warunkach niniejszej sprawy nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. M. W. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Podniósł, iż złożył wszystkie możliwe dokumenty świadczące o jego sytuacji finansowej i podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Posiadane konta bankowe oraz ich numery wykazał na przedłożonych drukach, zaś dodatkowe wyciągi spowodowałyby dodatkowe opłaty, na które go nie stać. Z uzyskiwanego dochodu, który jest niższy od wydatków nie jest w stanie wykupić wszystkich leków, opału oraz innych rzeczy potrzebnych do życia, co powoduje jego coraz większe zubożenie. Dodał, iż wszystkie zaciągnięte kredyty i pożyczki zostały wydatkowane na wskazane wcześniej cele remontowe i naprawę mieszkania oraz całego budynku. Żadne środki finansowe nie pozostały do jego dyspozycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 wskazanej ustawy zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która jest inwalidką I grupy, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego kopii zaświadczeń o wysokości emerytur łączny miesięczny dochód skarżącego i jego żony wynosi 2.068,98 zł netto. Natomiast z oświadczenia skarżącego wynika, iż ponoszone przez niego miesięczne wydatki na wyżywienie, odzież, środki czystości, leki, opłaty za media, telefony i opał wynoszą ponad 2000 zł miesięcznie. Skarżący jest obciążony ponadto miesięczną spłatą rat kredytów – około 566 zł. Analizując sytuację skarżącego wskazać należy, iż wprawdzie spłata kredytów nie może być uwzględniona przy ocenie jego sytuacji finansowej, gdyż nie ma podstaw, aby jego prywatne zobowiązania miały pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi jakimi są koszty sądowe, to jednak sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Uwzględniając bowiem wydatki jedynie na zabezpieczenie podstawowych potrzeb skarżącego i jego rodziny (w tym zakup leków czy opału) stwierdzić należy, iż uzyskiwane przez skarżącego dochody z ledwością je pokrywają. Skarżący korzysta zresztą ze świadczeń z pomocy społecznej (przedłożona przez skarżącego decyzja o przyznaniu zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 zł). W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.