II SA/Ol 391/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2010r. wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika w sprawie ze skargi Ł. W. i M. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]", Nr WINB "[...]" w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia "[...]", Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odrzucił skargę Ł. W. i M. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]", Nr WINB "[...]". W dniu 23 lipca 2010 r. do tegoż Sądu wpłynęła, sporządzona przez adwokata, skarga kasacyjna na wskazane wyżej postanowienie, w której zawarty został wniosek o przyznanie skarżącym prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Do skargi kasacyjnej załączone zostały jednocześnie wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy, złożone na urzędowych formularzach. Postanowieniem z dnia "[...]", sygn. akt II SA/Ol 391/10 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. odmówił M. W. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przedstawione przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dawały podstaw do uznania, iż skarżący nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że, wbrew twierdzeniu zawartym w postanowieniu, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, z uwagi na brak oszczędności i duże wydatki. Wskazał, że adwokat, który sporządzał w niniejszej sprawie skargę kasacyjną nie może być ponownie przez niego zobowiązany do udzielenia bezpłatnej pomocy. Ponadto podkreślił, że uzyskiwana z różnych źródeł pomoc, nie może stanowić zasady narzucania się o pomoc bez końca, gdyż jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i krzywdzi skarżącego i jego darczyńców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi tu o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i rodziny. Zatem zasadne jest przyjęcie, że ustalenie wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy z wysokością obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania ograniczają się w istocie do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250zł, (zgodnie z § 3 w związku z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2003r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.), bowiem wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna sporządzona została zgodnie z wymogiem ustawowym przez adwokata. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 p.p.s.a. przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Stosownie bowiem do art. 255 p.p.s.a., jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to ma ona obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Zgodnie z § 4 pkt 1-6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem RM, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić jednocześnie należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia RM, katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od stron postępowania, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w p.p.s.a., jak i w rozporządzeniu RM, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie Sądu. Powyższe oznacza natomiast, iż ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu Sądu. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 30 lipca 2010 r., wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że wnioskodawca wskazał, iż jego dochodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1500zł, wezwano go do przedłożenia zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia netto/brutto z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia, wskazującego, czy w 2010r. uzyskiwał lub uzyskuje jakiekolwiek dochody o charakterze okresowym z jakichkolwiek innych źródeł niż wynagrodzenie za pracę, oraz przedstawienia odpisu zeznania podatkowego za 2009r. wraz załącznikami oraz dowodem jego złożenia w urzędzie skarbowym. W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość ponoszonych przez nią wydatków, wezwano skarżącego jednocześnie do złożenia wyjaśnień także w tym zakresie. Dla potwierdzenia faktu pogorszenia się sytuacji finansowej wnioskodawcy wezwano go do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz do wyjaśnienia, skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi i wynagrodzenia adwokata ustanowionego dla sporządzenia skargi kasacyjnej oraz wskazania dlaczego nie jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła dalszych kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawca przedłożył pismo procesowe z dnia 14 sierpnia 2010r.,w którym oświadczył, iż nie osiąga żadnego dochodu z działalności gospodarczej i aby zmniejszyć wydatki działalność ta została zawieszona, wskazał ponadto, iż "nie ma dochodu podstawowego i nie ma w ciągu ostatnich 3 miesięcy dochodu okresowego czy dodatkowego". Wnioskodawca załączył jednocześnie kopię zaświadczenia o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej z dniem 26 kwietnia 2010r. oraz potwierdzenia przyjęcia w dniu 30 czerwca 2010r. wniosku w sprawie wpisu informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Skarżący wskazał ponadto, iż nie posiada odpisu zeznania podatkowego za 2009r., podkreślił jednocześnie, iż w 2009r. nie uzyskał dochodu, od którego należny był podatek dochodowy. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków skarżący wskazał, iż jego "wydatki związane z utrzymaniem się wynoszą ok. 600zł.". Odpowiadając na pytanie skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie w przedmiotowej sprawie wpisu od skargi w kwocie 500zł oraz wynagrodzenia adwokata ustanowionego dla sporządzenia skargi kasacyjnej oraz czy jest możliwe pokrycie dalszych kosztów postępowania z przedmiotowego źródła, skarżący wskazał, iż środki pieniężne na dokonanie wpisu od skargi pochodziły od syna, który jest drugim skarżącym. Natomiast adwokat nie otrzymał wynagrodzenia, gdyż jest osobą współpracującą ze skarżącym od wielu lat i udzielił mu pomocy po "kosztach pełnomocnictwa adwokackiego" (pismo procesowe z dnia 14 sierpnia 2010r., złożone przez wnioskodawcę). Do pisma załączono wyciąg z rachunku bankowego w Banku "[...]" za okres od 12 maja 2010r. do 12 sierpnia 2010r. zgodnie z którym saldo końcowe na rachunku o Nr "[...]" wynosi 9,37 zł oraz wyciąg z rachunku karty w Banku "[...]" za okres od 31 maja 2010r. do 30 czerwca 2010r., zgodnie z którym saldo końcowe na rachunku o Nr "[...]" wynosi – 27,57 USD. W tym miejscu stwierdzić należy, iż wnioskodawca, mimo zawartego w wezwaniu z dnia 30 lipca 2010 r. pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, nie złożył wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń, co w warunkach niniejszej sprawy uniemożliwia stwierdzenie, że spełnia on przesłankę do przyznania mu prawa pomocy. Nadmienić należy że wprawdzie w piśmie procesowym z dnia 14 sierpnia 2010r. wyjaśnione zostało, że wydatki wnioskodawcy związane z jego utrzymaniem wynoszą ok. 600zł., lecz niewyjaśnione zostały w sposób dostateczny kwestie związane ze źródłem pochodzenia oraz wysokością środków pieniężnych przeznaczanych na pokrycie przedmiotowych wydatków. Zauważyć należy, iż ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą przed złożeniem formularza wniosku z dnia 21 lipca 2010r., w którym wpisał stały miesięczny dochód w wysokości 1.500zł. brutto. Trudno zatem przyjąć, że wskazany dochód był dochodem pochodzącym z prowadzonej działalności gospodarczej, skoro została ona wcześniej zawieszona. Ponadto ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że przedmiotowa działalność została zawieszona ponieważ nie przynosiła żadnego dochodu, a jedynie wiązała się z kosztami. Wnioskodawca, mimo wezwania nie przedłożył ponadto zeznania podatkowego za 2009r. oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia netto/brutto z okresu ostatnich trzech miesięcy, czy też innego zaświadczenia wyjaśniającego w sposób bezsporny kwestię obecnego źródła utrzymania. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżący , mimo wyraźnego wezwania nie przedstawił kompletnych wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z ostatniego kwartału. Przedłożył wprawdzie wyciąg z rachunku karty w Banku "[...]" ale tylko za okres od 31 maja 2010r. do 30 czerwca 2010r. Nie przedłożył jednocześnie wyciągu z rachunku bankowego w Banku "[...]" Nr "[...]", który skarżący wskazał jako własny w piśmie z dnia 3 marca 2010r. Powyższe uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skoro zaś, pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, nadal budzą wątpliwości kwestie, które mogą mieć istotny wpływ na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, to nie jest możliwe pozytywne rozpoznanie jego wniosku. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Brak złożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń w wymaganym zakresie, a tym samym nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia natomiast ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i uwzględnienie jego wniosku, czy to w całości, czy też w części. Mając na uwadze powyższe rozważania, z mocy powołanych wyżej przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.