II SA/Ol 394/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.K. i R.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów postanawia odmówić przyznania R.K. prawa pomocy. Jednocześnie z zażaleniem na zarządzenie o wezwaniu do solidarnego uiszczenia przez skarżących 100 zł wpisu od skargi R.K. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 124-125 akt). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą, wymagające kapitalnego remontu, budynki gospodarcze i dom obciążony służebnością oraz 33,05 ha "słabej ziemi" (10,55 ha przeliczeniowych). Nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał, iż nie posiada stałego dochodu. Źródłami jego utrzymania są dopłaty bezpośrednie i ONW, które za cały 2014 r. wyniosły razem około 30.000 zł rocznie. W rubrykach nr 5, 9 i 11 podniósł, iż jest młodym rolnikiem, który prowadzi gospodarstwo rolne od 2005 r. Opisał liczne problemy, z którymi musi się zmagać prowadząc działalność rolniczą. "Ponos(-i) "ogromne wydatki na remont maszyn, ciągników, na zakup części, nawozów sztucznych, paliwo, środki ochrony roślin, opłaty za budynki i na związane z gospodarstwem rolnym opłaty na światło w kwocie 6 tys. na rok, podatek 1500 zł rocznie składkę na KRUS za budynki 3 tys rocznie, opłata na wodę 100 zł mies, nawozy i paliwo na ubrania i wyżywienie, na (tu tekst nieczytelny) to około lub przeszło 20,000 zł rocznie". Dodał, iż posiada "niewykonane (...) od 2005 r." zobowiązania finansowe wobec rodzeństwa (w kwocie 200.000 zł) oraz wobec rodziców (w kwocie 18.000 zł). "Wielokrotnie zmuszony jest(-) błagać rodziców o pomoc w spłacaniu kredytów na zakup paliwa inny środków do produkcji rolnej. Wydatki pochłaniają całą produkcję zbożową". Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., w skr.: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z unormowania tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W tym względzie należy zauważyć, iż postanowieniem z 8 lipca 2015 r. (k. 106-111) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 3 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania R.K. prawa pomocy w niniejszej sprawie (k. 88-90), podzielając stanowisko, iż dane zawarte przez niego w formularzu PPF, nie uzupełnione, wbrew wezwaniu (k. 81), o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, są niewystarczające do oceny, czy rzeczywiście spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił wówczas oświadczenia wskazującego: – wysokość przychodu z działalności rolniczej za 2013 i 2014 r. ze wskazaniem tytułów z jakich pochodzi, wysokość i rodzaj kosztów związanych z jej prowadzeniem i wysokość uzyskanego dochodu/straty za ten okres; – sposób wykorzystania nieruchomości rolnej oraz czy jest ona w całości wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej; – rodzaj i ilość hodowanego bydła, cel hodowli oraz przybliżoną wartość jednego zwierzęcia, a ponadto stan liczebny stada na koniec 2013 r. i 2014 r.; – czy korzystał w 2014 r. i/lub korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, jeśli tak - to z czyjej pomocy korzystał/korzysta, jakiego rodzaju pomoc otrzymał/otrzymuje oraz kiedy i przez jaki okres czasu; – aktualną wysokość zadłużenia, tytuły, z jakich pochodzi to zadłużenie, podmioty będące wierzycielami skarżącego oraz ustalone warunki spłaty tego zadłużenia; – wysokość środków pieniężnych, jakimi dysponuje z przeznaczeniem na utrzymanie własne, prowadzenie działalności rolniczej i inne cele; – wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych przez skarżącego wydatków [wyżywienie, opłaty (ze wskazaniem jakie), raty pożyczek/kredytów (ze wskazaniem daty ich zaciągnięcia i tytułów z jakich pochodzą), itd.] oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi. Skarżący zaniechał również potwierdzenia kopiami dokumentów, wysokości i rodzaju przyznanych i/lub wypłaconych w 2013 i w 2014 r. dotacji i/lub płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą, a przy tym złożenia oświadczenia o terminach przyszłych wypłat poszczególnych dotacji i/lub płatności. Nie dostarczył również wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich 3 miesięcy lub oświadczenia o nieposiadaniu kont. Zdaniem orzekającego, wyjaśnienie w postanowieniu Sądu znaczenia żądanych danych ma ten skutek, że decydując się na ponowienie wniosku skarżący, ze względu na spoczywający na nim ciężar dowodu, winien wykazać swoją sytuację w sposób ściśle odpowiadający zakresowi niewykonanego wcześniej wezwania. Nie postarał się on jednak o to, przedstawiając zasadniczo treści zbieżne w swej formie z podawanymi uprzednio, sprowadzające się do ogólnikowych i nieweryfikowalnych stwierdzeń. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do zawartego we wnioski oświadczenia o stanie majątkowym, należy wskazać - jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 25 listopada 2015 r. (sygn. akt I OZ 1514/15), oddalającym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o odmowie przyznania R.K. prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 586/15 - posiada on "znaczny majątek, a wielkość jego gruntów rolnych znacznie przewyższa przeciętną. Zgodnie z orzecznictwem (...) posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości (...) wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest natomiast pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki." Na marginesie trzeba odnotować, iż również w tamtej sprawie "skarżący (...) nie przedstawił dowodów bezpośrednio wskazujących na wysokość uzyskiwanych z gospodarstwa dochodów oraz pomimo sygnalizowanych trudności w działalności rolniczej, prowadzenia tejże działalności nie zaprzestał, jak również nie wykazał ani nie uprawdopodobnił w żaden sposób faktycznego zakresu poniesionych strat." W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że po wydaniu postanowienia Sądu nastąpiła zmiana uwarunkowań uzasadniająca przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.