II SA/Ol 397/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2004 r., sprawy ze skargi K. I. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich - oddala skargę. Decyzją Nr "[...]" z dnia 27 stycznia 2004r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § l w związku z art. 235 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. Nr 98, póz. 1071 ze zm., dalej: kpa) oraz art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r. Nr 42, póz. 371 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku K. I. odmówił uchylenia decyzji własnej z 29 sierpnia 1994r. Nr "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż 9 października 2003r. K. I. złożył pismo, które zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z 29 sierpnia 1994r. Strona w złożonym piśmie nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Dlatego też organ stosownie do treści art. 235 § l kpa zakwalifikował wniosek jako prośbę o uchylenie decyzji ostatecznej z mocy art. 154 § l kpa. W myśl tego artykułu decyzja ostateczna na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zdaniem organu w sprawie została spełniona tylko pierwsza przesłanka tego artykułu, tzn. decyzja o uchylenie, której wnosi strona jest ostateczna. Natomiast strona nie wykazała, by za zmianą decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Kierownik Urzędu stwierdził, iż nie kwestionuje faktu, że strona brała udział w walkach obronnych we wrześniu 1939r. służąc na ORP ""[...]"". Jednak w sprawie nie jest możliwe przyznanie uprawnień kombatanckich ze względu na przymusowe pełnienie służby w armii niemieckiej. W aktach sprawy brak jest natomiast dowodów na to, że K. I. po odbyciu służby w armii niemieckiej brał udział w walkach o niepodległość Polski. Od decyzji tej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył K. I. Podniósł on, że już kilkakrotnie rozpatrywano jego sprawę. Wskazał, iż walczył we wrześniu 1939r. na ORP ""[...]"", gdzie został ranny, a następnie przebywał w niewoli niemieckiej. Po tym okresie wnioskodawcę wcielono przymusowo do niemieckiej marynarki wojennej, gdzie pełnił służbę w Norwegii na niewielkim okręcie. Przez cały okres służby przebywał on pod pokładem w maszynowi, będąc szykanowanym za polskie pochodzenie. W czasie pobytu w Norwegii nawiązał łączność z norweskim ruchem oporu, a po wojnie dobrowolnie wrócił do kraju. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr "[...]" z 11 maja 2004r. utrzymał w mocy decyzję własną z 27 stycznia 2004r. W uzasadnieniu ponownie podkreślono, iż z mocy art. 16 § l kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie. Jednym z takich wyjątków jest art. 154 kpa. Przesłanką do zmiany decyzji w oparciu o ten artykuł jest słuszny interes strony. Przepisy kodeksu nie definiują pojęcia tego interesu, ale nie może się on sprowadzać do naruszenia przepisów prawa, w tym przypadku art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Niewątpliwie w interesie strony leży uniknięcie sankcji przewidzianej tym przepisem, zgodnie z którym uprawnienia kombatanckie nie przysługują m. in. osobom, które zostały przymusowo wcielone do służby w armii niemieckiej. Kierownik Urzędu podkreślił, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia podstaw do odmowy przyznania uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania. Organ podkreślił ponownie, iż nie zaprzecza, że K. I. brał udział w kampanii wrześniowej w czasie, której został ranny. W sytuacji jednak, gdy strona następnie pełniła przymusowo służbę w armii niemieckiej, nie jest możliwe przyznanie uprawnień kombatanckich, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski. Organ argumentował również, iż decyzja z 29 sierpnia 1994r. nie została dotknięta żadną z wad nieważności i jest zgodna ze stanem prawnym z daty jej wydania, stan ten nie uległ zmianie do chwili obecnej. Na powyższą decyzję skargę do sądu administracyjnego wniósł K. I.. Argumentował w skardze, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca. Podkreślił, iż służył we wrześniu 1939r. na ORP ""[...]"", gdzie został ranny, a następnie przebywał w niewoli niemieckiej w S. Przy wydaniu decyzji Kierownik Urzędu nie uwzględnił faktu, iż skarżący jest inwalidą I grupy. Do armii niemieckiej skarżący został wcielony przymusowo, był prześladowany przez III Rzeszą oraz jest członkiem Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę. Skarżący zakwestionował decyzję z 29 sierpnia 1994r., jak i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 1995r. sygn. akt. "[...]", którym oddalono jego skargę od powyższej decyzji wskazując, że zarówno Sąd jak i organ zignorowali jego wyjaśnienia dotyczące przymusowego stawienia się do służby w armii niemieckiej. Służba ta pełniona była przez niego pod pokładem okrętu, gdzie był pozbawiony broni palnej, a jako Polak represjonowany. W czasie służby nawiązał on też kontakt z norweskim ruchem oporu. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując dotychczas zajmowane stanowisko, wniósł o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym i o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2004r. K. I. wyraził zgodę na rozpoznanie jego sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W niniejszej sprawie, zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych należało uznać za zgodną z prawem. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja z 11 maja 2004r., którą organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił uchylenia decyzji własnej z 29 sierpnia 1994r. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w oparciu o przepis art. 154 § l kpa. Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przedmiotem postępowania w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej jest ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji. Interes strony może być uzasadniony np. zmianą polityki administracyjnej, wykładni prawa, oceny stanów faktycznych. W przypadku zaistnienia okoliczności wymienionych w tym przepisie, organ uchyla decyzję ostateczną albo też po jej uchyleniu w całości lub w części rozstrzyga o prawach lub obowiązkach stron. W przypadku natomiast braku wystąpienia przesłanek wzruszenia decyzji na podstawie art. 154 kpa organ winien utrzymać w mocy dotychczasową decyzję. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 sierpnia 1997r. III SA 854/96 "postępowanie prowadzone w oparciu o art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony". Weryfikacji takiej w niniejszym postępowaniu poddana została decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 29 sierpnia 1994r. Decyzją tą organ odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. Z jej uzasadnienia wynika, iż skarżący brał udział w wojnie obronnej 1939r., a następnie przebywał w niewoli niemieckiej. Z uwagi jednak na fakt, że skarżący następnie przymusowo pełnił służbę w wojsku niemieckim, organ odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. Podstawą odmowy przyznania uprawnień kombatanckich był przepis art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zgodnie z treścią tego przepisu uprawnienia, o których mowa w ustawie, nie przysługują osobie, która przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej lub dobrowolnie zadeklarowała odstępstwo od narodowości polskiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 czerwca 1995r. sygn. akt SA/Gd 2902/94 oddalił skargę wniesioną przez K. I. na powyższą decyzję. Z pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż skarżący nigdy nie pogodził się z takim rozstrzygnięciem. Kwestionując wymienioną decyzję, jak i zapadły w sprawie wyrok Sądu skarżący podaje, iż brał udział w kampanii wrześniowej, podczas której został ranny, a następnie przebywał w niewoli. Następnie przymusowo pełnił służbę w armii niemieckiej, w trakcie, której nie nosił broni. W czasie służby skarżący także był prześladowany za polskie pochodzenie oraz skontaktował się z norweskim ruchem oporu. Fakty te były jednak znane organowi w czasie wydawania decyzji z 29 sierpnia 1994r. (z wyjątkiem działalności konspiracyjnej w armii niemieckiej), jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu badającemu legalność tej decyzji. Nie są to więc nowe okoliczności, które pojawiły się po wydaniu decyzji z 29 sierpnia 1994r. Przedstawiona argumentacja wskazuje na to, że za zmianą decyzji przemawia jedynie interes skarżącego. Interes ów sprowadza się do przyznania mu uprawnień kombatanckich, o których mowa w ustawie z 24 stycznia 1991 r. Niemniej jednak interes strony w tym przypadku nie jest zgodny z treścią art. 21 ust. 2 pkt 2 tejże ustawy, ażeby bowiem skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie organ winien wydać decyzję, która byłaby sprzeczna z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy. W ocenie Sądu tak pojmowany interes strony nie może stanowić podstawy zmiany decyzji ostatecznej w oparciu o art. 154 kpa, gdyż prowadziłby on (w praktyce) do wydania decyzji sprzecznej z przepisami prawa. Wymaga bowiem podkreślenia, iż nawet w przypadku, gdy osoba brała udział w wojnie obronnej w 1939r. i została ranna w trakcie kampanii wrześniowej, nie może zostać uznana za kombatanta w przypadku, gdy następnie przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), skargę oddalił.