II SA/Ol 39/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat H. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) netto powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 17 czerwca 2009r. E. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na wykupienie leków oraz uregulowanie długu za częściowo już wykupione leki w kwocie 520 zł. Organ I instancji decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na wykupienie leków oraz uregulowanie długu za wykupione leki w kwocie 520 zł. Jednocześnie w tym samym rozstrzygnięciu przyznano wnioskodawcy świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 55 zł, z przeznaczeniem na realizację dostarczonych recept oraz odmówiono przyznania świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 520 zł na uregulowanie długu za wykupione leki. Następnie po rozpatrzeniu odwołania od ww. rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" uchyliło decyzję organu I instancji, wskazując przede wszystkim, że organ nie odniósł się w ogóle do tego czy w rozpatrywanej sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, czy też nie. Podniesiono, że organ powinien sprecyzować żądanie strony w zakresie wniosku o udzielenia pomocy w wysokości 520 zł na zwrot długu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy działający z upoważnienia Burmistrza Mrągowa Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na wykupienie leków oraz uregulowanie długu za wykupione leki w kwocie 520 zł. Jednocześnie w tym samym rozstrzygnięciu przyznano wnioskodawcy świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 55 zł, z przeznaczeniem na realizację dostarczonych recept (na poczet tego świadczenia zaliczono kwotę 55 zł wypłaconą w dniu 23 lipca 2009r. na podstawie pierwotnej decyzji organu I instancji) oraz odmówiono przyznania świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 520 zł na uregulowanie długu za wykupione leki. Wskazano, że E. K. nie można przyznać świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Podniesiono, że pomoc przyznano w postaci zasiłku celowego specjalnego na przedstawione recepty. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił potwierdzenia wydatkowania rzekomo pożyczonej kwoty na leki czy inne niezbędne potrzeby bytowe. Natomiast osoba, od której pieniądze miały być pożyczone odmówiła składania wyjaśnień czy tez udzielenia informacji na ten temat. W opinii organu E. K. jako osoba zgłaszająca żądanie winien udowodnić, że faktycznie ową pożyczkę uzyskał i przeznaczył na niezbędne potrzeby bytowe, tj. na leki czy żywność. Jednakże zdaniem organu tych informacji nie dało się potwierdzić. Wskazano, że zadeklarowana kwota pożyczki znacznie przekracza miesięczne zapotrzebowanie na niezbędne leki dla wnioskodawcy, gdyż wskazał on, że na lekarstwa wydaje 160 zł miesięcznie. Podniesiono, że brak jest recept i paragonów, które by potwierdzały wydanie zadeklarowanej kwoty pożyczki na lekarstwa. Odwołanie od ww. decyzji wniósł E. K. wyrażając niezadowolenie z powodu nie przyznania mu kwoty 520 zł na uregulowanie długu za wykupione leki. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podkreślono, że wnioskodawcy odmówiono przyznania zasiłku celowego na zasadach ogólnych, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że strona otrzymała zasiłek celowy specjalny na zakup leków na podstawie przedstawionych recept. Natomiast według organu wydatków już poniesionych na zakupiony towar nie można finansować ze środków przyznanych w ramach zasiłku specjalnego. Organ stwierdził, że nie jest obowiązkiem organów pomocy społecznej finansowanie świadczeń pieniężnych w kwocie wskazywanej przez wnioskodawcę. Zasiłek celowy specjalny przyznawany jest bowiem w ramach uznania administracyjnego i w sytuacji uzasadnionej potrzeby bytowej. Skargę na ww. decyzję wywiódł E. K., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kwoty 520 zł wraz z 40% odsetkami miesięcznymi, poczynając od czerwca 2009r. do dnia zapłaty. Skarżący zwrócił się również o przesłuchanie wskazanego przez niego świadka, załączając jednocześnie jego 2 oświadczenia potwierdzające udzielenie skarżącemu pożyczki w kwocie 520 zł. W jednym z oświadczeń świadek wyraził wolę stawienia się i złożenia wyjaśnień w tut. Sądzie. Ponadto strona skarżąca podniosła, że organy oraz ich pracownicy przyczynili się do pogorszenia jego stanu zdrowia poprzez nie udzielenie pomocy finansowej na zakup leków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd, po przeanalizowaniu sprawy, doszedł do wniosku, iż organy słusznie przyjęły, że skarżący przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego, określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. 09r., Nr 175, poz. 1362 t. j.), które od 1 października 2006r skorygowane zostało w stosunku do osób samotnie gospodarujących § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) i wynosi 477 zł. Bezspornym jest, że dochody skarżącego przekraczały tą kwotę, co jednoznacznie wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego dotyczącego E. K. (akta adm., k. – 12), a więc nie spełnił on niezbędnej przesłanki przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Zatem organ mógł w tej sytuacji jedynie rozważyć przyznanie, po myśli art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten zaś stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Istota przyznawania takiego zasiłku polega na tym, że osoba znajdująca w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, pomimo, iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe ustanowione w ustawie o pomocy społecznej, może ubiegać się o zasiłek w formach przewidzianych w pkt 1 i 2 wskazanego przepisu. Celem takiej wyjątkowej regulacji jest stworzenie możliwości ubiegania się przez stronę o udzielnie pomocy w takich indywidualnych sytuacjach życiowych, które nie poddają się ustawowej klasyfikacji. Szczególnie uzasadniony przypadek to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany zdarzenia nie należą ani do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (Komentarz, Ustawa o pomocy społecznej, Wojciech Maciejko, Paweł Zabornia, LexisNexis, Warszawa 2008r.) Podkreślić należy w tym miejscu, iż rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego zapada w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, o czym przesądza treść omawianego przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym ten rodzaj świadczenia "może być przyznany". Działanie w ramach uznania administracyjnego powinno polegać, w świetle art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego co do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala jednak organowi na dowolność w jej załatwieniu. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy - (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej) ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej - (art. 3 ust. 4 ustawy). Dlatego też dla oceny spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku niezbędne jest sprecyzowanie celu, na sfinansowanie którego przeznaczone mają być przyznane środki. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nie precyzuje celów, na jakie może zostać przyznana pomoc. Posiłkowo można więc skorzystać z art. 39 przedmiotowej ustawy, określającego zasady przyznawania zasiłku celowego. I tak zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na gruncie przedmiotowej sprawy organy przyznały skarżącemu kwotę 55 zł na realizację przedstawionych przez niego recept. E. K. domaga się jednak przyznania kwoty 520 zł, którą według niego pożyczył na zakup lekarstw. W ocenie Sądu organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego specjalnego na spłatę wskazanego przez stronę długu. Przede wszystkim jak już wyżej wspomniano opisując istotę zasiłku celowego specjalnego jest on wypłacany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jakkolwiek sytuacja skarżącego jest obiektywnie trudna, to jednak nie wykazał on w sposób przekonujący, że znajduje się w takiej szczególnie uzasadnionej sytuacji, w której niezbędna jest mu pomoc na określony cel bytowy. Zaznaczyć trzeba, że skarżący otrzymał zasiłek celowy specjalny na zakup lekarstw na podstawie przedstawionych recept w kwocie 55 zł. Jednakże nie wykazał w żaden sposób, że pieniądze które miał pożyczyć w kwocie 520 zł były przeznaczone na lekarstwa. E. K. dla potwierdzenia swojego stanowiska nie był w stanie przedłożyć żadnych recept ani też paragonów potwierdzających zakup lekarstw na zadeklarowaną kwotę. Ponadto nawet obecnie określił swoje potrzeby z tytułu lekarstw na 160 zł. Dlatego niezrozumiałym i mało wiarygodnym jest, że dokonał on zakupu środków leczniczych na wskazaną przez niego kwotę. Trzeba zaznaczyć, że postępowanie administracyjne trwało stosunkowo długo a sprawa wracała do rozpoznania w I instancji i mimo to strona skarżąca nie potrafiła udokumentować poniesionych przez nią wydatków na lekarstwa w kwocie ponad 500 zł. Samo oświadczenie osoby, która potwierdza udzielenie takiej pożyczki nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia w formie zasiłku specjalnego celowego. Zaciągnięcie pożyczki nie jest samoistną podstawą zaistnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, gdyż co jeszcze raz należy podkreślić, na gruncie przedmiotowej sprawy strona nie wykazała na jaki cel bytowy zostały rozdysponowane pieniądze ze wskazanej przez nią pożyczki. Odnosząc się do prośby skarżącego o przesłuchanie wskazanego przez niego świadka wyjaśnić należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przeprowadza się takiego środka dowodowego. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pkt I skargę oddalono. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku oparto na § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz. U. z dnia 3 października 2002r., Nr 163, poz. 1348)